เปิดรายชื่อ ‘พันธมิตรคู่ค้าอิหร่าน’ รายสำคัญ อาจเสี่ยงถูกสหรัฐคว่ำบาตรหนัก

ภัยคุกคามจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์แห่งสหรัฐ ที่ประกาศ “สงครามเศรษฐกิจ” อย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนต่ออิหร่าน และโดดเดี่ยวเตหะราน อาจส่งผลกระทบต่อประเทศที่ทำการค้ากับอิหร่านได้ หลังจากทรัมป์ประกาศเตือนเมื่อวันพุธ (19 ส.ค.) ถึงผลกระทบทางเศรษฐกิจที่อาจเกิดขึ้นกับประเทศใดก็ตามที่ให้การสนับสนุนอิหร่าน

ต่อไปนี้คือรายชื่อประเทศคู่ค้าอิหร่านรายสำคัญในช่วงสองสามปีที่ผ่านมา แม้ตอนนี้ยังไม่สามารถตอบได้ว่าประเทศใดอาจเสี่ยงถูกสหรัฐเล่นงานตามอิหร่านมากที่สุด แต่มูลค่าการค้าอาจบ่งชี้อะไรบางอย่าง

จีน

จีน ผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของเตหะราน อาจเผชิญกับแรงกดดันจากสหรัฐเพิ่มเติมจากการซื้อขายน้ำมันกับอิหร่าน หากทรัมป์ทำตามที่ตนเองประกาศไว้

ในช่วงสิบปีที่ผ่านมา จีนได้สร้างระบบโรงกลั่นที่แยกส่วนอย่างชัดเจน ซึ่งกลั่นน้ำมันอิหร่านเป็นส่วนใหญ่ และไม่มีความเกี่ยวข้องกับสหรัฐมากนัก

แหล่งข่าวโรงกลั่นและผู้ค้าน้ำมันที่มีส่วนเกี่ยวข้องบอกว่า น้ำมันอิหร่านที่ส่งไปยังจีนติดฉลากว่าเป็นน้ำมันของมาเลเซียมานานแล้ว และเมื่อไม่นานมานี้ติดฉลากว่าเป็นของอินโดนีเซีย และสองประเทศมีการซื้อขายน้ำมันในระบบปิดที่ซับซ้อน ทั้งยังชำระเงินด้วยสกุลเงินจีน และมีความเกี่ยวข้องกับตัวกลางหลายรายที่ยากต่อการติดตาม

เมื่อเดือน เม.ย. กระทรวงการคลังสหรัฐได้ประกาศคว่ำบาตรโรงกลั่นอิสระจีนที่ซื้อน้ำมันอิหร่านมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ และเตือนธนาคารจีนว่า อาจถูกคว่ำบาตรทางอ้อม หากอำนวยความสะดวกให้กับการค้าน้ำมันอิหร่าน

ด้าน หลิน เจี้ยน โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน กล่าวกับผู้สื่อข่าวว่า

“การคว่ำบาตรและแรงกดดันอาจไม่ได้ช่วยแก้ไขปัญหา จีนขอเรียกร้องให้ทุกฝ่ายตระหนักถึงการออกมาตรการอย่างมีความรับผิดชอบ เพื่อแก้ไขปัญหาผ่านแนวทางทางการเมืองและการทูต”

ทั้งนี้ น้ำมันดิบกว่า 80% ที่อิหร่านส่งออก ถูกส่งไปยังประเทศจีน เนื่องจากโรงกลั่นอิสระของจีนต้องการใช้ประโยชน์จากราคาน้ำมันที่ถูกลงเพราะสหรัฐคว่ำบาตร บริษัท Kpler ประมาณการว่า จีนซื้อน้ำมันดิบจากอิหร่านเฉลี่ยวันละ 1.38 ล้านบาร์เรลในปี 2025

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี)

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์เป็นหนึ่งในเส้นชีวิตเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดสำหรับอิหร่านมาโดยตลอด และธนาคารในดูไบถือครองเงินฝากจำนวนมากที่เกี่ยวข้องกับอิหร่านมานานแล้ว ซึ่งปัจจุบันเงินฝากเหล่านั้นส่วนใหญ่ถูกระงับภายใต้มาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐ

