'ช็อกโกแลตไร้โกโก้ กาแฟข้าวโพด' เกาหลีเหนือทันสมัยไม่ง้อโลก

เพื่อความอยู่รอดและนัยทางการเมือง เกาหลีเหนือใช้เศรษฐกิจทดแทนประกาศให้โลกเห็นถึงความแข็งแกร่งในการพึ่งพาตนเอง พร้อมๆ กับตอบโจทย์ความต้องการของประชาชน 

 กาแฟของเกาหลีเหนือไม่ต้องทำจากเมล็ดกาแฟ ช็อกโกแลตไม่ต้องเริ่มต้นจากโกโก้ก็ได้ เดือนก่อนโชซอนซินโบ หนังสือพิมพ์แนวสนับสนุนเปียงยางในญี่ปุ่นรายงานว่า คณะนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยอุตสาหกรรมเรียงกัง พัฒนาช็อกโกแลตทำจาก “ถั่วม่วง” แทนผงโกโก้

เทคโนโลยีนี้ได้รับการจดสิทธิบัตรเกาหลีเหนือแล้ว และสินค้าได้รับการผลิตในโรงงานอาหารแห่งหนึ่งของจังหวัดเรียงกัง

แม้รายงานข่าวชิ้นนี้ยกย่องว่าช็อกโกแลตที่ทำมาจากถั่วเป็นความสำเร็จ แต่ก็ได้เผยให้เห็นข้อน่าสังเกตมากกว่าการที่เกาหลีเหนือขาดแคลนโกโก้ นั่นคืออย่างไรเสียประเทศนี้ก็ยังต้องการสิ่งที่เรียกว่า “ช็อกโกแลต” อยู่ดี

นี่คือการทำหน้าที่ของสินค้าทดแทนในเกาหลีเหนือ พวกมันไม่ใช่สินค้าเลียนแบบสินค้าต่างประเทศในราคาถูก แต่ถูกดัดแปลงเพื่ออ้างได้ว่าเป็นสินค้าของเกาหลีเหนือแท้ๆ

เกาหลีเหนือใช้เวลาหลายสิบปีปฏิเสธสินค้าจากโลกภายนอก แต่แอบเลียนแบบอยู่เงียบๆ ทั้งรูปร่าง รสชาติ และสัญลักษณ์ ขนมต่างชาติชนิดหนึ่งกลายเป็นขนมเค้กท้องถิ่น สมาร์ทโฟนกลายเป็นสินค้าที่ใช้เทคโนโลยีในประเทศ ล่าสุดโกโก้กลายเป็นใช้ถั่วทำแทน

สินค้าทดแทนหลายชนิดถือกำเนิดมาจากความหิวโหย อีกหลายชนิดมาจากความใฝ่ฝัน ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่าสังคมที่ปิดกั้นมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลกพยายามจัดการไม่เพียงแค่ปัญหาการขาดแคลน แต่รวมถึงความปรารถนาของตนเองด้วย

•  จากเนื้อเทียมสู่กาแฟข้าวโพด

 ตัวอย่างหนึ่งที่รู้จักกันดีที่สุดคือ อินโจโกกิผลิตภัณฑ์ทดแทนเนื้อสัตว์ทำจากกากถั่วเหลืองที่เหลือจากการสกัดน้ำมัน

อาหารจากถั่วเหลืองชนิดนี้แพร่หลายในช่วงขาดแคลนอาหารเมื่อทศวรรษ 1990 ชาวเกาหลีเหนือแทบเข้าไม่ถึงเนื้อจริง พวกเขานำอินโจโกกิมารีดเป็นแผ่นบางๆ มักกินกับข้าวหรือซอสเผ็ด มันเริ่มจากการเป็นอาหารเพื่อเอาชีวิตรอด ครั้นเวลาผ่านไปเนื้อทดแทนชนิดนี้ได้กลายมาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมอาหารตลาดของดินแดนโสมแดงไปแล้ว

•  กาแฟบอกเรื่องราวที่แตกต่าง

กาแฟแท้ยังคงเป็นของฟุ่มเฟือยสำหรับชาวเกาหลีเหนือหลายคน แต่นิสัยการดื่มและภาพลักษณ์ของกาแฟกลับแพร่หลายไปทั่วแล้ว เมื่อเครื่องดื่มจากธัญพืชอย่างกาแฟข้าวโพดกลายเป็นสินค้าทดแทนราคาถูกกว่ามานมนาน และช่วงไม่กี่ปีหลังกาแฟสำเร็จรูปผลิตในเกาหลีเหนือก็ปรากฏให้เห็นในหลายเมือง

ที่นี่ สินค้าทดแทนไม่ใช่แค่เรื่องของคาเฟอีน แต่เป็นเรื่องของท่วงท่าการดื่มกาแฟ ภาพลักษณ์ชีวิตเมืองอันทันสมัย และความสุขเล็กๆ น้อยๆ จากการได้มีส่วนร่วมในพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับโลกภายนอก

•  เมื่อขนมกลายเป็นการเมือง

ต่อมาก็ถึงคราวของช็อกโกพาย   ขนมจากเกาหลีใต้ มาร์ชเมลโลว์ประกบด้วยเค้กสองชั้นเคลือบด้วยช็อกโกแลต กลายเป็นหนึ่งในสินค้าต่างประเทศที่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์มากสุดที่เข้ามาในเกาหลีเหนือผ่านทางนิคมอุตสาหกรรมแกซอง ซึ่งปัจจุบันปิดตัวลงแล้ว

