กรณีศึกษา: โปรเจกต์ขายฝัน 'คลองฟูนันเตโช' | กันต์ เอี่ยมอินทรา

ถ้าไทยมีแลนด์บริดจ์เป็นเมกะโปรเจกต์ กัมพูชาก็มีคลองฟูนันเตโช แต่โปรเจกต์ที่ลุ่มๆ ดอนๆ ที่มีจีนเป็นแบ็กนี้จะให้บทเรียนอะไรแก่ไทยบ้าง?

ไอเดียการขุดคลองฟูนันเตโชนั้นถือว่าสมประโยชน์ระหว่างจีนกับกัมพูชา โดยเฉพาะชนชั้นนำของกัมพูชา เพราะนอกจากโปรเจกต์นี้จะสร้างงาน สร้างแต้มต่อในด้านการขนส่งสินค้าไปยังต่างประเทศที่แต่เดิมต้องพึ่งเวียดนาม สร้างระบบเก็บกักน้ำซึ่งสามารถนำมาใช้ในการเกษตรซึ่งคืออาชีพหลักของคนกัมพูชาส่วนใหญ่ แต่ยังสร้างคะแนนเสียงให้นักการเมืองอีกด้วย ขณะที่จีนได้กัมพูชาเป็นจุดยุทธศาสตร์เพื่อป้องปรามสหรัฐและพันธมิตรในภูมิภาค

คลองฟูนันเตโช มีความยาว 180 กม. ลึก 5ม. กว้าง 100 ม. เริ่มต้นจากแม่น้ำสาขาของแม่โขงไม่ไกลจากพนมเปญทางตอนกลางของประเทศ ขุดออกสู่อ่าวไทยทางทิศตะวันตกเฉียงใต้เพื่อเป็นเส้นเลือดการขนถ่ายสินค้าของประเทศ ที่แต่เดิมต้องลากรถบรรทุก หรือลงเรือลากจูงท้องแบนสู่เวียดนามเพื่อส่งออกต่างประเทศ

คลองฟูนันเตโช หากแล้วเสร็จ คาดว่าจะลดปริมาณการส่งออกที่ต้องพึ่งพาท่าเรือจากเวียดนามให้ลดลงถึง 70% และคาดว่าเม็ดเงินที่แต่เดิมคิดเป็น 15-20% ของต้นทุนสินค้าอันมาจากค่าใช้จ่ายที่ใช้ในการขนถ่ายสินค้าจากกัมพูชาสู่เวียดนามจะลดลงอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตามนี่คือตัวเลขในทางทฤษฎี

คลองฟูนันเตโช มีมูลค่าโปรเจกต์ที่สูงมาก ตัวเลขวิ่งอยู่ที่ 1,700-2,000 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 65,000 ล้านบาท แต่ก็ยังเทียบไม่ได้กับแลนด์บริดจ์ของเราที่ประมาณไว้สูงถึง 1 ล้านล้านบาท คลองฟูนันเตโชเดิมนั้นจะลงทุนโดยจีน 100% และถือเป็นหนึ่งในโปรเจกต์ย่อยในโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง

แต่คลองฟูนันเตโชนั้นคือคู่แข่งทางตรงของท่าเรือเวียดนาม และที่สำคัญที่สุดที่เวียดนามกลัวนั้นคือเรื่องของสิ่งแวดล้อมที่จะได้รับผลกระทบต่อปลายน้ำ ซึ่งถือเป็นอู่ข้าวอู่น้ำหลักของเวียดนาม บริเวณพื้นที่ปากแม่น้ำโขงนั้นคือแหล่งทรัพยากรสำคัญในการเพาะปลูก เฉพาะข้าวที่คนเวียดนามกินที่ส่งออกจนขึ้นมาเป็นเบอร์ต้นของโลกส่วนใหญ่ก็มาจากพื้นที่ปากแม่น้ำโขงนี้

คาดการณ์ว่าหากคลองฟูนันเตโชแล้วเสร็จ คลองจะทำหน้าที่กักเก็บและผันน้ำเข้าสู่ไร่นาในกัมพูชาให้อุดมสมบูรณ์มีผลผลิตเพิ่มโดยเฉพาะในฤดูแล้ง ขณะที่ปลายน้ำอย่างเวียดนามจะกระทบอย่างหนัก ซ้ำเต็มวิกฤติเดิมที่มีอยู่คือเรื่องของโลกร้อนและบรรดาเขื่อนมากมาย

ในจีนและลาว ซึ่งก็เก็บกักน้ำโดยเฉพาะในหน้าแล้ง จึงทำให้น้ำน้อยลงกว่าเดิม และจะน้อยลงมากขึ้นอีกหากคลองนี้เสร็จสมบูรณ์

คลองฟูนันเตโชเริ่มคิกออฟวางศิลาฤกษ์โครงการโดยฮุนเซนในปี 2024 และคาดว่าจะเริ่มสร้างเฟสแรกในปีนี้ และประมาณการโครงการแล้วเสร็จในปี 2028 แต่ท้ายที่สุดโครงการที่ทะเยอทะยานของกัมพูชาก็ถูกปรับโครงสร้างการลงทุน โดยจีนจะลดลงทุนเหลือเพียง 49% ซึ่งก็ได้เซ็นเอ็มโอยูแล้วที่ 1,200 ล้านดอลลาร์ ซึ่งไม่พอเพียงจะทำโปรเจกต์ทั้งหมด ไม่นับรวมมูลค่าโปรเจกต์ที่ ณ ปีปัจจุบันได้พุ่งขึ้นจาก 1,700 เป็น 2,000 ล้านดอลลาร์แล้ว

สรุปแล้วโครงการคลองฟูนันเตโช ที่มีภาพตัดริบบิ้นโก้หรู มีชื่อที่ส่งเสริมความยิ่งใหญ่ของนักการเมืองกัมพูชา ก็ดูเป็นภาพฝันที่สวยงาม แต่ในความเป็นจริง แค่เรื่องการระดมทุนสร้างยังยาก ไม่ต้องพูดถึงความคุ้มค่าซึ่งก็ดูไม่คุ้มค่าเงิน ไม่นับเรื่องของแรงต้านจากประเทศเพื่อนบ้านอีก