ขณะที่คิวบาเฉลิมฉลอง 100 ปี ชาตกาล ฟิเดล คาสโตร ประชาชนกำลังตั้งคำถามถึงคำมั่นการปฏิวัติสังคมนิยม ที่เขาเป็นผู้นำเมื่อเกือบ 50 ปีก่อน และสงสัยว่าผู้สืบทอดเหมาะสมกับตำแหน่งหรือไม่
สำนักข่าวเอเอฟพีรายงาน พรรคคอมมิวนิสต์คิวบา เฉลิมฉลอง 100 ปีชาตกาล ของฟิเดล คาสโตร ผู้นำการปฏิวัติ มาตลอดสัปดาห์ทั้งจัดนิทรรศการ คอนเสิร์ต และการประชุม แต่วันที่ 13 ส.ค.ปีนี้ กลับกลายเป็นวิกฤติครั้งเลวร้ายที่สุดครั้งหนึ่งเท่าที่ผู้คนยังจำกันได้ เนื่องจากอาหารและน้ำขาดแคลนอย่างหนัก ไฟฟ้าดับต่อเนื่อง
สำหรับชาวคิวบาหลายคน ความยากลำบากวันนี้ยิ่งทำให้คิดถึงฟิเดล คาสโตร ผู้ลาโลกไปเมื่อสิบปีก่อน
เลโอเนล ซัวเรซ วัย 54 ปี จูบภาพเหมือนของคาสโตรก่อนนำไปวางที่หน้าต่าง เขาใช้เวลาหลายปีสะสมของที่ระลึกเกี่ยวกับการปฏิวัติ และยกย่องคาสโตรว่าเป็น “ปรมาจารย์”
“ฟิเดลจะมียุทธศาสตร์ในเวลาแบบนี้” ซัวเรซกล่าว
วิกฤติที่ค่อยๆ คืบคลานเข้ามานี้ส่งผลกระทบอย่างหนัก จนกระทั่งเมื่อเร็วๆ นี้ นักท่องเที่ยวต่างชาติคนหนึ่งเสนอเงิน 100 ดอลลาร์เพื่อแลกกับภาพถ่ายของวีรบุรุษคอมมิวนิสต์ของเขา ซัวเรซจึงรู้สึกว่าเขาไม่มีทางเลือกอื่น
“คุณต้องมีชีวิตอยู่ต่อไป” เขากล่าว
ในความทรงจำของผู้สนับสนุน คาสโตรนำพาคิวบาผ่านพ้นวิกฤติหลายครั้ง ตั้งแต่การรุกรานที่สหรัฐสนับสนุน การห้ามซื้อห้ามขาย แผนลอบสังหาร และความยากลำบากอย่างแสนสาหัสจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียต พันธมิตรและผู้ให้ความช่วยเหลือหลักของคิวบา
ในโรงงานย่านโอลด์ฮาวานา ท่ามกลางเครื่องมือเก่าคร่ำคร่า โรเจลิโอ วัลดิเวีย ช่างซ่อมบำรุงวัย 54 ปี เรียกตัวเองว่าเป็น “ฟิเดลิสตา” แฟนพันธุ์แท้ตัวจริง
“ผมเกิดในช่วงการปฏิวัติและผ่านมาได้ ผมสามารถหาหนทางของตนเอง” วัลดิเวียกล่าวพร้อมโศกเศร้าที่คิวบาวันนี้ไม่มีผู้นำอย่างคาสโตร
“ไม่มีฟิเดลอีกต่อไป ไม่มีใครมีความสามารถเหมือนฟิเดล”
- บทพิสูจน์ความศรัทธา
ผู้ที่สนับสนุนคาสโตรตลอดเวลาที่ครองอำนาจ เป็นคนที่ลำบากยากเย็นที่สุดในวันนี้ หนึ่งในนั้นคือแอนเจลา กูเตียร์เรซ วัย 86 ปี ผู้ “ผิดหวัง” กับทิศทางที่คิวบาเดินไป
“ทำไมพวกเขาถึงตัดไฟบ่อยจัง?” เธอถามหลังจากเดินดูแผงขายของในตลาดหลายแผงโดยไม่ได้ซื้ออะไรเลยเพราะราคาสูงเกินไป “พวกเขากำลังทำลายทุกอย่าง”
กูเตียร์เรซเป็นคนรุ่นที่เติบโตภายใต้คาสโตร และได้ประโยชน์จากนโยบายการศึกษาและรักษาพยาบาลฟรีของการปฏิวัติ ที่ถึงวันนี้แทบไม่มีหลงเหลือ
สำหรับคนที่วิจารณ์คาสโตร ปัญหาของคิวบาไม่ใช่เพราะไม่มีคาสโตร แต่เป็นเพราะสิ่งที่เขาทิ้งไว้เบื้องหลัง
มานูเอล คูเอสตา นักประวัติศาสตร์และนักเคลื่อนไหวฝ่ายค้านวัย 63 ปี เล่าว่าในวัยหนุ่มเขาเห็นคาสโตรเป็น “ผู้กอบกู้” ที่ทำให้คิวบาเป็นอย่างที่ใฝ่ฝันไว้ เมื่อเวลาผ่านไปภาพดังกล่าวเลือนหายไป ชีวิตจริงของผู้คนห่างไกลคำมั่นของการปฏิวัติไปทุกที
ถึงวันนี้ คูเอสตาเชื่อว่า สภาพความเป็นอยู่ที่เลวร้ายลงทุกขณะทำให้ชาวคิวบาหลายคนมองคาสโตรเป็น “ต้นตอของหายนะแห่งชาติครั้งนี้”
ฮัสซัน เปเรซ นักประวัติศาสตร์ อดีตผู้นำนักศึกษา และผู้ร่วมงานใกล้ชิดของคาสโตร ยอมรับว่าการครบรอบหนึ่งร้อยปีครั้งนี้เกิดขึ้นภายใต้ “สถานการณ์ที่ซับซ้อนที่สุดเท่าที่จะจินตนาการได้” สัญญาประชาคมจากการปฏิวัติ “เสื่อมถอยลง” ในช่วงไม่กี่ปีหลัง
หลายสิบปีมาแล้วที่คิวบาให้การปกป้องทางสังคมแลกกับวินัยทางการเมืองอันเข้มงวด ตอนนี้ชาวคิวบาหลายคนตั้งคำถามว่าการแลกเปลี่ยนนั้นยังมีอีกหรือไม่
แต่หลายๆ คนยังรักคาสโตรแม้ชีวิตยากลำบากขึ้นก็ตาม
มิลเดรด บาร์เรโต พนักงานทำความสะอาดวัย 66 ปี ยังคงเรียกเขาว่า “คอมมานดานเต” ซึ่งหมายถึงผู้บัญชาการ แต่เธอยอมรับว่าชีวิตในคิวบาทุกวันนี้ต้องดิ้นรน
“ตอนนี้ยากลำบากมาก” เธอกล่าว จากนั้นจึงสรุปสิ่งที่ผู้ชื่นชมคาสโตรที่เหลืออยู่หลายคนเห็นพ้องต้องกัน
“สมัยท่านผู้บัญชาการของเรา มันไม่เป็นแบบนี้”
