จะเกิดอะไรขึ้นถ้าแผนการล่องเรือสำราญชมธรรมชาติหมู่เกาะใหญ่น้อยแถบแอนตาร์กติกากลับกลายเป็นจุดกำเนิดการระบาดของไวรัสร้าย ภาพความสยดสยองจากโควิด-19 ยังไม่คลาย จะมีการระบาดใหม่อย่างนั้นหรือ
ความน่าหวาดหวั่นนี้เกิดขึ้นแล้วกับเรือสำราญเอ็มวี ฮอนดิอุซ (MV Hondius) สัญชาติดัตช์ องค์การอนามัยโลก (ดับเบิลยูเอชโอ) เปิดเผยเมื่อวันอาทิตย์ (3 พ.ค.) ว่า ต้องสงสัยอาจเกิดการระบาดของไวรัสฮันตา (Hantavirus) อันเกิดขึ้นได้ยากบนเรือสำราญลำนี้ที่กำลังล่องอยู่ ในมหาสมุทรแอตแลนติกเดินทางจากเมืองอุชัวยาในอาร์เจนตินาไปยังเคปเวิร์ด
เรือเอ็มวี ฮอนดิอุซ ออกจากอาร์เจนตินาเมื่อราวสามสัปดาห์ก่อน เพื่อล่องไปตามจุดต่างๆ เช่น แอนตาร์กติกา หมู่เกาะฟอล์คแลนด์ และอื่นๆ ระหว่างทางไปหมู่เกาะคานารีของสเปนในอีกฟากฝั่งหนึ่งของแอตแลนติก
ไวรัสฮันตา แพร่กระจายโดยการสัมผัสกับปัสสาวะหรืออุจจาระของสัตว์ฟันแทะติดเชื้อ เช่น หนูและหนูบ้าน ซึ่งอาจนำไปสู่โรคระบบทางเดินหายใจรุนแรงได้ ส่วนการแพร่กระจายระหว่างคนกับคนแม้เกิดขึ้นได้ยาก แต่ก็เป็นไปได้ทำให้มีอาการปอดติดเชื้อรุนแรงและบางครั้งถึงขั้นเสียชีวิต เรียกว่ากลุ่มอาการปอดอักเสบจากไวรัสฮันตา
ไวรัสตัวนี้ไม่มีวิธีการรักษาหรือยาเฉพาะ เน้นไปที่การประคับประคอง เช่น ใส่เครื่องช่วยหายใจในเคสป่วยรุนแรง แต่การรักษาพยาบาลแต่เนิ่นๆ สามารถเพิ่มโอกาสในการรอดชีวิตได้
- รู้จักเรือเอ็มวี ฮอนดิอุซ
เอ็มวี ฮอนดิอุซเป็นเรือสำราญยอดนิยมในลิสต์ของบริษัทท่องเที่ยวหลายแห่ง ดำเนินการโดยโอเชียนวายด์ เอ็กซ์เพดิชัน (Oceanwide Expeditions) บริษัททัวร์ของเนเธอร์แลนด์
ข้อมูลจากเว็บไซต์ติดตามเรือ เอ็มวี ฮอนดิอุซ เพิ่งออกจากท่าเรือ Praia เมืองหลวงของเคปเวิร์ด เมื่อวันอาทิตย์ กระทรวงสาธารณสุขแอฟริกาใต้เผยว่า ขณะระบาดมีนักท่องเที่ยวราว 150 คนอยู่บนเรือ จากข้อมูลของบริษัทนำเที่ยวหลายแห่ง โดยปกติเรือลำนี้มีลูกเรือราว 70 คน
- ความตื่นตระหนกบังเกิด
วันอังคาร (5 พ.ค.) หลังมีรายงานว่า มีผู้เสียชีวิตบนเรือสามคน ได้แก่ คู่สามีภรรยาชาวดัตช์และชาวเยอรมัน และมีผู้เจ็บป่วยอีกจำนวนหนึ่ง รวมถึงชาวอังกฤษหนึ่งคนที่ได้รับการย้ายตัวไปรักษาที่โรงพยาบาลในแอฟริกาใต้ ดับเบิลยูเอชโอแถลงว่า พบผู้ติดเชื้อไวรัสฮันตา 7 รายบนเรือสำราญหรูลำดังกล่าว ซึ่งรวมถึงผู้ป่วยที่ได้รับการยืนยันจากห้องปฏิบัติการ 2 ราย และผู้ต้องสงสัยอีก 5 ราย ความเสี่ยงแพร่กระจายต่อสาธารณะมีต่ำ ไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกหรือจำกัดการเดินทาง แต่ทางการเคปเวิร์ดประกาศว่า ไม่อนุญาตให้เรือเอ็มวี ฮอนดิอุซ มาจอดเพื่อป้องกันไว้ก่อน
เมื่อเป็นเช่นนี้คนที่ยังติดอยู่บนเรือย่อมขวัญเสีย
“เราไม่ใช่แค่คนในข่าว เราเป็นคนที่มีครอบครัว มีชีวิต มีคนรอพวกเราอยู่ที่บ้าน”
“มีความไม่แน่นอนมากมาย และนั่นคือส่วนที่ยากที่สุด” เจค โรสมาริน บล็อกเกอร์ท่องเที่ยวสหรัฐ กล่าวทั้งน้ำตาในคลิปอินสตาแกรมถ่ายจากบนเรือเมื่อวันจันทร์ (4 พ.ค.)
