หลังสหรัฐ-อิหร่านประกาศข้อตกลงหยุดยิง ประเด็นที่โลกจับตามากที่สุดในตอนนี้คือช่องแคบฮอร์มุซเปิดได้จริงหรือไม่ เพราะนั่นหมายถึงอุปทานน้ำมันและก๊าซธรรมชาติหนึ่งในห้าของโลก ที่จะส่งไปถึงมือผู้บริโภค
ในวันพุธ (8 เม.ย.) สำนักข่าวทางการของอิหร่านรายงานว่า การขนส่งน้ำมันถูกระงับลงหลังอิสราเอลโจมตีเลบานอนทำลายข้อตกลงหยุดยิงที่เพิ่งประกาศไปไม่กี่ชั่วโมง แคโรไลน์ ลีวิตต์ โฆษกทำเนียบขาวตอบคำถามผู้สื่อข่าว ในการแถลงข่าวเมื่อวันพุธ (8 เม.ย.) หากอิหร่านเรียกเก็บค่าผ่านทางตามที่มีรายงานว่า วางแผนจะทำ ถือว่า “ล้ำเส้น” หรือไม่
โฆษกกล่าวว่า ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ต้องการให้ช่องแคบฮอร์มุซ ที่ถูกอิหร่านปิดระหว่างสงคราม “เปิดทันทีโดยไม่มีข้อจำกัด” รวมถึงไม่มีการเก็บค่าผ่านทาง และว่า รายงานข่าวจากอิหร่านเป็นเท็จ
“นี่เป็นการพูดต่อสาธารณะไม่ตรงกับที่พูดส่วนตัว เราเห็นการสัญจรในช่องแคบเพิ่มขึ้นวันนี้ และดิฉันจะขอย้ำความคาดหวังและความต้องการของประธานาธิบดีที่ว่า ต้องเปิดช่องแคบฮอร์มุซทันที รวดเร็ว และปลอดภัย”
ข้อมูลจากบริการติดตามเรือ “มารีนแทรฟฟิก” พบว่า เรืออย่างน้อยสองลำแล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซภายในไม่กี่ชั่วโมงที่สหรัฐบรรลุข้อตกลงหยุดยิงเป็นเวลาสองสัปดาห์เมื่อคืนวันอังคาร (7 เม.ย.) ทั้งสองลำเป็นเรือสินค้าเทกอง บรรทุกสินค้าแห้งไม่ใช่น้ำมัน ผู้เชี่ยวชาญและคนในแวดวงเดินเรือ เผยว่า การสัญจรโดยรวมยังน้อยเหมือนเดิมตลอดช่วงสงครามไม่ได้เพิ่มขึ้น
- สับสนเรื่องค่าผ่านทาง
ความไม่แน่นอนและสับสนในอุตสาหกรรมเดินเรือยังคงสูง แม้อิหร่านรับรองเมื่อวันอังคารว่า เรือสามารถแล่นผ่านช่องแคบได้อย่างปลอดภัยในช่วงหยุดยิง
ความสับสนส่วนหนึ่งมาจากเงื่อนไขของเตหะรานที่ว่า เรือจะผ่านช่องแคบได้ก็ต่อเมื่อ “ประสานงานกับกองทัพอิหร่าน และต้องพิจารณาข้อจำกัดเชิงเทคนิค”
ผู้สื่อข่าวถามโฆษกทำเนียบขาวเช่นกันว่า ตอนนี้ใครคุมช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเธอไม่ได้ตอบคำถามตรงๆ
“เราคาดว่าช่องแคบจะเปิดทันที อย่างที่ดิฉันได้บอกไปแล้วว่า เราเห็นการสัญจรเพิ่มขึ้น และเรากำลังจับตาอยู่นาทีต่อนาที ชั่วโมงต่อชั่วโมง ตลอดทุกวัน”
ผู้บริหารบริษัทประกันภัยทางทะเลรายหนึ่ง กล่าวกับซีเอ็นบีซีโดยไม่เปิดเผยชื่อว่า ความเป็นไปได้ที่อิหร่านจะเรียกเก็บค่าคุ้มครองเรือก้อนโตเป็นข้อกังวลสำคัญ
ไฟแนนเชียลไทม์สรายงานเมื่อเช้าวันพุธว่า อิหร่านกำลังวางแผนให้บริษัทชิปปิงจ่ายค่าผ่านทางเป็นคริปโทเคอเรนซีเพื่อปล่อยให้เรือบรรทุกน้ำมันผ่านช่องแคบไปได้ และจะตรวจอาวุธของเรือทุกลำ
ระหว่างนี้ บริษัทชิปปิงส่วนใหญ่จึงยังคงรีรอ
