สิ่งที่เริ่มต้นจากมีมบนโลกออนไลน์ ได้กลายไปสู่หนึ่งในขบวนการประท้วงที่สำคัญที่สุดในรอบหลายปีของอินเดียในชื่อว่า "ม็อบแมลงสาบ" โดยมี "คนรุ่นใหม่" เป็นแกนนำ ด้วยความหวังที่จะเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการเมืองแบบเดิม และแก้ปัญหาที่พวกเขาเชื่อว่ารัฐบาลเป็นผู้ก่อขึ้น
KEY POINTS
- กลุ่มคนรุ่นใหม่ในอินเดีย หรือ "ม็อบแมลงสาบ" เริ่มต้นเคลื่อนไหวจากการประท้วงปัญหาข้อสอบรั่วและการโกงสอบครั้งใหญ่
- การประท้วงได้ขยายตัวจากประเด็นการศึกษาไปสู่ความไม่พอใจในปัญหาการว่างงานและความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ
- แรงกดดันจากการชุมนุมที่ยืดเยื้อทั่วประเทศและการอดอาหารประท้วง ส่งผลให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการของอินเดียต้องประกาศลาออกจากตำแหน่ง
สิ่งที่เริ่มต้นจากมีมบนโลกออนไลน์ ได้กลายไปสู่หนึ่งในขบวนการประท้วงที่สำคัญที่สุดในรอบหลายปีของอินเดีย โดยมี "คนรุ่นใหม่" เป็นแกนนำ ด้วยความหวังที่จะเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการเมืองแบบเดิม และแก้ปัญหาที่พวกเขาเชื่อว่า "รัฐบาล" เป็นผู้ก่อขึ้น
กลุ่มคนรุ่นใหม่เหล่านี้เรียกตัวเองว่าเป็น "ม็อบแมลงสาบ" (Cockroaches) โดยนำความไม่พอใจต่อปัญหาในระบบการศึกษาและปัญหา "การโกงสอบ" มาต่อยอดเป็นการรณรงค์เรียกร้องให้รัฐบาลรับผิดชอบต่อการบริหารประเทศ และยังเปิดฉากท้าทายรัฐบาลชาตินิยมฮินดูของนายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดี อย่างเปิดเผยที่สุดครั้งหนึ่งในรอบหลายปีที่ผ่านมา
แม้การเคลื่อนไหวจะเริ่มต้นจากประเด็นการศึกษา แต่ในเวลาไม่นานก็กลายเป็นพื้นที่ระบายความไม่พอใจของคนรุ่นใหม่ต่อปัญหาการว่างงาน ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ และความเชื่อมั่นที่ลดลงต่อสถาบันต่างๆ ของประเทศ กระแสประท้วงที่ยืดเยื้อในที่สุดdHกดดันให้ "รัฐมนตรีศึกษาธิการของอินเดีย ประกาศลาออกในวันนี้"
จุดเริ่มต้นจาก 'ข้อสอบรั่ว'
ชนวนของการประท้วงเกิดจากกระแสความไม่พอใจของประชาชน หลังเกิดข้อกล่าวหาว่ามีการโกงข้อสอบแข่งขันที่สำคัญที่สุดของอินเดียบางรายการ ทั้งการสอบเข้าแพทย์และการสอบเข้ารับราชการ ถูกนำออกมารั่วไหลก่อนสอบ
การสอบเหล่านี้ถือเป็นเส้นทางสำคัญสู่การมีงานที่มั่นคงและการยกระดับคุณภาพชีวิตของชาวอินเดียนับล้านคน ความเป็นไปได้ที่ข้อสอบอาจถูกเปิดเผยล่วงหน้ามักทำให้ทางการต้องยกเลิกหรือจัดสอบใหม่ ส่งผลให้นักเรียนจำนวนมากต้องเสียเวลาไปหลายเดือนหรือหลายปีในการเตรียมตัว
จาก 'แมลงสาบ' สู่ขบวนการระดับชาติ
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในเดือนพ.ค. ที่ผ่านมาม เมื่อประธานศาลฎีกาของอินเดีย "สุริยะ กันต์" กล่าวเปรียบเทียบคนหนุ่มสาวที่ว่างงานบางส่วนว่าเป็น "แมลงสาบ" ระหว่างการพิจารณาอีกคดีหนึ่งที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับประเด็นการโกงสอบ
