รถไฟความเร็วสูงอินโดฯ กรณีศึกษา ‘ด้านมืดของทุนจีน’ (จบ) | กันต์ เอี่ยมอินทรา

รถไฟความเร็วสูงอินโดนีเซีย (Whoosh) เส้นทางจาการ์ตา-บันดุง คือเส้นทางรถไฟความเร็วสูงสายแรกของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

คือเส้นทางรถไฟความเร็วสูงสายแรกในโลกฝั่งใต้ (ต่ำกว่าเส้นศูนย์สูตร) ทั้งยังเป็นหนึ่งในสายรถไฟที่มีความเร็วสูงสุดเส้นหนึ่งของโลก โปรเจกต์นี้คือหนึ่งในความฝันและความทะเยอทยานของอินโดนีเซียในการพัฒนาเศรษฐกิจและเชื่อมโยงเมืองใหญ่ในเกาะชวาเข้าด้วยกัน

Whoosh ในขณะนี้มีความเสี่ยงสูงมากที่จะขาดทุนอันเนื่องมาจากยอดหนี้ที่สูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ค่าก่อสร้างนั้นสูงกว่าการประมาณการไว้ถึง 37,300 ล้านบาท ขณะที่ยอดรายได้กลับไม่เข้าเป้าเพราะผู้โดยสารน้อยกว่าคาด เส้นทางรถไฟความเร็วสูงนี้มีความเสี่ยงสูงที่จะถูกจีนยึดหากรัฐบาลอินโดนีเซียไม่เข้ามาอุ้ม

Whoosh มีความตั้งใจเดิมจะเชื่อมระหว่างจาการ์ตาเมืองหลวง และเมืองเศรษฐกิจสำคัญที่สุดของประเทศ ที่ตั้งอยู่ทางตะวันตกของเกาะชวากับสุราบายา เมืองท่าและเมืองใหญ่อันดับสองของประเทศทางตะวันออกของเกาะ ที่ห่างกันถึงเกือบ 800 กม. โดยมีเมืองบริวารใหญ่น้อยมากมายรายทาง มุ่งเป้ากระจายความเจริญทางเศรษฐกิจและลดความหนาแน่นของเมืองใหญ่

Whoosh มีการแข่งขันที่ดุเดือดระหว่างจีนกับญี่ปุ่นที่เสนอเข้ามาสร้างและบริหารโครงการ ซึ่งในที่สุดจีนก็เป็นฝ่ายได้รับสัมปทานยาวนาน 50 ปีนี้ไป แลกกับโครงสร้างหนี้ที่ผ่อนปรนมากกว่าญี่ปุ่น และการให้ความหวังต่ออินโดนีเซียในการถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อเป็นฐานส่งออกรถไฟความเร็วสูงแบบเดียวกันนี้ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

Whoosh ยังเป็นเสมือนการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ระหว่างจีนและญี่ปุ่น และนี่คือเหตุผลว่าทำไมจีนถึงมีโครงสร้างหนี้ที่ยืดหยุ่นมากกว่าญี่ปุ่น เพราะจีนมองว่า Whoosh คือหนึ่งในเม็ดไข่มุกของนโยบาย Belt&Road ที่จะเชื่อมโลกเข้าหากันเพื่อเชื่อมตลาดสินค้าจีนและส่งอิทธิพล

Whoosh เส้นทางจาการ์ตา-บันดุงนี้ ก่อสร้างไม่ง่ายเพราะภูมิประเทศต้องผ่านเทือกเขาและหุบเหวมากมาย ทำให้ค่าก่อสร้างสูงกว่าประมาณการ ประกอบกับช่วงโควิด แต่ปัญหาใหญ่ที่สุดก็คือการเวนคืน ขณะที่ในด้านรายรับคือยอดผู้โดยสารก็น้อยกว่าประมาณการมาก เพราะตั้งยอดรับผู้โดยสารสูงสุดไว้ระหว่าง 5-7 หมื่นคนต่อวัน แต่ยอดใช้จริงแค่ 1.6-2 หมื่นคนต่อวัน น้อยกว่าขั้นต่ำที่วางแผนไว้กว่าครึ่ง!

Whoosh เลือกเชื่อมจาการ์ตากับบันดุง ซึ่งเป็นเมืองตากอากาศผู้ดีเก่าที่มีอากาศ ทัศนียภาพดี คนไทยที่รักประวัติศาสตร์จะคุ้นหูชื่อเมืองนี้เพราะเป็นเมืองที่กรมพระนครสวรรค์ฯ เสด็จลี้ภัยทางการเมืองหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง แต่บันดุงนี้ถึงจะเป็นเมืองใหญ่ แต่ก็เติบโตช้าเมื่อเทียบกับเมืองอื่นๆ ทั้งสถานีรถไฟก็อยู่นอกเมือง ในเชิงโลจิสติกส์และในเชิงการลงทุนจึงไม่สามารถพูดได้ว่าฉลาดมากนัก

Whoosh จึงคือระเบิดเวลาของการลงทุน นี่คือหนึ่งในตัวชี้วัดของการใช้ทุนจีนอย่างประมาท การมองโลกในแง่ดีเกินไปของนักการเมืองที่ทั่วโลกกำลังจับตาถึงผลที่กำลังจะตามมาเป็นลูกโซ่ แบบเดียวกับที่เกิดขึ้นในหลายประเทศขนาดเล็กที่จีนช่วยลงทุน แต่นี่คือ “อินโดนีเซีย” ที่มีประชากรเกือบ 300 ล้านคน มีอัตราการเติบโตเศรษฐกิจที่ดี จนสามารถเรียกได้ว่ากำลังจะก้าวขึ้นมาเป็นมหาอำนาจขนาดกลางของโลก