“เราไม่มีข้อมูลเลยว่า จะผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้อย่างไรในช่วงหยุดยิง เราไม่ได้ติดต่อกับทางการอิหร่าน” ผู้บริหารบริษัทชิปปิงที่เรือหลายลำยังติดอยู่ในอ่าวเปอร์เซียกล่าวกับซีเอ็นบีซี
“สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับเราคือความปลอดภัยของลูกเรือ และถ้าเราตัดสินใจแล่นผ่าน เราต้องได้การรับประกันแข็งขันว่าลูกเรือปลอดภัย” ผู้บริหารรายนี้กล่าว
ทางการสหรัฐซึ่งอวดว่าข้อตกลงหยุดยิงสะท้อนถึงชัยชนะอย่างเบ็ดเสร็จเหนืออิหร่าน ยืนกรานเมื่อเช้าวันพุธว่า เส้นทางเดินเรือปลอดภัย
“ช่องแคบเปิด” พีต เฮกเซธ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมกล่าวในการแถลงข่าว เช่นเดียวกับแดน เคน ประธานคณะเสนาธิการทหารร่วมระบุ “ผมก็เชื่ออย่างนั้น ถ้าดูตามการเจรจาทางการทูต”
ทั้งนี้ โฆษกลีวิตต์ยืนยันในวันพุธว่า การเจรจารอบแรกระหว่างหยุดยิงจะเกิดขึ้นเช้าวันเสาร์ (11 เม.ย.) ในกรุงอิสลามาบัดของปากีสถาน ทีมเจรจาของสหรัฐจะนำโดยรองประธานาธิบดีเจดี แวนซ์, สตีฟ วิตคอฟฟ์ ทูตพิเศษ และจาเรด คุชเนอร์ บุตรเขยทรัมป์และที่ปรึกษา
- เรือสัญจรน้อย
มารีนแทรฟฟิกโพสต์ X เมื่อเช้าวันพุธว่า เรือสองลำได้แก่ NJ Earth สัญชาติกรีก และ Daytona Beach ติดธงชาติไลบีเรีย แล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซในคืนที่ผ่านมา
อย่างไรก็ตามแม้เรือสองลำผ่านได้ก็ไม่ได้หมายความว่าเหตุการณ์กลับมาเป็นปกติ ตามข้อมูลของ Kpler ช่วงก่อนสงครามแต่ละวันจะมีเรือสินค้าสัญจรผ่านช่องแคบนี้ ราว 100-120 ลำ ส่วนใหญ่เป็นเรือบรรทุกน้ำมัน แต่จำนวนลดลงเหลือแค่ไม่กี่ลำต่อวันนับตั้งแต่อิหร่านโจมตีเรือสินค้า ส่งผลให้เส้นทางขนส่งน้ำมัน 20% ของโลกต้องปิดลง
ข้อมูลจาก Lloyd’s List ชี้ว่า การเดินเรือผ่านช่องแคบเริ่มเพิ่มขึ้นก่อนหยุดยิง ในสัปดาห์ระหว่างวันที่ 30 มี.ค.- 5 เม.ย. มีเรือแล่นผ่านราว 72 ลำ เป็นสัปดาห์หนาแน่นที่สุดนับตั้งแต่สงครามปะทุขึ้นในวันที่ 28 ก.พ. กระนั้นปริมาณยังต่ำกว่าระดับปกติถึง 90% โดยราว 80% ของเรือเหล่านั้นเกี่ยวข้องกับอิหร่าน และ 13% จีนเป็นเจ้าของ
โพสต์ของมารีนแทรฟฟิกบอกด้วยว่า ยังมีเรือตกค้างอยู่ในพื้นที่อีกหลายร้อยลำ ติดมาตั้งแต่เริ่มสงคราม
แมตต์ สมิธ นักวิเคราะห์จาก Kpler กล่าวว่า การสัญจรไม่เพิ่มขึ้นนับตั้งแต่ประกาศหยุดยิง
“เราอาจได้เห็นเรือ 10-15 ลำ เพราะอิหร่านยังคงตรวจสอบว่าจะให้ใครผ่าน อัตราก็จะพอๆ กับที่เห็นเมื่อช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา” สมิธกลาวกับซีเอ็นบีซี
ด้านเมอส์ก บริษัทชิปปิงรายใหญ่ แถลงการณ์ยินดีกับการหยุดยิงและความเป็นไปได้ที่ช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดอีกครั้ง แต่ระบุ “ข้อมูลและรายละเอียดยังมีจำกัดมาก เรากำลังเร่งมือหาความชัดเจนเพิ่มเติม”