ยูเออีเป็นหนึ่งในหุ้นส่วนการค้ารายใหญ่ที่สุดของอิหร่านก่อนเกิดสงคราม ตามข้อมูลจากองค์การการค้าโลกล่าสุด การนำเข้าสินค้าของอิหร่านราว 30% มาจากยูเออี มีมูลค่า 2.1 หมื่นล้านดอลลาร์ ในปี 2024 และการส่งออก 13% ของอิหร่านส่งไปยังยูเออีในปีเดียวกัน

ส่วนการค้าต่างประเทศที่ไม่ใช่น้ำมันระหว่างสองประเทศ มีมูลค่า 6.6 พันล้านดอลลาร์ในปี 2024 ตามข้อมูลของกระทรวงเศรษฐกิจยูเออี โดยการค้าส่วนใหญ่เป็นการส่งออกต่อเป็นทอดๆ

ล่าสุด สัปดาห์นี้ ยูเออีเพิ่งประกาศระงับการแลกเปลี่ยนทางการเงินและเศรษฐกิจกับอิหร่านอย่างไม่มีกำหนด โดยอ้างการทวีความรุนแรงทางทหารที่เพิ่มขึ้นของเตหะรานจากภัยคุกคามขีปนาวุธ ซึ่งมาตรการนี้อาจเริ่มส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจมากขึ้น นอกเหนือจากที่สหรัฐคว่ำบาตร

ตุรกี

ตุรกีและเตหะรานยังคงรักษาความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่สำคัญ โดยตุรกีนำเข้าก๊าซธรรมชาติอิหร่าน และส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมไปยังอิหร่าน

ตุรกียังไม่ได้ส่งสัญญาณความตั้งใจที่จะลดขนาดการค้ากับอิหร่าน ซึ่งการค้าทวิภาคีระหว่างสองประเทศนี้มีมูลค่าราว 5-6 พันล้านดอลลาร์ต่อปี โดยตุรกีส่งออกไปยังอิหร่านราว 3 พันล้านดอลลาร์

ตุรกีนำเข้าก๊าซธรรมชาติเกือบทั้งหมดที่ต้องการใช้ และอิหร่านเป็นแหล่งนำเข้าพลังงานที่สำคัญ ครองสัดส่วน 13% ของการนำเข้าก๊าซทั้งหมดของตุรกี

อิรัก

การค้าอิรักกับอิหร่านแตะระดับกว่า 10,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2025 ตามข้อมูลการค้าของอิรัก ซึ่งความสัมพันธ์ของสองประเทศนี้ส่วนใหญ่ขับเคลื่อนมากจากการส่งออกอาหารของอิหร่าน รวมถึงสินค้าอุปโภคบริโภค และผลิตภัณฑ์อื่นๆ สู่ตลาดอิรัก

อย่างไรก็ตาม โมฮัมเหม็ด คาริม เจ้าหน้าที่กระทรวงพาณิชย์ของอิรักที่มีความรู้เกี่ยวกับกิจกรรมการค้ากับอิหร่านเผยว่า การค้าลดลงในปี 2025 หลังเกิดสงครามล่าสุด ซึ่งสร้างความเสี่ยงความมั่นคงภูมิภาคมกาขึ้น และและนำไปสู่การหยุดชะงักเป็นระยะๆ ตามจุดผ่านแดนที่สำคัญ รวมถึงค่าขนส่งสูงขึ้น

คาริมบอกว่า เมื่อรวมเงื่อนไขเหล่านี้กับการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานในวงกว้างที่ส่งผลต่อการเคลื่อนย้ายสินค้า ทำให้ปริมาณและความน่าเชื่อถือของการค้าข้ามพรมแดนลดลง แม้ว่าประเทศต่างๆ ยังคงเป็นคู่ค้าที่สำคัญก็ตาม