โอเชียนวายด์ เอ็กซ์เพดิชัน บริษัทผู้ดำเนินการเรือ ก็พยายามทำทุกอย่างที่ทำได้ โดยประกาศว่า เพื่อเป็นการป้องกันไว้ก่อน ผู้โดยสารทุกคนได้รับคำสั่งให้อยู่ภายในห้องโดยสารของตนเองป้องกันการแพร่กระจายของไวรัส แม้ว่าการแพร่เชื้อจากคนสู่คนจะเกิดขึ้นได้ยาก แต่ระยะฟักตัวอาจกินเวลานานหลายสัปดาห์ ซึ่งหมายความว่าบางคนอาจยังไม่แสดงอาการ
- อาจติดต่อจากคนสู่คน
และแล้วสิ่งที่หวาดวิตกก็เข้าใกล้ความจริง ดับเบิลยูเอชโอ แถลงเมื่อวันอังคาร (5 พ.ค.) ต้องสงสัยว่าอาจมีการติดเชื้อไวรัสฮันตาระหว่างคนสู่คนซึ่งเกิดขึ้นได้ยากบนเรือสำราญเอ็มวี ฮอนดิอุซ เป็นเหตุให้คู่สามีภรรยาชาวดัตช์และชาวเยอรมันเสียชีวิตรวมสามคน ชาวอังกฤษหนึ่งคนได้รับการย้ายตัวจากเรือไปเข้าห้องไอซียูในแอฟริกาใต้
ด้านโอเชียนวายด์ เอ็กซ์เพดิชัน เผยว่า ลูกเรือสองคนเข้ารับการรักษาเร่งด่วน ส่วนอีกหนึ่งคนบนเรือที่ต้องสงสัยว่าติดเชื้อ มีอาการเป็นไข้ต่ำๆ เท่านั้น
ดับเบิลยูเอชโอย้ำว่า ความเสี่ยงต่อสาธารณชนในวงกว้างยังต่ำจากไวรัสชนิดนี้ที่ปกติจะแพร่กระจายจากการสัมผัสสัตว์ฟันแทะที่ติดเชื้อ
- ความช่วยเหลือทางการแพทย์
กระทรวงการต่างประเทศเนเธอร์แลนด์ แถลงว่า กำลังเตรียมการย้ายบุคคลสามคนจากเรือมายังเนเธอร์แลนด์ ขณะแถลงเรืออยู่นอกฝั่งเคปเวิร์ด ประเทศเกาะในมหาสมุทรแอตแลนติกนอกฝั่งแอฟริกาตะวันตก ซึ่งเป็นปลายทางสุดท้ายแต่ไม่ได้รับอนุญาตให้นำผู้โดยสารขึ้นฝั่งเพราะเกิดโรคระบาด
โอเชียนวายด์ เอ็กซ์เพดิชัน กล่าวในวันเดียวกันว่า เครื่องบินแพทย์สองลำกำลังมุ่งหน้าสู่เคปเวิร์ดเพื่ออพยพ แต่บริษัทไม่ได้มีกรอบเวลาชัดเจน จึงยังไม่ทราบแน่ชัดว่าประชาชนเกือบ 150 คนที่ติดอยู่บนเรือจะได้ขึ้นฝั่งที่ไหนเมื่อใด แม้บริษัทจะกล่าวกำลังเจรจากับทางการเกาะแกรนคานาเรียและเกาะเตเนริเฟเพื่อจอดเรือที่นั่นก็ตาม ทั้งสองเกาะอยู่ในหมู่เกาะคานารี ต้องใช้เวลาล่องเรือสามวันจากเคป เวิร์ด
ด้านกระทรวงสาธารณสุขสเปนกล่าวก่อนหน้านั้นว่า ไม่เห็นความจำเป็นที่เรือต้องมาจอด ณ หมู่เกาะคานารี ถ้าทุกคนที่ป่วยได้รับการอพยพในเคปเวิร์ดแล้วโดยไม่มีผู้ติดเชื้อรายใหม่ ขณะที่หัวหน้ารัฐบาลท้องถิ่นหมู่เกาะคานารีกล่าวว่าแนวทางที่เหมาะสมที่สุดคือให้เรือกลับไปยังประเทศเนเธอร์แลนด์
- ดับเบิลยูเอชโอรู้ ประชาชนกลัว!