“การหยุดยิงอาจเปิดโอกาสในการขนส่ง แต่ยังไม่สร้างความมั่นใจในการเดินเรืออย่างเต็มที่ และเราจำเป็นต้องทำความเข้าใจเงื่อนไขทั้งหมดที่อาจเกิดขึ้น”
“ถึงจุดนี้ เราใช้แนวทางระมัดระวัง และยังไม่เปลี่ยนแปลงการให้บริการ”
- สหรัฐจี้พันธมิตรเร่งแผนดูแลช่องแคบฮอร์มุซ
เว็บไซต์ซีเอ็นบีซีรายงานข้อมูลจากเจ้าหน้าที่ระดับสูงคนหนึ่งขององค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ (นาโต) ว่า ในการหารือระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ของสหรัฐ กับมาร์ก รุตเตอ เลขาธิการนาโตในกรุงวอชิงตัน สหรัฐต้องการคำมั่นสัญญาที่ชัดเจนจากพันธมิตรยุโรปถึงความช่วยเหลือรักษาความปลอดภัยช่องแคบฮอร์มุซหลังจากการสู้รบในอิหร่านยุติลง โดยขอให้ประเทศเหล่านั้นเสนอแผนการที่เป็นรูปธรรมเพื่อรับประกันการเดินเรือผ่านน่านน้ำดังกล่าวภายในไม่กี่วัน
ซีเอ็นบีซีสอบถามไปยังทำเนียบขาว กระทรวงกลาโหม และกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ ยังไม่มีใครให้ความเห็น
ทั้งนี้ แนวร่วมกว่า 40 ประเทศนำโดยสหราชอาณาจักร ที่มีชาติยุโรปหลายชาติ รวมถึงญี่ปุ่นและแคนาดา ให้คำมั่นว่าจะช่วยเปิดช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซราว 20% ของโลก หลังจากการสู้รบในตะวันออกกลางยุติ โดยการปิดช่องแคบส่งผลให้ราคาพลังงานโลกพุ่งสูง และกังวลกันว่าพลังงานจะขาดแคลน
เมื่อวันอังคาร (7 เม.ย.) ทรัมป์ อิหร่าน และอิสราเอล ประกาศข้อตกลงหยุดยิงอันเปราะบางเป็นเวลา 14 วัน ภายใต้เงื่อนไขต้องยุติการโจมตีทันทีและเปิดช่องแคบฮอร์มุซ หลังจากนั้นผู้นำราว 12 ประเทศ ส่วนใหญ่เป็นชาติยุโรปต่างออกแถลงการณ์ให้คำมั่นว่า พวกเขาจะ “ร่วมรับประกันเสรีภาพในการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ”
อย่างไรก็ตาม อิหร่านกับอิสราเอลยังโจมตีกันต่อไป ช่องแคบฮอร์มุซยังคงปิดไปโดยปริยายนับตั้งแต่ประกาศหยุดยิง รัฐบาลเตหะรานกล่าวว่า อิสราเอลโจมตีกลุ่มติดอาวุธฮิซบอลเลาะห์ พันธมิตรของอิหร่านในเลบานอนละเมิดข้อตกลงหยุดยิง
นั่นก่อให้เกิดคำถามว่า คำขอล่าสุดจากสหรัฐจะกระตุ้นให้สมาชิกของกลุ่มพันธมิตรฮอร์มุซเสนอแผนอย่างรวดเร็วหรือไม่ และพวกเขามองว่ากรอบเวลาเพียงไม่กี่วันของสหรัฐนั้นเป็นไปได้จริงหรือไม่
ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมาประเด็นความช่วยเหลือจากสมาชิกนาโตในความขัดแย้งกับอิหร่านทำให้ทรัมป์แตกแยกกับพันธมิตร เมื่อสมาชิกบางประเทศไม่อนุญาตให้สหรัฐใช้ฐานทัพโจมตีอิหร่าน และปฏิเสธคำขอของทรัมป์ให้ช่วยเปิดช่องแคบฮอร์มุซตราบเท่าที่ยังสู้รับกันอยู่
หลังจากพบกับรุตเตอในวันพุธ ทรัมป์ก็โพสต์ทรูธโซเชียลว่า
“นาโตไม่อยู่เมื่อเราต้องการ และพวกเขาจะไม่อยู่ถ้าเราต้องการเขาอีก” บ่งบอกถึงความไม่พอใจที่ทรัมป์มีกับพันธมิตรนาโต