หลังสหรัฐ-อิหร่าน ประกาศข้อตกลงหยุดยิง ประเด็นที่โลกจับตามากที่สุดในตอนนี้คือ ช่องแคบฮอร์มุซเปิดได้จริงหรือไม่ เพราะนั่นหมายถึงอุปทานน้ำมัน และก๊าซธรรมชาติหนึ่งในห้าของโลก ที่จะส่งไปถึงมือผู้บริโภค
ในวันพุธ (8 เม.ย.69) สำนักข่าวทางการของอิหร่านรายงานว่า การขนส่งน้ำมันถูกระงับลงหลังอิสราเอลโจมตีเลบานอนทำลายข้อตกลงหยุดยิงที่เพิ่งประกาศไปไม่กี่ชั่วโมง แคโรไลน์ ลีวิตต์ โฆษกทำเนียบขาวตอบคำถามผู้สื่อข่าว ในการแถลงข่าวเมื่อวันพุธ (8 เม.ย.69) หากอิหร่านเรียกเก็บค่าผ่านทางตามที่มีรายงานว่า วางแผนจะทำ ถือว่า “ล้ำเส้น” หรือไม่
โฆษกกล่าวว่า ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ต้องการให้ช่องแคบฮอร์มุซ ที่ถูกอิหร่านปิดระหว่างสงคราม “เปิดทันทีโดยไม่มีข้อจำกัด” รวมถึงไม่มีการเก็บค่าผ่านทาง และว่า รายงานข่าวจากอิหร่านเป็นเท็จ
“นี่เป็นการพูดต่อสาธารณะไม่ตรงกับที่พูดส่วนตัว เราเห็นการสัญจรในช่องแคบเพิ่มขึ้นวันนี้ และดิฉันจะขอย้ำความคาดหวัง และความต้องการของประธานาธิบดีที่ว่า ต้องเปิดช่องแคบฮอร์มุซทันที รวดเร็ว และปลอดภัย”
ข้อมูลจากบริการติดตามเรือ “มารีนแทรฟฟิก” พบว่า เรืออย่างน้อยสองลำแล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซภายในไม่กี่ชั่วโมงที่สหรัฐบรรลุข้อตกลงหยุดยิงเป็นเวลาสองสัปดาห์เมื่อคืนวันอังคาร (7 เม.ย.69) ทั้งสองลำเป็นเรือสินค้าเทกอง บรรทุกสินค้าแห้งไม่ใช่น้ำมัน ผู้เชี่ยวชาญ และคนในแวดวงเดินเรือ เผยว่า การสัญจรโดยรวมยังน้อยเหมือนเดิมตลอดช่วงสงครามไม่ได้เพิ่มขึ้น
- สับสนเรื่องค่าผ่านทาง
ความไม่แน่นอน และสับสนในอุตสาหกรรมเดินเรือยังคงสูง แม้อิหร่านรับรองเมื่อวันอังคารว่า เรือสามารถแล่นผ่านช่องแคบได้อย่างปลอดภัยในช่วงหยุดยิง
ความสับสนส่วนหนึ่งมาจากเงื่อนไขของเตหะรานที่ว่า เรือจะผ่านช่องแคบได้ก็ต่อเมื่อ “ประสานงานกับกองทัพอิหร่าน และต้องพิจารณาข้อจำกัดเชิงเทคนิค”
ผู้สื่อข่าวถามโฆษกทำเนียบขาวเช่นกันว่า ตอนนี้ใครคุมช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเธอไม่ได้ตอบคำถามตรงๆ
“เราคาดว่าช่องแคบจะเปิดทันที อย่างที่ดิฉันได้บอกไปแล้วว่า เราเห็นการสัญจรเพิ่มขึ้น และเรากำลังจับตาอยู่นาทีต่อนาที ชั่วโมงต่อชั่วโมง ตลอดทุกวัน”
ผู้บริหารบริษัทประกันภัยทางทะเลรายหนึ่ง กล่าวกับซีเอ็นบีซีโดยไม่เปิดเผยชื่อว่า ความเป็นไปได้ที่อิหร่านจะเรียกเก็บค่าคุ้มครองเรือก้อนโตเป็นข้อกังวลสำคัญ
ไฟแนนเชียลไทมส์ รายงานเมื่อเช้าวันพุธว่า อิหร่านกำลังวางแผนให้บริษัทชิปปิงจ่ายค่าผ่านทางเป็นคริปโทเคอร์เรนซีเพื่อปล่อยให้เรือบรรทุกน้ำมันผ่านช่องแคบไปได้ และจะตรวจอาวุธของเรือทุกลำ
ระหว่างนี้ บริษัทชิปปิงส่วนใหญ่จึงยังคงรีรอ
