'เปลี่ยนคนได้ แต่ระบอบยังคงอยู่' เผยโฉมตัวเต็งว่าที่ผู้นำสูงสุดแห่งอิหร่านคนใหม่ รุ่นที่ 3 ต่อจาก 'คาเมเนอี' ผู้ล่วงลับ
"อิหร่าน" ประเทศที่มีระบอบการปกครองสุดเฉพาะตัว ซึ่งบีบีซีระบุว่าเป็นการผสมระบอบเทวาธิปไตยของศาสนาอิสลามเข้ากับประชาธิปไตย กำลังเผชิญภารกิจเร่งด่วนที่ทั่วโลกจับตามองอย่างใกล้ชิดในการหาผู้สืบทอดตำแหน่งผู้นำสูงสุดคนใหม่ ต่อจาก "อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี" ที่ถูกสังหารในการโจมตีร่วมของสหรัฐและอิสราเอล เมื่อวันที่ 28 ก.พ.
คาเมเนอีนับเป็นผู้นำมากประสบการณ์ซึ่งปกครองประเทศมาอย่างเข้มแข็งเกือบ "สี่ทศวรรษ" แต่เขาไม่เคยประกาศชื่อผู้สืบทอดอย่างเป็นทางการ ทำให้องค์กรนักบวชระดับสูง 88 คนที่เรียกว่า "สภาผู้เชี่ยวชาญ" (Assembly of Experts) จะเป็นผู้เลือกผู้นำคนใหม่ของประเทศ
ที่ผ่านมาในรอบเกือบ 50 ปี นับตั้งแต่ก่อตั้งสาธารณรัฐอิสลามในปี 1979 หลังการโค่นล้มพระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี เปลี่ยนระบอบกษัตริย์เป็นสาธารณรัฐ อิหร่านเคยมีการเลือกผู้นำสูงสุดเพียงแค่ครั้งเดียวเท่านั้น นั่นคือการเลือกคาเมเนอีเป็นผู้นำรุ่นที่สอง ต่อจาก "อยาตอลเลาะห์ รูฮอลเลาะห์ โคไมนี" ที่เสียชีวิตในปี 1989
ชนชั้นผู้ปกครองของอิหร่านต้องดำเนินการอย่างรวดเร็วเพื่อแสดงถึง "เสถียรภาพ" ของประเทศ โดยคาดว่าสมาชิกสภาฯ จะประชุมกันในเร็วๆ นี้เพื่อพิจารณาก่อนประกาศผู้นำคนใหม่ แม้จะยังไม่ชัดเจนว่าพวกเขาจะสามารถจัดประชุมได้อย่างปลอดภัยหรือไม่ หลังประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐให้คำมั่นว่าปฏิบัติการโจมตีร่วมระหว่างสหรัฐและอิสราเอล "จะดำเนินต่อไป" ในช่วงหลายวันข้างหน้า
สำนักข่าวซีเอ็นเอ็นรายงานว่า นักกฎหมายศาสนาจะต้องเลือกผู้สืบทอดที่มีคุณสมบัติตามรัฐธรรมนูญ ได้แก่
- ต้องเป็นผู้ชาย
- เป็นนักบวช
- มีความสามารถทางการเมือง
- มีคุณธรรม
- มีความจงรักภักดีต่อสาธารณรัฐอิสลาม
โดยสภาฯ อาจมีการตีความกฎเพื่อกัน "นักบวชสายปฏิรูป" ที่สนับสนุนเสรีภาพทางสังคม และการเปิดสัมพันธ์กับต่างประเทศออกจากกระบวนการ
รายชื่อตัวเต็งว่าที่ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน "รุ่นที่ 3" จากความเห็นของบรรดาผู้เชี่ยวชาญและนักวิเคราะห์ที่รวบรวมจากซีเอ็นเอ็นและเดอะนิวยอร์กไทม์ส มีดังนี้
โมจตาบา คาเมเนอี (56 ปี)
"โมจตาบา" คือบุตรชายคนที่สองของคาเมเนอี เขาถูกมองว่ามีอิทธิพลอย่างมากอยู่เบื้องหลัง และมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ซึ่งเป็นองค์กรทหารที่ทรงอำนาจที่สุดของประเทศ รวมถึงกองกำลังอาสาสมัครกึ่งทหารบาซิจ (Basij)
อย่างไรก็ตาม การสืบทอดตำแหน่งจากพ่อสู่ลูกไม่ได้เป็นที่ยอมรับในระบบนักบวชชีอะห์ และยิ่งเป็นเรื่องอ่อนไหวในอิหร่านที่เกิดจากการปฏิวัติโค่นล้มราชวงศ์ปาห์ลาวี อีกทั้งโมจตาบาไม่ได้เป็นนักบวชระดับสูงและไม่มีตำแหน่งทางการในรัฐบาล เขายังถูกสหรัฐคว่ำบาตรในปี 2019
ฮัสซัน โคไมนี (อายุราว 50 ปีต้นๆ)
"ฮัสซัน โคไมนี" เป็นหลานชายของผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐอิสลาม "อยาตอลเลาะห์ รูฮอลเลาะห์ โคไมนี" ภูมิหลังทางตระกูลทำให้เขามีสถานะเชิงสัญลักษณ์ที่สำคัญ ทำให้เขามีความชอบธรรมทั้งทางศาสนาและการปฏิวัติ ปัจจุบันเขาเป็นผู้ดูแลสุสานโคไมนี