โดยทั่วไปผู้คนมักติดเชื้อไวรัสฮันตาผ่านการสัมผัสกับหนูที่ติดเชื้อ หรือปัสสาวะ มูลหรือน้ำลายของหนูเหล่านั้น
อย่างไรก็ตาม การแพร่กระจายผ่านการสัมผัสใกล้ชิดก็มีบ้างอย่างที่เคยเกิดขึ้นตอนที่สายพันธุ์แอนดิสระบาดในอเมริกาใต้รวมถึงอาร์เจนตินา ซึ่งดับเบิลยูเอชโอเชื่อว่า เกี่ยวข้องในกรณีนี้ การตรวจสอบกำลังดำเนินอยู่ โดยเรือฮอนดิอุซออกจากเมืองอุชัวยาทางตอนใต้ของอาร์เจนตินาในเดือน มี.ค. ดับเบิลยูเอชโอได้รับแจ้งว่าบนเรือไม่มีหนู
“เราเชื่อว่าอาจมีการติดต่อระหว่างคนสู่คนซึ่งเกิดขึ้นจากการสัมผัสใกล้ชิดมากๆ อย่างคู่สามีภรรยาที่พักห้องเดียวกัน” มาเรีย แวน เคอร์คอฟ ผู้อำนวยการฝ่ายความพร้อมและป้องกันโรคระบาดกล่าวและว่าขณะนี้เป้าหมายหลักคือการอพยพผู้โดยสารที่ป่วยสองคนที่ยังอยู่บนเรือ จากนั้นเรือจะเดินทางต่อไปยังหมู่เกาะคานารี
“เราได้ยินจากหลายคนบนเรือ เราอยากให้คุณรู้ว่าเรากำลังทำงานร่วมกับผู้ประกอบการเรือ เรากำลังทำงานร่วมกับประเทศต้นทางของคุณ เรารับฟังคุณ เรารู้ว่าคุณหวาดกลัว” เธอกล่าวพร้อมเสริมว่าพวกเขากำลังทำงานอย่างหนักเพื่อให้ผู้คนกลับบ้านได้อย่างปลอดภัย และถ้ายังจำกันได้ ชื่อ มาเรีย แวน เคอร์คอฟ คือคนที่ออกมาแถลงข่าวบ่อยๆ นอกเหนือจากผู้อำนวยการใหญ่ดับเบิลยูเอชโอในช่วงโควิด-19 ระบาด
เบื้องต้นดับเบิลยูเอชโอสันนิษฐานว่า ในเคสแรกสามีภรรยาชาวดัตช์ ผู้มาท่องเที่ยวในอาร์เจนตินาพวกเขาติดเชื้อก่อนขึ้นเรือที่นั่น
ส่วนผู้ติดเชื้อรายอื่นๆ อาจติดเชื้อระหว่างทริปดูนกตามเกาะต่างๆ ที่มีนกและสัตว์ฟันแทะอาศัยอยู่ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของทริปล่องเรือด้วย
- เริ่มออกเดินทางจากอาร์เจนตินาตอนใต้
ผู้โดยสารบนเรือสำราญหรูฮอนดิอุซส่วนใหญ่เป็นชาวอังกฤษ อเมริกัน และสเปน ออกเดินทางจากตอนใต้สุดของอาร์เจนตินาเมื่อปลายเดือน มี.ค. เรือแวะคาบสมุทรแอนตาร์กติการวมถึงเกาะเซาท์จอร์เจียและทริสตันดาคุนฮา ซึ่งเป็นเกาะที่ห่างไกลที่สุดส่วนหนึ่งบนโลก
ทริปนี้ได้รับการโฆษณาว่า เป็นการท่องธรรมชาติแอนตาร์กติกา สนนราคาตั้งแต่ 16,000-25,000 ดอลลาร์ (496,000-775,000 บาท) ผู้โดยสารที่ป่วยคนแรกเป็นชายชาวดัตช์ เสียชีวิตเมื่อวันที่ 11 เม.ย. ร่างอยู่บนเรือจนกระทั่งวันที่ 24 เม.ย. “จึงนำลงที่เซนต์เฮเลนากับภรรยาเพื่อส่งร่างกลับประเทศ”
