ถอดรหัสอิหร่านท้าทายทรัมป์ ตั้งลูกชายคาเมเนอีสืบทอดตำแหน่งพ่อ

สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานว่า การแต่งตั้งมอจตาบาเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งโดยสภาผู้เชี่ยวชาญ ทำให้กลุ่มสายแข็งยังคงควบคุมกรุงเตหะรานได้อย่างมั่นคง ถือเป็นเดิมพันที่อาจเปลี่ยนแปลงสงครามอิหร่านกับสหรัฐและอิสราเอล ผลกระทบแผ่ขยายไปทั่วตะวันออกกลาง

“การให้มอจตาบาเข้ามารับตำแหน่งเป็นยุทธศาสตร์แบบเดียวกัน”อเล็กซ์ วาตันกา นักวิจัยอาวุโสจากสถาบันตะวันออกกลางกล่าว

“นับเป็นความอัปยศอดสูอย่างยิ่งสำหรับสหรัฐอเมริกา ที่ดำเนินการปฏิบัติการขนาดใหญ่เช่นนี้ เสี่ยงภัยมากมายขนาดนี้ สุดท้ายทำให้ชายวัย 86 ปีเสียชีวิต แล้วได้ลูกชายแข็งกร้าวของเขามาแทนที่”

ภายใต้ระบอบเทวาธิปไตยอันซับซ้อนของอิหร่าน ผู้นำสูงสุดคือผู้มีอำนาจแท้จริงในทุกเรื่อง  ไม่เว้นแม้แต่เรื่องนโยบายต่างประเทศและโครงการนิวเคลียร์ รวมถึงชี้นำการเลือกตั้งประธานาธิบดีและสมาชิกสภา

นักวิเคราะห์กล่าวว่า การเลือกมอจตาบา นักบวชสายแข็งกร้าว ผู้ซึ่งภรรยา แม่ และสมาชิกในครอบครัวคนอื่นๆ ก็ถูกสังหารในการโจมตีของสหรัฐและอิสราเอล ปลิดชีพอยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี  ส่งสัญญาณที่ชัดเจนว่า ผู้นำอิหร่านปฏิเสธความเป็นไปได้ที่จะประนีประนอมเพื่อรักษาระบอบ และมองไม่เห็นหนทางอื่นใดนอกจาก การเผชิญหน้า การแก้แค้น และการอดทน

แหล่งข่าววงในเผยว่า มอจตาบาจะเผชิญกับแรงกดดันอย่างหนักทั้งภายในและภายนอก จากประชาชนที่ไม่พอใจและความขัดแย้งขยายวง แต่คาดว่าเขาจะดำเนินการอย่างรวดเร็วเพื่อกระชับอำนาจ

นั่นอาจหมายถึงการขยายอำนาจของกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (ไออาร์จีซี) การควบคุมภายในประเทศที่เข้มงวดมากขึ้น และการปราบปรามอย่างกว้างขวางเพื่อบดขยี้ผู้เห็นต่าง

“โลกจะคิดถึงช่วงเวลาของพ่อเขา มอจตาบาจะไม่มีทางเลือกนอกจากแสดงอำนาจแข็งแกร่ง แม้สงครามสิ้นสุดลง การปราบปรามรุนแรงภายในประเทศจะดำเนินต่อไป” เจ้าหน้าที่ในภูมิภาคผู้ใกล้ชิดกับเตหะรานรายหนึ่งเผยกับรอยเตอร์

ท่าทีนี้เกิดขึ้นหลังจากเกิดความสงบภายในประเทศมานานหลายเดือน มีผู้เสียชีวิตมากที่สุดนับตั้งแต่การปฏิวัติอิสลามในปี 1979 บั่นทอนอิหร่านตั้งแต่ก่อนสงครามเริ่มขึ้น

อิหร่านกำลังแก้ปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำ เงินเฟ้อพุ่ง ค่าเงินร่วง ความยากจนเพิ่มมากขึ้น พร้อมๆ กับการปราบปรามอย่างเข้มงวดทำให้ประชาชนไม่พอใจถึงขั้นประท้วง แรงกดดันเหล่านี้มีแต่จะหนักข้อขึ้นภายใต้รัฐบาลช่วงสงคราม

•  ความยากลำบากรออยู่

แหล่งข่าววงในอีกรายกล่าวว่าภายใต้การนำของมอจตาบา ช่วงเวลาข้างหน้าจะเต็มไปด้วยความยากลำบาก ด้วยการควบคุมภายในที่เข้มงวดมากขึ้นกดดันประชาชนรุนแรงขึ้น และท่าทีก้าวร้าวและเป็นปรปักษ์กับต่างประเทศมากกว่าเดิม

พอล ซาเล็ม นักวิชาการรับเชิญอาวุโสจากสถาบันตะวันออกกลาง กล่าวว่า มอจตาบาไม่ใช่คนที่จะต่อรองกับสหรัฐหรือเปลี่ยนท่าทีทางการทูต