นิคมอุตสาหกรรมแห่งนี้ครั้งหนึ่งเคยถูกมองว่าเป็นสะพานเชื่อมสองเกาหลี รัฐบาลโซลปิดลงในปี 2016 หลังจากเกาหลีเหนือทดสอบนิวเคลียร์และขีปนาวุธ ขนมช็อกโกพายที่มอบให้กับแรงงานชาวเกาหลีเหนือจะถูกรับประทาน เก็บไว้ แลกเปลี่ยน และขายในตลาด

พวกมันเป็นยิ่งกว่าขนมสำหรับชาวเกาหลีเหนือหลายคน เค้กในห่อเล็กๆ เหล่านี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของชีวิตที่ดีกว่าในเกาหลีใต้

สำหรับเปียงยางปัญหาไม่ได้อยู่แค่ว่า ช็อกโกพายมาจากฝั่งใต้ แต่ชาวเกาหลีเหนือกลับชอบพวกมันมากๆ

รายงานการวิเคราะห์เมื่อปี 2011 โดยสถาบันเศรษฐกิจเกาหลีซึ่งมีฐานปฏิบัติการในสหรัฐ กล่าวว่า ขนมชนิดนี้ไม่ได้โด่งดังเฉพาะในหมู่คนงานเกาหลีเหนือที่นิคมอุตสาหกรรมแกซองเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงตลาดมืดด้วย มีรายงานว่า ช็อกโกพายมีขายอยู่ในตลาดนัด พ่อค้าแม่ค้าบางเจ้าขายเฉพาะช็อกโกพายอย่างเดียว

ต่อมาเกาหลีเหนือพยายามทำสินค้าของตนเองมาทดแทน เช่น ข้าวพองเคลือบช็อกโกแลตที่เรียกว่า “เค้กช็อกโกแลตหวาน” สินค้าแบบนี้อาจเลียนแบบรูปร่างและความหวานได้ แต่ไม่เป็นที่นิยมและมีความหมายทางการเมืองเท่ากับต้นฉบับ

•  เลียนแบบความทันสมัย

สินค้าทดแทนขยายไปเกินกว่าอาหาร เกาหลีเหนือส่งเสริมสมาร์ทโฟน แทบเล็ต และเครื่องใช้อิเล็กทรอนิกส์แบรนด์ในประเทศมานานแล้ว โดยยกย่องว่าเป็นความสำเร็จทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีท้องถิ่น

สื่อของรัฐนำเสนอภาพสินค้าเหล่านี้ว่าเป็นสัญลักษณ์ของความทันสมัย ทั้งชื่อแบรนด์และดีไซน์บ่งบอกถึงเทคโนโลยีของเกาหลีเหนือ แต่นักวิเคราะห์ภายนอกกล่าวว่า ฉลากสินค้า “ผลิตในประเทศ” อาจทำให้เข้าใจผิด

รายงานฉบับหนึ่งในปีนี้ของเว็บไซต์ 38 North ระบุว่า จากการตรวจสอบโทรศัพท์มือถือของเกาหลีเหนือเป็นไปได้ว่าผลิตโดยผู้ผลิตจีน โทรศัพท์เหล่านั้นน่าจะผลิตในจีน แล้วส่งไปยังเกาหลีเหนือเพื่อติดตั้งซอฟต์แวร์และแอปพลิเคชันของโสมแดงลงไป

ด้วยเหตุนี้สมาร์ทโฟนจึงแตกต่างจากอาหารทดแทนอย่างกาแฟข้าวโพดหรือเนื้อทำจากถั่วเหลือง

สมาร์ทโฟนของเกาหลีเหนือไม่ใช่การลอกเลียนแบบจากสิ่งที่ไม่คุ้นเคย ในทางกลับกันผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า เกาหลีเหนือพยายามสร้างโลกที่เชื่อมต่อถึงกันในแบบฉบับของตนเอง แต่ยังคงปิดประเทศจากอิทธิพลภายนอกไปในเวลาเดียวกัน

ในแง่นี้ สมาร์ทโฟนของเกาหลีเหนือและช็อกโกแลตไร้โกโก้จึงมีความคล้ายคลึงกัน สินค้าตัวหนึ่งไม่มีโกโก้ อีกตัวหนึ่งตัดการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตอย่างเสรีออกไป แต่ทั้งสองชนิดยังคงรูปลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ที่ทันสมัย ​​พร้อมๆ กับกำจัดส่วนประกอบที่ทำให้ดูแปลกใหม่ ควบคุมยาก หรือหาได้ยาก

นัม ซองวุก อาจารย์ด้านเกาหลีเหนือศึกษา มหาวิทยาลัยเกาหลี กล่าวว่า สินค้าเหล่านั้นไม่ได้เป็นแค่สัญลักษณ์ของความยากลำบาก แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ทางการเมืองและสังคมด้วย

“เกาหลีเหนือนำเสนอตัวเองเป็นบทพิสูจน์ของการพึ่งตนเองและขีดจำกัด เบื้องหลังของสินค้าทดแทนแต่ละชนิดคือการไม่สามารถนำเข้าได้ง่ายๆ อีกทั้งยังเป็นสิ่งที่ประชาชนยอมรับและต้องการ” นักวิชาการให้ความเห็น