เปิดแผนฮูตี-อิหร่าน รวมพลังกดดันเพื่อนบ้านอ่าวเปอร์เซีย ลดพึ่งพาสหรัฐ

การที่กลุ่มฮูตียึดพื้นที่ชายฝั่งทะเลแดงของเยเมนกำลังเปลี่ยนแปลงสมดุลอำนาจในอ่าวเปอร์เซีย เพราะเป็นการเสริมแกร่งให้กับอิหร่าน พร้อม ๆ กับทำให้ซาอุดีอาระเบียและเพื่อนบ้านต้องเผชิญทางเลือกที่ยากลำบากว่าจะแบกรับต้นทุนทบทวีขึ้นทุกขณะหรือจะประนีประนอมกับรัฐบาลเตหะราน

สำนักข่าวรอยเตอร์รายงาน การได้ฐานที่มั่นดูแลช่องแคบบับเอลมันเดบ เส้นทางเดินเรือสำคัญที่สุดในโลกเส้นหนึ่ง เท่ากับว่ากลุ่มฮูตีซึ่งเป็นพันธมิตรกับอิหร่านได้เปิดจุดกดดันขึ้นเป็นแห่งที่ 2 เล่นงานการส่งออกน้ำมันซาอุดีที่เลี่ยงเส้นทางช่องแคบฮอร์มุซ

เจ้าหน้าที่ในภูมิภาคและเหล่านักวิเคราะห์กล่าวว่า การประเมินไม่มีอะไรซับซ้อน นอกจากคุกคามการเดินเรือในทะเลแดงขณะที่อิหร่านปิดช่องแคบฮอร์มุซ แค่นี้ทั้งรัฐบาลเตหะรานกับฮูตีก็ทำให้ราคาน้ำมันและพลังงานสูงขึ้นต่อเนื่องไปถึงเงินเฟ้อ แต่โอกาสที่ภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียจะพึ่งพาวอชิงตันแก้ไขวิกฤตินี้กลับมีน้อยลงเรื่อย ๆ

ยุทธศาสตร์นี้ออกแบบมาเพื่อให้รัฐอ่าวเปอร์เซียต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง นั่นคือจะทนรับความเจ็บปวดทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้นจากการส่งออกน้ำมันไม่ได้และการโจมตีของอิหร่าน หรือจะเจรจากับอิหร่านเพื่อปกป้องการค้า การไหลเวียนของพลังงาน และเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ

“การที่ฮูตียึดหมู่เกาะทางยุทธศาสตร์ใกล้บับเอลมันเดบคือตัวเปลี่ยนเกม มันเปลี่ยนสมดุลอำนาจ และทำให้พวกเขาได้เปรียบด้านภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์เหนือซาอุดีอาระเบีย อ่าวเปอร์เซีย สหรัฐ และการค้าโลกมากขึ้น” ฟาวาซ เกอร์เกส นักวิเคราะห์ด้านตะวันออกกลางกล่าว

•  อ่าวเปอร์เซียไม่มีทางเลือก

รัฐบาลริยาดเปลี่ยนเส้นทางการขนส่งน้ำมันปริมาณมากไปยังท่าเรือทะเลแดง นับตั้งแต่ช่องแคบฮอร์มุซที่อยู่คนละฟากฝั่งคาบสมุทรอาหรับถูกปิดไปโดยปริยาย แต่เมื่อวันศุกร์ (11 ก.ย.) ท่อส่งน้ำมันของซาอุดีถูกโจมตีจนต้องปิดใช้งาน

แหล่งข่าวในภูมิภาคเปิดเผยกับสำนักข่าวรอยเตอร์ว่า การที่ทรัมป์ปฏิเสธคำร้องของซาอุดีอาระเบียที่ต้องการให้สหรัฐโจมตีกลุ่มฮูตี ประกอบกับภาระทางเศรษฐกิจที่เพิ่มสูงขึ้น กำลังตอกย้ำมุมมองของรัฐบาลในกลุ่มประเทศอ่าวอาหรับบางแห่งว่า การเจรจากับเตหะรานไม่ใช่ทางเลือกอีกต่อไป แต่เป็นความจำเป็นเพื่อความอยู่รอดของตนเอง

เดิมทีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอ่าวเปอร์เซียมีกำหนดประชุมกับอับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านที่โอมานในวันจันทร์ (14 ก.ย.) ส่วนหนึ่งของการผลักดันโดยโอมานและอิหร่าน เพื่อให้ได้กรอบชั่วคราวสำหรับจัดการการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางส่งออกน้ำมันสำคัญ

แหล่งข่าวในอ่าวเปอร์เซียรายหนึ่งเผยว่า การประชุมต้องเลื่อนออกไปเนื่องจากยังมีความเห็นไม่ตรงกันเรื่องเงื่อนไขการเจรจา

บาดร์ อัลบูไซดี รัฐมนตรีต่างประเทศโอมาน กล่าวว่า การประชุมในวันจันทร์ ที่เมืองซาลาลาห์ ประเทศโอมานถูกเลื่อนออกไป “เพื่อให้บรรลุข้อตกลงกันได้”

“เรายังคงมุ่งมั่นส่งเสริมการหารือที่สนับสนุนเสถียรภาพและความร่วมมือที่ยั่งยืนในภูมิภาค” อัลบูไซดีโพสต์ X โดยไม่ได้ขยายความถึงสาเหตุที่ทำให้ต้องเลื่อนประชุม

ด้านประธานาธิบดีมาซุด เปเซสเคียนของอิหร่าน กล่าวเมื่อวันอาทิตย์ (13 ก.ย.) ว่า เขาได้หารืออย่างดีกับมกุฎราชกุมารชีคคาเล็ด บิน โมฮัมเหม็ด บิน ซาเยด อัล นาห์ยัน ของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) ที่กรุงนิวเดลีนอกรอบการประชุมผู้นำบริกส์

“เราเห็นชอบวางความเห็นต่างไว้ก่อน มุ่งมองไปข้างหน้าหาวิธีสร้างอนาคตร่วมกัน” ประธานาธิบดีอิหร่านย้ำ

ปัญหาสำคัญสำหรับกลุ่มประเทศอ่าวเปอร์เซียคือ ภูมิศาสตร์เป็นสิ่งที่ไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้ การเผชิญหน้ากันมานานหลายทศวรรษไม่สามารถเปลี่ยนแปลงความจริงพื้น ๆ ข้อหนึ่งได้ นั่นคือ ที่ตั้งของอิหร่านที่อยู่ติดกับเส้นทางพลังงานและการค้าของภูมิภาค ทำให้อิหร่านเป็นผู้เล่นสำคัญในสมการความมั่นคงของกลุ่มประเทศอ่าวเปอร์เซียอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ไม่ว่าผู้นำอ่าวคิดถึงอิหร่านอย่างไรก็ไม่สามารถละเลยหรือเพิกเฉยต่อความจริงข้อนี้ได้ และความขัดแย้งที่มีชนวนมาจากสหรัฐและอิสราเอลโจมตีอิหร่านได้ทำลายความพยายามทางการทูตหลายสิบปีเพื่อพยายามควบคุมอิหร่าน

ด้านประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ของสหรัฐ เมื่อถูกถามเมื่อวันอาทิตย์ว่า เขากังวลหรือไม่ที่รัฐอ่าวเปอร์เซียจะประชุมกับอิหร่าน เจ้าตัวตอบว่า ก็แล้วแต่พวกเขา

•  ฮูตีรุกคืบตอกย้ำยุทธศาสตร์อิหร่าน

อเล็กซ์ วาทันกา จากสถาบันตะวันออกกลาง กล่าวว่า สำหรับกลุ่มประเทศอ่าวเปอร์เซียแล้ว ประเด็นสำคัญอาจไม่ใช่เรื่องที่ว่าพวกเขาจะไว้วางใจอิหร่านได้หรือไม่ แต่เป็นเรื่องของการปกป้องผลประโยชน์และการเอาตัวรอดจากสถานการณ์ความขัดแย้งที่วอชิงตันไม่สามารถยุติลงได้อย่างรวดเร็ว