“เราไม่มีข้อมูลเลยว่า จะผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้อย่างไรในช่วงหยุดยิง เราไม่ได้ติดต่อกับทางการอิหร่าน” ผู้บริหารบริษัทชิปปิงที่เรือหลายลำยังติดอยู่ในอ่าวเปอร์เซียกล่าวกับซีเอ็นบีซี
“สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับเราคือ ความปลอดภัยของลูกเรือ และถ้าเราตัดสินใจแล่นผ่าน เราต้องได้การรับประกันแข็งขันว่าลูกเรือปลอดภัย” ผู้บริหารรายนี้กล่าว
ทางการสหรัฐซึ่งอวดว่าข้อตกลงหยุดยิงสะท้อนถึงชัยชนะอย่างเบ็ดเสร็จเหนืออิหร่าน ยืนกรานเมื่อเช้าวันพุธว่า เส้นทางเดินเรือปลอดภัย
“ช่องแคบเปิด” พีต เฮกเซธ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม กล่าวในการแถลงข่าว เช่นเดียวกับแดน เคน ประธานคณะเสนาธิการทหารร่วมระบุ “ผมก็เชื่ออย่างนั้น ถ้าดูตามการเจรจาทางการทูต”
ทั้งนี้ โฆษกลีวิตต์ยืนยันในวันพุธว่า การเจรจารอบแรกระหว่างหยุดยิงจะเกิดขึ้นเช้าวันเสาร์ (11 เม.ย.69) ในกรุงอิสลามาบัดของปากีสถาน ทีมเจรจาของสหรัฐจะนำโดยรองประธานาธิบดีเจดี แวนซ์, สตีฟ วิตคอฟฟ์ ทูตพิเศษ และจาเรด คุชเนอร์ บุตรเขยทรัมป์ และที่ปรึกษา
- เรือสัญจรน้อย
มารีนแทรฟฟิกโพสต์ X เมื่อเช้าวันพุธว่า เรือสองลำได้แก่ NJ Earth สัญชาติกรีก และ Daytona Beach ติดธงชาติไลบีเรีย แล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซในคืนที่ผ่านมา
อย่างไรก็ตามแม้เรือสองลำผ่านได้ก็ไม่ได้หมายความว่าเหตุการณ์กลับมาเป็นปกติ ตามข้อมูลของ Kpler ช่วงก่อนสงครามแต่ละวันจะมีเรือสินค้าสัญจรผ่านช่องแคบนี้ ราว 100-120 ลำ ส่วนใหญ่เป็นเรือบรรทุกน้ำมัน แต่จำนวนลดลงเหลือแค่ไม่กี่ลำต่อวันนับตั้งแต่อิหร่านโจมตีเรือสินค้า ส่งผลให้เส้นทางขนส่งน้ำมัน 20% ของโลกต้องปิดลง
ข้อมูลจาก Lloyd’s List ชี้ว่า การเดินเรือผ่านช่องแคบเริ่มเพิ่มขึ้นก่อนหยุดยิง ในสัปดาห์ระหว่างวันที่ 30 มี.ค.- 5 เม.ย. มีเรือแล่นผ่านราว 72 ลำ เป็นสัปดาห์หนาแน่นที่สุดนับตั้งแต่สงครามปะทุขึ้นในวันที่ 28 ก.พ.69 กระนั้นปริมาณยังต่ำกว่าระดับปกติถึง 90% โดยราว 80% ของเรือเหล่านั้นเกี่ยวข้องกับอิหร่าน และ 13% จีนเป็นเจ้าของ
โพสต์ของมารีนแทรฟฟิกบอกด้วยว่า ยังมีเรือตกค้างอยู่ในพื้นที่อีกหลายร้อยลำ ติดมาตั้งแต่เริ่มสงคราม
แมตต์ สมิธ นักวิเคราะห์จาก Kpler กล่าวว่า การสัญจรไม่เพิ่มขึ้นนับตั้งแต่ประกาศหยุดยิง
“เราอาจได้เห็นเรือ 10-15 ลำ เพราะอิหร่านยังคงตรวจสอบว่าจะให้ใครผ่าน อัตราก็จะพอๆ กับที่เห็นเมื่อช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา” สมิธกลาวกับซีเอ็นบีซี
ด้านเมอส์ก บริษัทชิปปิงรายใหญ่ แถลงการณ์ยินดีกับการหยุดยิง และความเป็นไปได้ที่ช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดอีกครั้ง แต่ระบุ “ข้อมูลและรายละเอียดยังมีจำกัดมาก เรากำลังเร่งมือหาความชัดเจนเพิ่มเติม”
