'โครงการอาหารฟรีอินโดฯ' เริ่มกี่โมง? เด็กยังไม่ทันได้กิน นักลงทุนสร้างครัวมีหนี้สินบาน!

กลุ่มปล่อยเงินกู้นอกระบบต่างวนเวียนอยู่กับ “ครัว” ในหมู่บ้านชาวประมงที่ห่างไกลอย่าง “หมู่บ้านโตโรเซียเจ” ซึ่งตั้งอยู่บนเสาเหนือน้ำในอ่าวโทมินี นอกชายฝั่งเกาะสุลาเวซีของอินโดนีเซีย

ครัวที่กล่าวถึงนี้ ซึ่งมีต้นทุนสร้างอยู่ที่ 1.8 พันล้านรูเปี๊ยะห์ (3.3 ล้านบาท) สร้างขึ้นภายใต้แผนรัฐบาลที่ดึงดูดนักลงทุนให้ช่วยจัดหาโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นจำนวนมาก เพื่อตอบสนองข้อริเริ่มเรือธงของ “ประธานาธิบดีปราโบโว สุเบียนโต” ในการส่งมอบอาหารฟรีให้แก่ชาวอินโดนีเซีย 83 ล้านคน รวมถึงเด็กนักเรียน หญิงตั้งครรภ์และหญิงที่อยู่ระหว่างให้นมบุตร

ซิกิต บูลูดาวา ทนายความวัย 34 ปี ได้ลงทุนสร้างห้องครัวเมื่อเดือนพฤศจิกายน โดยใช้เงินทั้งหมดที่เขามี และกู้เงินนอกระบบ

ซิกิตเล่าให้รอยเตอร์ฟังระหว่างที่ผู้สื่อข่าวเยี่ยมหมู่บ้านที่มีรายได้น้อยเมื่อไม่นานมานี้ ว่า ชื่อเสียงของเขาเสียหายอย่างหนัก และความเสียหายนั้นมหาศาลมาก

ตามข้อมูลจากการสัมภาษณ์เจ้าของครัวหลายราย เอกสารสาธารณะ และสัญญารัฐบาลที่เป็นความลับที่รอยเตอร์ได้ตรวจสอบ พบว่า

ซิกิต เป็นหนึ่งในนักลงทุนอย่างน้อย 400 คน ที่กู้ยืมเงินมาสร้างครัวดังกล่าวมากกว่า 1,500 แห่ง ในพื้นที่ห่างไกล แต่พวกเขากลับได้รับเงินลงทุนคืนจากรัฐบาลล่าช้า หรือถูกเปลี่ยนสัญญา เนื่องจากรัฐบาลพยายามลดต้นทุนโครงการอาหารฟรี

หนี้สินของนักลงทุนที่เพิ่มพูนขึ้นเป็นอีกหนึ่งปัญหาใหญ่ของโครงการริเริ่มนี้ ซึ่งเดิมทีก็ประสบปัญหามากมาย ทั้งด้านการบริหารจัดการ ปัญหาห่วงโซ่อุปทาน กรณีอาหารเป็นพิษจำนวนมาก และการตัดงบประมาณนับตั้งแต่เปิดตัวเมื่อปีที่แล้ว ส่งผลให้ครัวหลายแห่งยังคงว่างเปล่า เด็กๆ ขาดแคลนอาหาร และนักลงทุนเป็นหนี้หลายสิบล้านดอลลาร์

สำนักงานโภชนาการแห่งชาติ (NNA) ซึ่งกำกับดูแลโครงการนี้ ยังไม่ได้ตอบกลับคำขอความเห็นจากรอยเตอร์

ที่ผ่านมาปราโบโวได้ดำเนินการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างเพื่อพยายามฟื้นฟูโครงการ รวมถึงการปลดผู้อำนวยการคนแรกของหน่วยงานดังกล่าวออก และเริ่มการสอบสวนเกี่ยวกับการทุจริต

เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ซูดาริโยโน หัวหน้าคนใหม่ของหน่วยงานโภชนาการ กล่าวว่า เขาจะให้ความสำคัญกับการดำเนินงานของครัวในพื้นที่ที่มีอัตราเด็กแคระแกร็นสูงและในพื้นที่ห่างไกล

เฮอร์วิล จูไนดี ฮาเรฟา ประธานสมาคมอาหารและโภชนาการสำหรับพื้นที่ห่างไกล ชายแดน และรอบนอก ซึ่งเป็นสหภาพผู้ลงทุนสร้างครัว กล่าวว่า

ครัวประมาณ 700 แห่ง รวมถึงครัวของซิกิต มีสัญญาอย่างเป็นทางการซึ่งถือว่าได้รับประกันการชำระเงินทุนคืนจากรัฐบาลแล้ว ทว่าครัวอีก 800 แห่งที่สร้างเสร็จแล้ว ยังคงรอรัฐบาลตรวจสอบขั้นสุดท้าย