นี่อาจผลักให้พวกเขาต้องร่วมมือกับอิหร่านโดยตรง พร้อม ๆ กับพัฒนาแผนความมั่นคงในวงกว้างโดยพึ่งพาสหรัฐน้อยลง

“กลุ่มประเทศอ่าวเปอร์เซียกำลังพิจารณาความเป็นจริงพื้นฐานที่ว่า พวกเขาอาจจำเป็นต้องเจรจาตกลงกับอิหร่านด้วยตนเอง โดยไม่คำนึงว่าจะทำให้สหรัฐขุ่นเคืองใจหรือไม่ เพราะสหรัฐไม่สามารถช่วยให้พวกเขาหลุดพ้นจากสถานการณ์อันยืดเยื้อและยากลำบากนี้ได้” วาทันกาแสดงทัศนะ

ความขัดแย้งที่ปะทุขึ้นใหม่นี้ได้รื้อฟื้นความขัดแย้งที่มีมาอย่างยาวนานก่อนที่จะเกิดกรณีพิพาทระหว่างสหรัฐกับอิหร่าน กล่าวคือ กลุ่มฮูตีซึ่งมีพื้นเพมาจากชาวซัยดีนิกายชีอะห์ซึ่งเป็นชนกลุ่มน้อยของเยเมน เคยทำสงครามกับซาอุดีอาระเบียมาแล้วหลายครั้งก่อนที่จะเข้ายึดกรุงซานาได้ในปี 2014 จุดชนวนให้ซาอุดีอาระเบียและพันธมิตรต้องใช้กำลังทหารเข้าแทรกแซงในปีถัดมา

แม้โดนโจมตีทางอากาศและทำสงครามข้ามพรมแดนกันมาหลายปี ฮูตีก็อยู่รอดแถมยังเพิ่มขีดความสามารถ ผงาดขึ้นมาเป็นพันธมิตรที่แข็งแกร่งที่สุดในภูมิภาคกลุ่มหนึ่งของอิหร่าน

ขณะนี้กลุ่มฮูตียังคงดำเนินความขัดแย้งที่ยืดเยื้อกับซาอุดีอาระเบีย ควบคู่ไปกับการใช้อิทธิพลที่มีอยู่นอกเยเมนเพื่อเพิ่มความสำคัญของตนในสายตาของอิหร่าน

“ฮูตีไม่ใช่ตัวแทนอิหร่านมาแต่ดั้งแต่เดิม พวกเขาสามารถใช้สภาพภูมิศาสตร์เป็นอาวุธ และส่งผลกระทบสำคัญต่อเศรษฐกิจระหว่างประเทศ และเศรษฐกิจน้ำมันโลก” แอรอน เดวิด มิลเลอร์ อดีตผู้เจรจาสหรัฐให้ความเห็น

เจ้าหน้าที่ในภูมิภาคคนหนึ่งเผยว่า การรุกคืบของฮูตีเป็นก้าวย่างล่าสุดในยุทธศาสตร์อันระมัดระวังของเตหะราน

“สำหรับอิหร่านแล้ว นี่คือเกมหมากรุก พวกเขาวางแผนสำหรับก้าวต่อไป และไม่ได้ใช้วิธีงัดทุกมาตรการออกมาพร้อมกันเพียงเพราะความตื่นตระหนก” เจ้าหน้าที่รายนี้กล่าวต่อ

“ฮูตีเป็นพันธมิตรตัวแทนเพียงกลุ่มเดียวของอิหร่านที่ยังคงมีขีดความสามารถในการปฏิบัติการที่น่าเกรงขาม”

แหล่งข่าวในอ่าวเปอร์เซียอีกรายมองว่า การบีบคั้นเศรษฐกิจอิหร่านโดยวอชิงตันกำลังส่งผล แต่ก็มีผลย้อนกลับที่ไม่เจตนาด้วย นั่นคือบีบให้พันธมิตรสหรัฐในอ่าวเปอร์เซียต้องคิดใหม่ว่า ควรเผชิญหน้ากับเตหะรานต่อไปหรือไม่