จะเกิดอะไรขึ้นกับการค้าโลก? ถ้าช่องแคบ ‘บาบ อัล-มันเดบ’ ถูกปิดอีกแห่ง

ที่ปรึกษาระดับสูงของโมจตาบา คาเมเนอี ผู้นำสูงสุด ขู่ว่า พันธมิตรอิหร่านอาจปิดเส้นทางขนส่งทางเรือ “บาบ อัล-มันเดบ” เหมือนที่เตหะรานปิดช่องแคบฮอร์มุซ

"บาบ อัล-มันเดบ" เชื่อมทะเลแดงกับอ่าวเอเดน และเป็นเส้นทางเดินเรือที่สำคัญสำหรับการค้าน้ำมันโลก และช่องทางนี้มีความสำคัญมากขึ้น นับตั้งแต่อิหร่านปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซราว 20% ของโลก

อาลี อักบาร์ เวลายาติ อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน และนักการทูตอาวุโส ที่มีชื่อเสียงว่ามีอิทธิพลในกลุ่มผู้มีอำนาจ โพสต์เตือนเมื่อวันอาทิตย์ (5 เม.ย.) ใน X ว่า กองบัญชาการรวมของแนวหน้าฝ่ายต่อต้านเล็งช่องแคบบาบ อัล-มันเดบ ไว้เช่นเดียวกับ(ที่เกิดขึ้นใน)ช่องแคบฮอร์มุซ”

“หากทำเนียบขาวกล้าที่จะผิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า มันจะได้รู้ว่าการไหลเวียนและการค้าพลังงานโลกอาจหยุดชะงักด้วยการเคลื่อนไหวเพียงครั้งเดียว” เวลายาติโพสต์

คำขู่นี้มีขึ้นหลังจากที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ขู่ทิ้งระเบิดใส่โรงงานพลังงานและสะพานที่สำคัญในอิหร่าน ตั้งแต่วันพุธที่ 8 เม.ย. เป็นต้นไป หากเตหะรานไม่เปิดช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่ก่อนหน้านี้ทรัมป์ขู่ว่าจะโจมตีโรงงานผลิตน้ำจืดด้วย

อิหร่านบอกว่าฮอร์มุซเปิดให้เรือของประเทศที่เจรจาขอผ่านอย่างปลอดภัยสามารถผ่านได้ ยกเว้นสหรัฐและอิสราเอล 

อย่างไรก็ตามหากบาบ อัล-มันเดบ ถูกปิด ผลกระทบจะเกิดขึ้นมากกว่าผลกระทบจากสงครามที่ดำเนินอยู่ ซึ่งอาจทำให้เกิดวิกฤติขาดแคลนพลังงานทั่วโลกจากความขัดแย้งที่รุนแรงขึ้น และจะทำให้ความปั่นป่วนทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นต่อโรงงาน ครัวเรือน และสถานีบริการน้ำมันทั่วโลกทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น

'บาบ อัล-มันเดบ' อยู่ที่ใด

ช่องแคบบาบ อัล-มันเดบ อยู่ระหว่างเยเมนและพื้นที่ทางตะวันออกลางเฉียงเหนือของจิบูตี และเอริเทรีย บริเวณแหลมแอฟริกา

ช่องแคบดังกล่าวเชื่อมทะเลแดงกับอ่าวเอเดน ซึ่งขยายไปสู่มหาสมุทรอินเดีย และในจุดที่แคบที่สุดมีความกว้าง 29 กิโลเมตร ที่นี่จำกัดการสัญจรไว้เพียงสองช่องทาง สำหรับการขนส่งขาเข้าและขาออก และถูกการควบคุมโดยกลุ่มฮูตีที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน

กลุ่มฮูตีในเยเมนเป็นส่วนสำคัญของกลุ่มที่อิหร่านเรียกว่า “แกนแห่งการต่อต้าน” (Axis of Resistance) ซึ่งเป็นการรวมพันธมิตรจากกลุ่มต่างๆ ที่มีอุดมการณ์หรือยุทธวิธีที่สอดคล้องกับเตหะราน และเวลายาติเพิ่งกล่าวถึงกลุ่มดังกล่าวผ่านโพสต์ใน X เมื่อวันอาทิตย์

ทำไม 'บาบ อัล-มันเดบ' สำคัญต่อการค้าพลังงาน

ช่องแคบนี้เป็นหนึ่งในเส้นทางขนส่งทางเรือที่สำคัญที่สุดในโลก

บาบ อัล-มันเดบ เป็นเส้นทางเดินเรือที่สำคัญ ซึ่งซาอุดีอาระเบียใช้เส้นทางนี้ขนส่งน้ำมันดิบ ก๊าซ และเชื้อเพลิงอื่นๆ ไปยังยุโรป ผ่านคลองสุเอซ หรือท่อส่งก๊าซ Sumed ในชายฝั่งทะเลแดงของอียิปต์

ในปี 2024 มีน้ำมันดิบราว 4.1 พันล้านบาร์เรล และผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมกลั่น เดินทางผ่านช่องแคบนี้ ซึ่งคิดเป็นประมาณ 5% ของการขนส่งเชื้อเพลิงทั่วโลก

ดังนั้น หากบาบ อัล-มันเดบ และช่องแคบฮอร์มุซถูกปิดทั้งสองแห่ง อาจสกัดกั้นการขนส่งเชื้อเพลิง 25% หรือราว 1 ใน 4 ของอุปทานน้ำมันและก๊าซของโลก