เฮอร์วิลกล่าวว่า เจ้าของครัวส่วนใหญ่เผชิญแรงกดดันจากธนาคารหรือเจ้าหนี้เงินกู้ ทำให้อุปกรณ์ครัวบางส่วนถูกยึดคืนไปแล้ว และตัวเขาเองก็มีหนี้สินสูงถึง 8 พันล้านรูเปี๊ยะห์ หลังจากสร้างครัวหลายแห่งเช่นกัน

ขณะที่สมาชิกของสมาคมหลายสิบคนได้ออกมาประท้วงในกรุงจาการ์ตาเกี่ยวกับโครงการดังกล่าวเมื่อเดือนที่แล้ว

หนี้นักลงทุนพอกพูนเรื่อยๆ

โครงการอาหารฟรีถือเป็นภารกิจด้านโลจิสติกส์ขนาดใหญ่มาก เนื่องจากอินโดนีเซียมีเกาะมากถึง 17,000 เกาะ และมีประชากรมากเป็นอันดับ 4 ของโลก

ขณะที่การเดินทางไปยังหมู่บ้านโตโรเซียเจที่ห่างไกลที่ซิกิตลงทุนสร้างครัวนั้น ต้องใช้เวลาขับรถหลายชั่วโมงผ่านเนินเขา ตามด้วยการนั่งเรืออีก 10 นาที หมู่บ้านดังกล่าวเป็นที่อยู่อาศัยของชนเผ่าบาโจผู้ประกอบอาชีพประมง โดยบ้านเรือนของพวกเขาสร้างอยู่บนเสาสูงเหนือผิวน้ำ และเชื่อมต่อกันด้วยทางเดินแคบๆ

ครัวที่ซิกิตสร้าง มีขึ้นเพื่อให้บริการอาหารแก่นักเรียนในหมู่บ้านดังกล่าว ประมาณ 400 คน รวมถึงหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร

ซิกิตกล่าวว่า การตรวจสอบของรัฐบาลเสร็จสิ้นเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ แต่เขายังไม่ได้รับเงินทุนคืนจากรัฐบาล และดอกเบี้ยจากหนี้ 1 พันล้านรูเปี๊ยะห์ (ราว 1,800,000 บาท) ก็เพิ่มพูนขึ้นเรื่อยๆ

ตอนนี้เขาไม่รู้เลยว่าจะได้รับเงินคืนได้อย่างไร หรือจะได้รับหรือไม่ และเขาจะทำอย่างไรต่อกับห้องครัวที่ไม่ได้ใช้งาน ซึ่งมีทั้งเตา ตู้เย็น และถาดเสิร์ฟพร้อมใช้หลายร้อยใบ

สัญญาเปลี่ยนไปมา

เมื่อปีที่แล้ว NNA ได้พยายามเร่งการก่อสร้างห้องครัวในพื้นที่ห่างไกลและด้อยพัฒนา ซึ่งมีอัตราเด็กแคระแกร็นสูงและมีข้อจำกัดในการเข้าถึงสิ่งอำนวยความสะดวก

นอกจากนี้ NNA และรัฐบาลท้องถิ่นยังได้เสนอแรงจูงใจที่น่าสนใจ โดยสัญญาทางเทคนิคฉบับแรกที่รอยเตอร์ได้ตรวจสอบ ระบุว่า

นักลงทุนจะได้รับเงินคืนเต็มจำนวน พร้อมผลตอบแทนเพิ่มเติมอย่างน้อย 100% ของเงินลงทุนเริ่มต้น รวมถึงสิ่งจูงใจต่างๆ และได้ค่าเช่าตลอดระยะเวลา 4 ปี สัญญาดังกล่าวจึงนำไปสู่การก่อสร้างครัวเกือบ 28,000 แห่ง และมีแผนสร้างอีก 13,000 แห่ง

ปราโบโวได้กล่าวถึงการขยายตัวของโครงการนี้ในงานประชุมเศรษฐกิจโลกที่เมืองดาวอสเมื่อเดือนมกราคมว่า ในไม่ช้าโครงการนี้จะแซงหน้าแมคโดนัลด์ในแง่ของจำนวนผู้รับบริการทั่วโลก

แต่ต่อมารัฐบาลก็ตัดงบประมาณอาหารฟรีในปีนี้จาก 335 ล้านล้านรูเปี๊ยะห์ เหลือ 268 ล้านล้านรูเปี๊ยะห์ เพื่อจัดสรรงบประมาณคลังให้คล่องตัวมากขึ้น หลังจากเกิดสงครามอิหร่าน