ตามข้อมูลจากเจ้าหน้าที่ด้านพลังงานของอิรัก พลังงานเป็นภาคส่วนสำคัญในความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ อิรักจ่ายเงินให้อิหร่านประมาณ 4-5 พันล้านดอลลาร์ต่อปีในการซื้อก๊าซธรรมชาติ เพื่อนำก๊าซดังกล่าวไปผลิตไฟฟ้า

แหล่งข่าวเจ้าหน้าที่ด้านพลังงานของอิรักสองคนกล่าวว่า มาตรการคว่ำบาตรใหม่ของสหรัฐต่ออิรัก อาจสร้างความท้าทายอย่างมากให้แก่แบกแดดในการรักษาช่องทางการชำระเงินด้านพลังงานจากอิหร่าน ในขณะเดียวกันก็ต้องหลีกเลี่ยงการถูกคว่ำบาตรจากสหรัฐ โดยเฉพาะเมื่อตกอยู่ภายใต้ข้อจำกัดที่บังคับให้อิรักต้องใช้บัญชีที่ถูกจำกัดในการทำธุรกรรม

โอมาน

โอมานรักษาความสัมพันธ์อันดีกับอิหร่านมาอย่างยาวนาน ย้อนกลับไปก่อนการปฏิวัติอิสลามในปี 1979 มัสกัตมักทำหน้าที่เป็นตัวกลางไกล่เกลี่ยระหว่างอิหร่านและประเทศอื่นๆ รวมถึงสหรัฐ

ความสัมพันธ์ทางการค้าของทั้งสองประเทศเติบโตขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ตามข้อมูลของศูนย์สถิติและสารสนเทศแห่งชาติของโอมาน ระบุว่า ทั้งสองประเทศมีมูลค่าการค้าสินค้ารวม 1.5 พันล้านดอลลาร์ในปี 2025 และ 345 ล้านดอลลาร์ในสี่เดือนแรกของปีนี้

ปากีสถาน

นักวิเคราะห์กล่าวว่า สำหรับปากีสถาน การกระทำใดๆ ของสหรัฐต่อประเทศที่มีความเกี่ยวข้องด้านการค้าหรือให้ความช่วยเหลือแก่อิหร่าน อาจเป็นอุปสรรคสำคัญ ท่ามกลางความมุ่งมั่นของปากีสถานและอิหร่านที่จะขยายการค้าทวิภาคีให้ถึง 1 หมื่นล้านดอลลาร์

หลังจากการคว่ำบาตรอิหร่านในอดีต การค้าอย่างเป็นทางการระหว่างสองประเทศได้หยุดชะงักลงจนกระทั่งเมื่อไม่นานมานี้เริ่มมีความเปลี่ยนแปลง

อย่างไรก็ตาม การค้าที่ไม่เป็นทางการได้ผลักดันการส่งออกและนำเข้าจากทั้งสองฝ่ายสู่มูลค่าประมาณ 4 พันล้านดอลลาร์ ตามข้อมูลสถิติอย่างไม่เป็นทางการ หลังจากที่ทั้งสองฝ่ายลงนามข้อตกลงชั่วคราว ณ กรุงอิสลามาบัด ในเดือนมิถุนายน ความพยายามในการขยายความร่วมมือทางการค้าก็เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ปากีสถานและอิหร่านได้ค้าขายน้ำมัน ข้าวสาลี ข้าว ปศุสัตว์ และยา ผ่านช่องทางที่ไม่เป็นทางการมานานหลายปีแล้ว

อินเดีย

การค้าระหว่างอินเดียและอิหร่านลดลงอย่างมากในปี 2020 เมื่อวอชิงตันยังคงดำเนินมาตรการคว่ำบาตรต่อเตหะรานต่อไป โดยการค้าสองทางลดลงมากกว่า 2 ใน 3 เหลือเพียงประมาณ 4.8 พันล้านดอลลาร์ ในปีงบประมาณ 2019-2020 จากระดับ 1.7 หมื่นล้านดอลลาร์ในปีก่อนหน้า และตลอดหลายปีที่ผ่านมา การค้าระหว่างอินเดียและอิหร่านลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยอยู่ที่ 1.63 พันล้านดอลลาร์ในปีงบประมาณ 2025/26 ตามข้อมูลของกระทรวงพาณิชย์อินเดีย