คำกล่าวนี้ได้จุดกระแสวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักบนโลกออนไลน์ ก่อนที่ "อภิจีต ดิปเก" (Abhijeet Dipke) นักศึกษาจากมหาวิทยาลัยบอสตัน จะก่อตั้งพรรคการเมืองใหม่ที่ชื่อว่า "พรรคประชาชนแมลงสาบ" (Cockroach Janata Party: CJP)
แม้ภายหลังประธานศาลฎีกาจะออกมาชี้แจงว่าคำพูดดังกล่าว หมายถึงผู้ที่ใช้วุฒิการศึกษาปลอมเข้าสู่วิชาชีพ ไม่ได้หมายถึงเยาวชนหรือผู้ว่างงานทั้งหมด และชี้แจงว่าการหยิบคำพูดมาส่วนหนึ่งโดยไม่ได้อธิบายบริบททำให้เข้าใจผิดได้ แต่กระแสก็ได้ถูกจุดติดไปแล้ว คำว่า "แมลงสาบ" ได้ถูกคนรุ่นใหม่นำมาพลิกเป็นสัญลักษณ์ของการต่อต้านชนชั้นนำ และกลายเป็นชื่อของขบวนการประท้วงที่ต่อมาขยายตัวไปทั่วประเทศ
แทนที่จะรู้สึกถูกดูหมิ่น คนรุ่นใหม่จำนวนมากกลับนำคำว่า "แมลงสาบ" มาเป็นสัญลักษณ์ของ "ความอดทน ความอยู่รอด และการไม่ยอมจำนน" กระแสบนโซเชียลมีเดียขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีผู้ติดตามบัญชีอินสตาแกรมของขบวนการมากกว่า 21 ล้านคนภายในเวลาเพียงไม่กี่วัน พร้อมมีการเผยแพร่มีม คำขวัญล้อการเมือง และข้อความเสียดสีรัฐบาลเกี่ยวกับปัญหาการว่างงาน โอกาสในการทำงานที่จำกัด และแรงกดดันทางเศรษฐกิจ
จากโลกออนไลน์สู่ท้องถนน
การเคลื่อนไหวเริ่มลงสู่ท้องถนนในเดือนมิ.ย. เมื่อดิปเกเดินทางกลับจากสหรัฐ และเริ่มจัดการประท้วงตามเมืองต่าง ๆ และมหาวิทยาลัย ก่อนขยายเป็นการชุมนุมปักหลักที่ จันตาร์ มันตาร์ (Jantar Mantar) สถานที่ชุมนุมทางการเมืองชื่อดังในกรุงนิวเดลี ผู้ชุมนุมเรียกร้องให้รัฐมนตรีศึกษาธิการ "ธรรมเมนทรา ประธาน" (Dharmendra Pradhan) ลาออก เรียกร้องให้มีการปฏิรูประบบการสอบ และจ่ายเงินชดเชยให้ครอบครัวของนักเรียนที่เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายภายหลังเกิดกรณีข้อสอบรั่ว
จากเดิมที่มีผู้เข้าร่วมเพียงวันละไม่กี่ร้อยคน จำนวนผู้ชุมนุมเพิ่มขึ้นเป็นหลายพันคน และขยายไปยังเมืองใหญ่อื่นๆ เช่น มุมไบ ไฮเดอราบัด เบงกาลูรู และอัห์มดาบาด โดยมีรายงานข่าวการชุมนุมในหลักหมื่น หรือหลักแสนคน
อดอาหารประท้วง จุดกระแสครั้งใหม่
การประท้วงยิ่งได้รับกระแสหนุนหลังจากที่นักเคลื่อนไหวชื่อดัง "โซนัม วังชุก " เข้าร่วมการชุมนุมและอดอาหารประท้วงเป็นเวลา 26 วัน โดยเริ่มต้นจากจากการเรียกร้องให้ปฏิรูประบบการศึกษา แต่ต่อมากลายเป็นศูนย์รวมของความไม่พอใจของประชาชนต่อระบบการศึกษา ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ และการบริหารประเทศของรัฐบาลโมดี
ต่อมาวังชุกประกาศยุติการอดอาหาร หลังได้รับการร้องขอจากสมาชิกรัฐสภาหลายสิบคน และหลังผ่าน "การเจรจาอย่างยาวนานเกี่ยวกับเงื่อนไขหลายประการ รวมถึงความกังวลว่าอาจเกิดความรุนแรงในประเทศ"
อย่างไรก็ตาม เขายอมรับว่าข้อเรียกร้องของตนยังไม่ได้รับการตอบสนองทั้งหมด
ด้านดิปเกประกาศว่า การประท้วงจะดำเนินต่อไปจนกว่ารัฐมนตรีศึกษาธิการจะลาออก พร้อมกล่าวกับผู้สนับสนุนว่า "หลังจากทุกอย่างที่เกิดขึ้น เราจะไม่ยอมรับอะไรที่น้อยไปกว่าการลาออก"