ผลกระทบไม่เพียงเกิดขึ้นกับน้ำมันเท่านั้น การค้าโลกทางเรือประมาณ 10% ผ่านบาบ อัล-มันเดบ เพื่อไปยุโรป ซึ่งรวมถึงเรือคอนเทนเนอร์จากจีน อินเดีย และชาติเอเชียอื่นๆ  และด้วยช่องแคบฮอร์มุซถูกปิด บาบ อัล-มันเดบ จึงมีความสำคัญมากขึ้นในขณะนี้

ซาอุดีอาระเบีย ที่โดยปกติแล้วพึ่งพาช่องแคบฮอร์มุซในการส่งออกน้ำมันเป็นหลัก ได้หันมาใช้ท่าเรือยันบูในทะเลแดงมากขึ้นเพื่อขนส่งน้ำมันดิบผ่านช่องแคบบับ อัล-มันเดบ

ด้วยเหตุนี้ ซาอุดีฯ จึงหันมาใช้ท่อส่งน้ำมันตะวันออก-ตะวันตก ซึ่งทอดยาวจากศูนย์แปรรูปน้ำมัน Abqaiq ใกล้กับอ่าวเปอร์เซียไปยังยันบู

ทั้งนี้ ท่อส่งน้ำมันความยาว 1,200 กิโลเมตรนี้ ดำเนินการโดยบริษัทน้ำมันยักษ์ใหญ่ของซาอุดีอาระเบียอย่าง Aramco

อิหร่านและพันธมิตรจะปิดช่องแคบได้อย่างไร

ฮูตีได้แสดงให้เห็นแล้วว่าพวกเขาทำได้ อัลจาซีราระบุว่า ในช่วงสงครามฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ของอิสราเอลในกาซา พวกเขาได้ปิดช่องแคบบาบ อัล-มันเดบต่อเรือที่พวกเขาบอกว่าเป็นเรือที่มีความเกี่ยวข้องกับอิสราเอลหรือสหรัฐ

ทั้งนี้ ในที่สุดเดือน พ.ค. 2025 สหรัฐและฮูตีได้ตกลงหยุดยิง และกลุ่มฮูตีในเยเมนเปิดช่องแคบบาบ อัล-มันเดบอีกครั้ง

แต่ช่วงสองสามวันที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่ามันง่ายเพียงใดที่ฮูตีจะสามารถทำให้ช่องแคบหยุดชะงักได้เหมือนช่วงสงครามในกาซา

นับตั้งแต่ปลายเดือน มี.ค. ฮูตียิงขีปนาวุธและโดรนใส่อิสราเอล และชี้ให้เห็นถึงความสามารถในการเข้าร่วมสงคราม ซึ่งในตอนนี้เป็นการสู้กับอิสราเอล ไม่ใช่สหรัฐ

แต่นาบีล คูรี อดีตนักการทูตสหรัฐ กล่าวกับอัลจาซีราว่า การโจมตีด้วยขีปนาวุธของฮูตีต่ออิสราเอล ถือเป็นการ “เข้าร่วมเชิงสัญลักษณ์เท่านั้น ไม่ใช่การมีส่วนร่วม(ในสงคราม)อย่างเต็มที่”

“พวกเขายิงขีปนาวุธไม่กี่ลูกเพื่อเตือน เพราะมีเรื่องความเป็นไปได้ที่สถานการณ์จะบานปลาย กองทัพสหรัฐกำลังเดินทางมายังภูมิภาค มีการหารือว่าถ้าไม่มีข้อตกลง อาจมีการโจมตีอิหร่านอย่างเต็มกำลังอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน” อดีตรองหัวหน้าคณะผู็แทนการทูตในเยเมนกล่าว

หากฮูตีต้องการเข้าร่วมสงครามจริง อาวุธของพวกเขาคือการปิดช่องแคบบาบ อัล-มันเดบ

“สิ่งที่พวกเขาต้องทำคือการยิงเรือสองสามลำที่กำลังเข้ามา และนั่นอาจนำไปสู่การหยุดชะงักการชนส่งทางเรือเชิงพาณิชย์ทั้งหมดที่ผ่านทะเลแดง” คูรีกล่าว และว่า “นั่นคือเส้นตาย และจากนั้นคุณจะเห็นการโจมตีต่อเยเมน (จากสหรัฐและอิสราเอล) อย่างรวดเร็ว”

ถ้า ‘บาบ อัล-มันเดบ’ ปิด จะส่งผลอย่างไรต่อโลก

เอลิซาเบธ เคนดัลล์ ผู้เชี่ยวชาญตะวันออกกลาง และอธิการบดีของวิทยาลัยเกอร์ตัน มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ กล่าวกับอัลจาซีราว่า หากช่องแคบในทะเลแดงถูกปิดกั้น อาจก่อให้เกิดสถานการณ์เลวร้าย

“เพราะหากคุณจำกัด(การเข้าถึง)ช่องแคบฮอร์มุซในเวลาเดียวกันกับการปิดบาบ อัล-มันเดบ การค้ายุโรปจะหยุดชะงักจริงๆ หรือไม่ก็เสียหายอย่างหนัก นี่เป็นสถานการณ์ที่เสี่ยงมาก ขึ้นอยู่กับว่าจะเกิดอะไรต่อไป” เคนดัลล์กล่าว

อย่างไรก็ตาม เคนดัลล์มองว่า แม้นี่จะเป็น “จุดได้เปรียบ” ของกลุ่มฮูตี แต่กลุ่มฮูตีในเยเมนคงไม่ต้องการยั่วยุให้ซาอุดีอาระเบีย หรือประเทศอื่นๆ ตอบโต้พวกเขา