การส่งออกของอินเดียที่มีมูลค่า 1.3 พันล้านดอลลาร์ คิดเป็นสัดส่วนส่วนใหญ่ของการค้าระหว่างสองประเทศ โดยนิวเดลีส่งออกธัญพืช ชา กาแฟ และเครื่องเทศไปยังอิหร่านเป็นหลัก

ก่อนหน้านี้ เจ้าหน้าที่ในนิวเดลียืนยันว่า การส่งออกดังกล่าวเกิดขึ้นด้วยเหตุผลด้านมนุษยธรรม และควรอยู่นอกเหนือขอบเขตของการคว่ำบาตรต่างๆ

อาร์เมเนีย

ตามข้อมูลสถิติอย่างเป็นทางการของอาร์เมเนีย พบว่าในปี 2025 อิหร่านและอาร์เมเนียมีมูลค่าการค้าอยู่ที่ 768 ล้านดอลลาร์ หรือคิดเป็น 3.6% ของมูลค่าการค้าทั้งหมดของอาร์เมเนีย ส่วนในครึ่งแรกของปี 2026 มูลค่าการค้าระหว่างอาร์เมเนียกับอิหร่านอยู่ที่ 371.4 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้น 8.4% โดยการส่งออกของอาร์เมเนียอยู่ที่ 42.8 ล้านดอลลาร์ ลดลง 6% ขณะที่การนำเข้าอยู่ที่ 336.9 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้น 12%

นอกจากนี้ สัดส่วนการค้าประมาณ 20% ของการค้าต่างประเทศอาร์เมเนีย ค้าผ่านทางอิหร่าน

อาร์เมเนียและอิหร่านยังมีข้อตกลงแลกเปลี่ยน “ก๊าซเพื่อไฟฟ้า” โดยอาร์เมเนียใช้ก๊าซจากอิหร่านผลิตไฟฟ้า จากนั้นจึงส่งกลับไปยังอิหร่าน และใช้ภายในประเทศอาร์เมเนียเองด้วย

อาเซอร์ไบจาน

กรมศุลกากรแห่งรัฐของอาเซอร์ไบจานรายงานว่า มูลค่าการค้าระหว่างอาเซอร์ไบจานและอิหร่าน เพิ่มขึ้น 4.5% ในช่วงเดือนมกราคม-มิถุนายน ปี 2026 เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2025 โดยเพิ่มขึ้นจาก 299.1 ล้านดอลลาร์ เป็น 312.6 ล้านดอลลาร์ ขณะที่การนำเข้าของอาเซอร์ไบจานจากอิหร่านเพิ่มขึ้น 1.5% เป็น 297 ล้านดอลลาร์ จาก 292.7 ล้านดอลลาร์ ในช่วงเวลาเดียวกันของปี 2025

ส่วนการส่งออกของอาเซอร์ไบจานไปยังอิหร่านเพิ่มขึ้น 2.4 เท่า เป็น 15.6 ล้านดอลลาร์ จาก 6.4 ล้านดอลลาร์ ในช่วงเดือนมกราคม-มิถุนายน ปี 2025

อิหร่านคิดเป็น 3.56% ของการนำเข้าทั้งหมดของอาเซอร์ไบจาน เพิ่มขึ้นจาก 2.54% ในช่วงเดือนมกราคม-มิถุนายน ปี 2025

จากข้อมูลจะได้เห็นได้ว่าอิหร่านมีคู่ค้าที่สำคัญรายหลาย โดยเฉพาะคู่ค้าด้านพลังงาน บางรายเป็นหุ้นส่วนที่ช่วยเหลือเกื้อกูลกันมานาน ขณะที่บางรายความสัมพันธ์การค้าถดถอยลงเรื่อยๆ หลังจากนี้ความสัมพันธ์ทางการค้าเหล่านี้จะหยุดชะงักลงเพราะมาตรการคว่ำบาตรคู่ค้าอิหร่านของสหรัฐหรือไม่ ยังคงต้องติดตามกันต่อไป