“ตอนนี้ไม่เห็นใครที่จะประนีประนอมได้ นี่คือตัวเลือกแข็งกร้าว เกิดขึ้นในช่วงเวลาแข็งกร้าว”

ในสายตาของบรรดาผู้นำศาสนาอิหร่าน ซึ่งหลายคนมีชื่อเสียงในการเรียกขานอเมริกาว่า “ซาตานชั่วร้าย” การลอบสังหารคาเมเนอี ผู้มีอำนาจสูงสุดทางศาสนาของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน ได้ยกระดับเขาให้เป็น “ผู้พลีชีพ”

ผู้นำศาสนายกให้คาเมเนอีเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์ เปรียบเทียบเขาดังอิหม่ามฮุสเซนสัญลักษณ์ของชาวชีอะห์ที่แสดงถึงการเสียสละและการต่อต้านการกดขี่

“มอจตาบาโหดและแกร่งยิ่งกว่าพ่อ” อลัน อายร์ อดีตนักการทูตสหรัฐและผู้เชี่ยวชาญด้านอิหร่าน กล่าวและว่า เขาเป็นตัวเลือกที่ไออาร์จีซีชื่นชอบ “เขาจะแก้แค้นอย่างหนัก”

แต่การคำนวณนี้ก็มีความเสี่ยง เมื่ออิสราเอลเตือนว่าจะกำจัดผู้สืบทอดตำแหน่งจากคาเมเนอีทุกคน ขณะที่ทรัมป์กล่าวว่า สงครามอาจจบได้ก็ต่อเมื่อผู้นำทางทหารและผู้ปกครองของอิหร่านถูกกำจัดเท่านั้น

•  ต่อต้านนักปฏิรูปมาโดยตลอด

มอจตาบา ผู้นำศาสนาระดับกลาง วัย 56 ปี ต่อต้านกลุ่มปฏิรูปผู้สนับสนุนให้มีปฏิสัมพันธ์กับตะวันตกมาโดยตลอด เขาผูกพันใกล้ชิดกับผู้นำศาสนาอาวุโสและไออาร์จีซี ซึ่งมีอำนาจเหนือกองทัพและเศรษฐกิจ ทำให้เขามีเครื่องมือทั้งในสถาบันการเมืองและความมั่นคง

นักวิเคราะห์กล่าวว่า มอจตาบาขึ้นมามีอำนาจในขณะที่บิดายังเป็นผู้ปกครอง เขาทำงานอย่างใกล้ชิดกับกองกำลังรักษาความปลอดภัยของอิหร่านและเครือข่ายธุรกิจขนาดใหญ่ที่ฝ่ายความมั่นคงควบคุมมานานหลายปี เขามีอำนาจควบคุมว่าใครจะได้พบกับบิดาและข้อมูลใดจะไปถึงบิดาของเขาได้ ในความเป็นจริง เขาทำตัวเหมือน “ผู้นำน้อย”

การยกเขาขึ้นมาในช่วงที่สหรัฐ-อิสราเอลเล่นงานอิหร่านอย่างหนัก ขณะที่อิหร่านเองก็ระดมยิงขีปนาวุธและโดรนไปทั่วรัฐอ่าวเปอร์เซีย ยิ่งทำให้ความขัดแย้งขยายวง

มอจตาบาเรียนหนังสือกับครูสอนศาสนาสายอนุรักษนิยมในโรงเรียนสอนศาสนาของเมืองกอมศูนย์กลางการเรียนรู้ด้านศาสนศาสตร์ของนิกายชีอะห์ และดำรงตำแหน่งนักบวชระดับฮุจจาโตเลสลัม

กระทรวงการคลังสหรัฐเคยคว่ำบาตรเขาในปี 2019 โดยให้เหตุผลว่า เขาเป็นตัวแทนผู้นำสูงสุดทำงานราชการแม้ไม่เคยมีตำแหน่งอย่างเป็นทางการก็ตาม

แหล่งข่าวรายหนึ่งในอ่าวเปอร์เซีย กล่าวว่า การแต่งตั้งมอจตาบา “เป็นการบอกทรัมป์และรัฐบาลวอชิงตันว่า อิหร่านไม่ถอย พวกเขาจะสู้ถึงที่สุด”

ซาเล็ม จากสถาบันตะวันออกกลาง เปรียบเทียบเส้นทางของอิหร่านกับอิรักภายใต้ซัดดัม ฮุสเซน หลังปี 1991 หรือซีเรียภายใต้บาชาร์ อัลอัสซาด หลังปี 2012 ซึ่งเป็นรัฐบาลที่รอดพ้นจากสงครามและการโดดเดี่ยวมาหลายปี แต่ค่อยๆ สูญเสียการควบคุมไปในที่สุด

“พวกเขายิ่งใช้แนวทางแข็งกร้าวมากขึ้น ในประเทศยิ่งน่ากลัว และบั่นทอนเสถียรภาพรุนแรง” ซาเล็มสรุป