“การหยุดยิงอาจเปิดโอกาสในการขนส่ง แต่ยังไม่สร้างความมั่นใจในการเดินเรืออย่างเต็มที่ และเราจำเป็นต้องทำความเข้าใจเงื่อนไขทั้งหมดที่อาจเกิดขึ้น”
“ถึงจุดนี้ เราใช้แนวทางระมัดระวัง และยังไม่เปลี่ยนแปลงการให้บริการ”
- สหรัฐจี้พันธมิตรเร่งแผนดูแลช่องแคบฮอร์มุซ
เว็บไซต์ซีเอ็นบีซี รายงานข้อมูลจากเจ้าหน้าที่ระดับสูงคนหนึ่งขององค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ (นาโต) ว่า ในการหารือระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐ กับมาร์ก รุตเตอ เลขาธิการนาโตในกรุงวอชิงตัน สหรัฐต้องการคำมั่นสัญญาที่ชัดเจนจากพันธมิตรยุโรปถึงความช่วยเหลือรักษาความปลอดภัยช่องแคบฮอร์มุซหลังจากการสู้รบในอิหร่านยุติลง โดยขอให้ประเทศเหล่านั้นเสนอแผนการที่เป็นรูปธรรมเพื่อรับประกันการเดินเรือผ่านน่านน้ำดังกล่าวภายในไม่กี่วัน
ซีเอ็นบีซีสอบถามไปยังทำเนียบขาว กระทรวงกลาโหม และกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ ยังไม่มีใครให้ความเห็น
ทั้งนี้ แนวร่วมกว่า 40 ประเทศนำโดยสหราชอาณาจักร ที่มีชาติยุโรปหลายชาติ รวมถึงญี่ปุ่น และแคนาดา ให้คำมั่นว่าจะช่วยเปิดช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซราว 20% ของโลก หลังจากการสู้รบในตะวันออกกลางยุติ โดยการปิดช่องแคบส่งผลให้ราคาพลังงานโลกพุ่งสูง และกังวลกันว่าพลังงานจะขาดแคลน
เมื่อวันอังคาร (7 เม.ย.69) ทรัมป์ อิหร่าน และอิสราเอล ประกาศข้อตกลงหยุดยิงอันเปราะบางเป็นเวลา 14 วัน ภายใต้เงื่อนไขต้องยุติการโจมตีทันทีและเปิดช่องแคบฮอร์มุซ หลังจากนั้นผู้นำราว 12 ประเทศ ส่วนใหญ่เป็นชาติยุโรปต่างออกแถลงการณ์ให้คำมั่นว่า พวกเขาจะ “ร่วมรับประกันเสรีภาพในการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ”
อย่างไรก็ตาม อิหร่านกับอิสราเอลยังโจมตีกันต่อไป ช่องแคบฮอร์มุซยังคงปิดไปโดยปริยายนับตั้งแต่ประกาศหยุดยิง รัฐบาลเตหะราน กล่าวว่า อิสราเอลโจมตีกลุ่มติดอาวุธฮิซบอลเลาะห์ พันธมิตรของอิหร่านในเลบานอนละเมิดข้อตกลงหยุดยิง
นั่นก่อให้เกิดคำถามว่า คำขอล่าสุดจากสหรัฐจะกระตุ้นให้สมาชิกของกลุ่มพันธมิตรฮอร์มุซเสนอแผนอย่างรวดเร็วหรือไม่ และพวกเขามองว่ากรอบเวลาเพียงไม่กี่วันของสหรัฐนั้นเป็นไปได้จริงหรือไม่
ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมาประเด็นความช่วยเหลือจากสมาชิกนาโตในความขัดแย้งกับอิหร่านทำให้ทรัมป์แตกแยกกับพันธมิตร เมื่อสมาชิกบางประเทศไม่อนุญาตให้สหรัฐใช้ฐานทัพโจมตีอิหร่าน และปฏิเสธคำขอของทรัมป์ให้ช่วยเปิดช่องแคบฮอร์มุซตราบเท่าที่ยังสู้รับกันอยู่
หลังจากพบกับรุตเตอในวันพุธ ทรัมป์ก็โพสต์ทรูธโซเชียลว่า
“นาโตไม่อยู่เมื่อเราต้องการ และพวกเขาจะไม่อยู่ถ้าเราต้องการเขาอีก” บ่งบอกถึงความไม่พอใจที่ทรัมป์มีกับพันธมิตรนาโต
พิสูจน์อักษร....สุรีย์ ศิลาวงษ์