อย่างไรก็ตาม เขาไม่เคยดำรงตำแหน่งทางการเมือง และดูเหมือนมีอิทธิพลน้อยต่อฝ่ายความมั่นคงหรือชนชั้นผู้ปกครอง และอุปสรรคหนึ่งที่สำคัญกว่าก็คือ เขาถูกมองเป็นตัวแทนของนักบวชสายกลางหรือสายปฏิรูป และ "ไม่แข็งกร้าวมากพอ" เมื่อเทียบกับนักบวชหลายคน อีกทั้งยังเคยถูกตัดสิทธิไม่ให้ลงสมัครเลือกตั้งสภาผู้เชี่ยวชาญในปี 2016
โกลัม ฮอสซีน โมห์เซนี เอเจอี (อายุราว 60 ปีปลายๆ)
โมห์เซนี-เอเจอี เป็นประธานฝ่ายตุลาการของอิหร่าน และเป็นหนึ่งในตัวเต็งที่คาเมเนอีเคยระบุไว้ว่าอาจขึ้นสืบทอดตำแหน่งผู้นำสูงสุดในกรณีที่เขาเสียชีวิต
เขาเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของโครงสร้างอำนาจรัฐ และยังเป็นสมาชิกของคณะผู้นำชั่วคราวที่เข้าบริหารประเทศในช่วงเปลี่ยนผ่านหลังการเสียชีวิตของคาเมเนอี แสดงให้เห็นถึงสถานะทางการเมืองที่แข็งแกร่งภายในระบอบ
การที่คาเมเนอีเคยกล่าวถึงเขาว่าเป็นหนึ่งในผู้สืบทอดที่เป็นไปได้ สะท้อนว่าเขาได้รับความไว้วางใจจากชนชั้นนำผู้ปกครอง และถูกมองว่าเป็นตัวเลือกที่ช่วยรักษาเสถียรภาพของระบอบต่อไปได้
อาลีเรซา อาราฟี (67 ปี)
อาลีเรซา อาราฟี เป็นบุคคลซึ่งไม่ค่อยเป็นที่รู้จักมากนัก แต่เป็นนักบวชที่มีประสบการณ์ในสถาบันของรัฐ และเคยเป็นผู้ใกล้ชิดของคาเมเนอี
ปัจจุบันเขาดำรงตำแหน่งรองประธานสภาผู้เชี่ยวชาญ และเคยเป็นสมาชิกของ "สภาผู้พิทักษ์" อีกหนึ่งสถาบันที่ทรงอำนาจที่สุดในอิหร่าน ซึ่งมีอำนาจตรวจสอบผู้สมัครเลือกตั้งและกฎหมายของรัฐสภา นอกจากนี้ยังเป็นหัวหน้าระบบการศึกษาศาสนาของอิหร่าน
อเล็กซ์ วาตันกา จากองค์กรคลังสมองสถาบันตะวันออกกลาง ระบุว่า การที่คาเมเนอีแต่งตั้งอาราฟีให้ดำรงตำแหน่งสำคัญหลายตำแหน่งแสดงให้เห็นว่า “เขาเชื่อมั่นอย่างมากในความสามารถด้านการบริหารของอาราฟี” อย่างไรก็ตาม อาราฟีไม่ได้ถูกมองว่าเป็นนักการเมืองตัวหลัก และไม่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับฝ่ายความมั่นคง
อาราฟีมีความรู้ด้านเทคโนโลยี ใช้ภาษาอาหรับและอังกฤษได้คล่อง และมีผลงานหนังสือและบทความ 24 ชิ้น
โมฮัมหมัด เมห์ดี มีร์บาเกรี (อายุราว 60 ปี)
มีร์บาเกรี เป็นนักบวชสายแข็งและสมาชิกสภาผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งเป็นตัวแทนของกลุ่มอนุรักษนิยมที่สุดในหมู่นักบวช
มีรายงานเมื่อไม่นานนี้ว่าเขาให้เหตุผลต่อจำนวนผู้เสียชีวิตที่สูงในสงครามกาซาว่า แม้ประชากรโลกครึ่งหนึ่งต้องเสียชีวิตก็ “คุ้มค่า” หากนำไปสู่ความใกล้ชิดกับพระเจ้า
สื่อ IranWire ระบุว่าเขามีจุดยืนต่อต้านตะวันตกอย่างแข็งกร้าว และเชื่อว่าความขัดแย้งระหว่างผู้ศรัทธากับผู้ที่ไม่ศรัทธาเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ปัจจุบันเขาเป็นหัวหน้าสถาบันวิทยาศาสตร์อิสลามในเมืองศักดิ์สิทธิ์กอม ทางตอนเหนือ
ฮาเช็ม ฮอสเซนี บุเชห์รี (อายุราว 60 ปีปลายๆ)
บุเชห์รี เป็นนักบวชระดับสูงที่มีความเชื่อมโยงใกล้ชิดกับสถาบันที่เกี่ยวข้องกับการสืบทอดตำแหน่ง โดยเฉพาะสภาผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งเขาดำรงตำแหน่งรองประธานคนที่หนึ่ง
เขาถูกมองว่าใกล้ชิดกับคาเมเนอี แต่มีบทบาทค่อนข้างเงียบในประเทศ และไม่เป็นที่แน่ชัดว่ามีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับกองกำลัง IRGC หรือไม่