ในช่วงแรก รัฐบาลปฏิเสธข้อเรียกร้องให้เจรจากับผู้ประท้วง รมว.ศึกษา กล่าวหาผู้ประท้วงว่าเคลื่อนไหวขัดต่อผลประโยชน์ของประเทศ และยืนยันว่ารัฐบาลได้แก้ไขปัญหาแล้วด้วยการสั่งจัดสอบใหม่
แต่เมื่อการประท้วงขยายวงกว้าง ตำรวจได้ใช้แก๊สน้ำตาและกระบองเข้าสลายผู้ชุมนุมที่พยายามเดินขบวนไปยังรัฐสภา ส่งผลให้มีผู้ได้รับบาดเจ็บและถูกจับกุมหลายสิบคน ผู้ประท้วงอ้างว่ามีการตัดสัญญาณอินเทอร์เน็ตในหลายพื้นที่ของกรุงนิวเดลี โดยเฉพาะบริเวณจันตาร์ มันตาร์ ทำให้ผู้จัดการชุมนุมต้องหันไปใช้แอปพลิเคชัน Signal รวมถึง Bitchat แอปพลิเคชันที่สามารถสื่อสารได้ผ่านบลูทูธแบบ P2P แม้ไม่มีอินเทอร์เน็ต
แจ็ก ดอร์ซีย์ ผู้ร่วมก่อตั้ง Twitter และผู้ก่อตั้ง Bitchat เปิดเผยว่า รัฐบาลอินเดียได้สั่งให้ถอดแอปพลิเคชันดังกล่าวออกจากระบบภายใต้กฎหมายด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ซึ่งนักวิจารณ์มองว่ามักถูกใช้เพื่อจำกัดการแสดงความคิดเห็นบนโลกออนไลน์
ท่ามกลางแรงกดดันที่เพิ่มขึ้น นายกรัฐมนตรีโมดีออกมาแสดงความเห็นต่อสาธารณะเป็นครั้งแรก โดยเผยแพร่วิดีโอผ่านอินสตาแกรม ระบุว่า "ผมทราบดีว่าปัญหาข้อสอบรั่วไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย" และกล่าวปกป้องการตัดสินใจของรัฐบาลที่อนุญาตให้นักเรียน 2 ล้านคนสอบแพทย์ใหม่ และประกาศว่าจะจัดตั้งศาลพิจารณาคดีแบบเร่งด่วน เพื่อดำเนินคดีกับผู้ที่เกี่ยวข้องกับการรั่วไหลของข้อสอบ
อย่างไรก็ตาม ผู้ประท้วงมองว่ามาตรการดังกล่าวยังไม่ตอบโจทย์ข้อเรียกร้องเรื่องความรับผิดชอบทางการเมือง และยังคงเดินหน้าชุมนุมต่อ
แรงกดดันที่สะสมตลอดหลายสัปดาห์ในที่สุดก็นำไปสู่การประกาศลาออกของรมว.ศึกษาฯ ในวันเสาร์นี้ (25 ก.ค.) ซึ่งนับเป็นการยอมถอยครั้งสำคัญครั้งแรกของรัฐบาลโมดี หลังเผชิญการประท้วง การชุมนุมปักหลัก และการอดอาหารประท้วงทั่วประเทศภายใต้การนำของขบวนการที่อดทนและยืดเยื้อสมชื่อของม็อบแมลงสาบ
ความท้าทายของรัฐบาลโมดีกับคนรุ่นใหม่
จากขบวนการของกลุ่มนักศึกษาและคนรุ่นใหม่ ได้ขยายวงไปสู่คนทำงาน ครอบครัว และประชาชนทั่วไป สะท้อนความไม่พอใจที่เพิ่มขึ้นในหมู่คนรุ่นใหม่ของอินเดีย และสอดคล้องกับแนวโน้มในหลายประเทศของเอเชียใต้ ซึ่งเยาวชนกำลังมีบทบาทสำคัญในการเคลื่อนไหวต่อต้านรัฐบาล
แม้พรรคฝ่ายค้านของอินเดียยังเสียงแตก และพื้นที่สำหรับการวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลจะลดลงภายใต้การนำของโมดี แต่รัฐบาลกลับต้องเผชิญความท้าทายรูปแบบใหม่จาก "ขบวนการที่ไร้ศูนย์กลาง ไม่มีโครงสร้างแบบพรรคการเมือง และขับเคลื่อนผ่านโซเชียลมีเดียเป็นหลัก"
ด้วยจำนวนผู้มีสิทธิเลือกตั้งรุ่นใหม่ที่อายุต่ำกว่า 35 ปี "หลายร้อยล้านคน" รวมถึงผู้มีสิทธิเลือกตั้งครั้งแรกอีกหลายล้านคน คนรุ่นใหม่จึงเป็นฐานเสียงสำคัญของอินเดีย และการประท้วงของ "ม็อบแมลงสาบ" จึงอาจกลายเป็นหนึ่งในจุดเปลี่ยนสำคัญของการเมืองอินเดียก่อนการเลือกตั้งครั้งต่อๆ ไปหลังจากนี้