ภรรยาของเขาซึ่งมีอาการระบบทางเดินอาหารเมื่อลงจากเรืออาการทรุดลงระหว่างเที่ยวบินไปยังโจฮันเนสเบิร์ก เธอเสียชีวิตก่อนถึงแผนกผู้ป่วยฉุกเฉินเมื่อวันที่ 26 เม.ย. ดับเบิลยูเอชโอกำลังติดตามผู้โดยสารคนอื่นๆ บนเที่ยวบินนั้น
ทางการแอฟริกาใต้ยืนยันว่า ผู้ป่วยชาวอังกฤษผู้กำลังรักษาตัวอยู่ที่โรงพยาบาลแห่งหนึ่งในโจฮันเนสเบิร์ก ตรวจพบติดไวรัสฮันตา เนเธอร์แลนด์ก็ยืนยันว่าหญิงชาวดัตช์ผู้เสียชีวิตติดไวรัสฮันตาเช่นกัน
แวน เคอร์คอฟ กล่าวว่า สถาบันโรคติดต่อแห่งชาติแอฟริกาใต้กำลังหาสายพันธ์ุของไวรัส เป็นไปได้ว่าจะทราบผลภายในวันพุธ (6 พ.ค.)
ในเดือน ธ.ค.ที่ผ่านมาดับเบิลยูเอชโอแถลงว่า การติดเชื้อส่วนใหญ่ในภูมิภาคอเมริกาอยู่ในอาร์เจนตินา อัตราการเสียชีวิตอยู่ที่ราว 32% สูงกว่าค่าเฉลี่ยและสูงกว่าไวรัสฮันตาสายพันธุ์อื่นๆ
- สเปนยอมให้เทียบท่าแล้ว
ล่าสุด กระทรวงสาธารณสุขสเปน แถลงว่า ได้รับการร้องขอจากดับเบิลยูเอชโอและสหภาพยุโรป (อียู) ให้รับเรือเอ็มวี ฮอนดิอุซ “สอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศและหลักมนุษยธรรม” โดยเมื่อเย็นวันอังคาร สเปนยังรับเที่ยวบินทางการแพทย์รับตัวแพทย์ประจำเรือชาวดัตช์ที่ป่วยหนัก ตามคำขอของรัฐบาลเนเธอร์แลนด์
เมื่อเรือเอ็มวี ฮอนดิอุซ มาถึงหมู่เกาะคานารี ซึ่งยังไม่ได้ระบุว่าที่ท่าเรือใด ลูกเรือและผู้โดยสารจะถูกตรวจสอบ รักษา แล้วส่งตัวกลับประเทศ ด้วยการประสานงานระหว่างกระทรวงสาธารณสุขสเปน ศูนย์ป้องกันและควบคุมโรคยุโรป และดับเบิลยูเอชโอ
ระหว่างนั้นจะใช้มาตรการที่จำเป็นทุกอย่างตั้งแต่การดูแลรักษา ขนส่งไปยังสถานที่และยานพาหนะเฉพาะ เพื่อหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับคนท้องถิ่นและปกป้องบุคลากรสาธารณสุข
“องค์การอนามัยโลกได้อธิบายแล้วว่า เคปเวิร์ดไม่สามารถปฏิบัติการนี้ได้ หมู่เกาะคานารีเป็นจุดใกล้สุดที่มีขีดความสามารถดังกล่าว”
“สเปนมีความรับผิดชอบทางจริยธรรมและกฎหมายในการช่วยเหลือคนเหล่านี้ ซึ่งหลายคนเป็นพลเมืองสเปน” กระทรวงสาธารณสุขกล่าว