ตามเอกสารที่รอยเตอร์ได้เห็นและรายงานเป็นที่แรก พบว่า

ในเดือนมีนาคม NNA ได้ปรับโครงสร้างการชำระเงินคืนแก่นักลงทุนใหม่ โดยระบุว่าจะจ่ายเงินคืน 60% หลังจากการก่อสร้างเสร็จสิ้น และส่วนที่เหลือจ่ายเป็นสองงวดเมื่อการดำเนินงานตรงตามข้อกำหนด แต่ต่อมาก็เปลี่ยนแผนอีกครั้งในเดือนพฤษภาคม โดยระบุว่าจะจ่ายผลตอบแทนเป็นรายวันเป็นเวลาสองปี

ในเดือนมิถุนายน เจ้าหน้าที่ได้บุกค้นสำนักงาน NNA และ “ดาดัน ฮินดายานา” ผู้อำนวยการ NNA ก็ถูกไล่ออกและถูกจับกุม ต่อมาผู้บริหารชุดใหม่ได้ใช้มาตรการเพิ่มประสิทธิภาพ ระงับโครงการครัวใหม่ 13,000 แห่ง และงบประมาณถูกตัดลดลงเหลือ 229 ล้านล้านรูเปี๊ยะห์

แหล่งข่าวเจ้าของครัว 4 รายบอกกับรอยเตอร์ว่า หลังจากดาดันถูกจับกุม เจ้าของครัวหลายรายไม่สามารถเข้าถึงพอร์ทัลเฉพาะที่เก็บรวบรวมสัญญา หนังสือแต่งตั้ง และหมายเลขบัญชีชำระเงินเสมือนจริงได้

ขณะนี้ยังคงมีความไม่แน่นอนเกิดขึ้น ส่วนผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากดาดันลาออกอย่างกะทันหันเมื่อเดือนที่แล้ว จากนั้น ซูดาริโยโน ผู้อำนวยการ NNA คนใหม่ก็รับช่วงต่อ และได้พบกับเจ้าของครัวบางรายพร้อมสัญญาว่าจะช่วยหาทางออก แต่ไม่ได้ให้รายละเอียดเพิ่มเติมใดๆ

บริหารจัดการไม่ดี?

อุไบด์ มาตราจี ประธานเครือข่ายเฝ้าระวังการศึกษา (Network for Education Watch) องค์กรพัฒนาเอกชนด้านการศึกษา กล่าวว่า ปัญหาเหล่านี้ตอกย้ำให้เห็นถึงการบริหารจัดการงบประมาณที่ไม่ดีของโครงการและข้อริเริ่มของภาคเอกชน

อุไบด์ยังกล่าวอีกว่า โครงการนี้ให้ความสำคัญกับเมืองใหญ่ๆ เช่น กรุงจาการ์ตา แม้ว่าพื้นที่เหล่านั้นจะเข้าถึงอาหารได้ง่ายกว่าและมีโภชนาการที่ดีกว่าค่าเฉลี่ยก็ตาม

ซาเอนูริ มุสโตฟา ชายวัย 42 ปี ผู้เก็บเกี่ยวผลผลิตทางการเกษตร ได้ลงทุนสร้างครัวในหมู่บ้านห่างไกลซันดาลัน และเขาก็ประสบปัญหาเหมือนนักลงทุนคนอื่นๆ โดยมีหนี้สินสะสมถึง 700 ล้านรูเปี๊ยะห์ (1.3 ล้านบาท) ทั้งยังค้างชำระหนี้แก่ผู้รับเหมามหาศาล

“ผมทนไม่ไหวแล้ว ผมไม่อยากเจอเรื่องแบบนี้อีก” มุสโตฟากล่าวกับรอยเตอร์

ไบก์ศรีโยโน แม่ของเด็กหญิงวัย 5 ขวบในหมู่บ้านซันดาลัน กล่าวว่า ชาวบ้านรู้สึกผิดหวังและสงสัยว่าโครงการนี้จะเริ่มเมื่อใด

“เราหวังว่ามันจะเริ่มได้เร็วๆ นี้... มันจะช่วยลูกๆ ของเราได้” เธอกล่าว

ตอนนี้นักลงทุนสร้างครัวยังคงรอรัฐบาลชำระเงินทุนคืนวันแล้ววันเล่า ส่วนครัวที่สร้างยังคงถูกทิ้งไว้เปล่าๆ ไม่ได้ใช้งาน หนี้จากเงินกู้ก็พอกพูนขึ้นเรื่อยๆ

“จริงๆ แล้วเรากำลังช่วยเหลือรัฐบาลอยู่ ทำไมพวกเขาถึงทำแบบนี้กับเรา?” เฮอร์วิลตั้งคำถาม