ชาตินิยมญี่ปุ่น แก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ? | กันต์ เอี่ยมอินทรา

ไม่เพียงแต่คนไทยที่ตั้งตารอเลือกตั้งใหญ่ วันที่ 8 กุมภาพันธ์ แต่คนญี่ปุ่นก็เช่นกัน

เพราะนายกฯ ญี่ปุ่นซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกฯ หญิงคนแรกของญี่ปุ่น ซึ่งเพิ่งรับตำแหน่งได้ไม่นานได้ยุบสภา เพราะเธอไม่สามารถครองเสียงส่วนใหญ่ในสภาได้ การออกนโยบายใดใดก็ยากที่จะสำเร็จ การประกาศยุบสภาแบบปัจจุบันทันด่วนนี้ถือเป็นการแก้วิกฤติรัฐบาลเสียงข้างน้อย ถือเป็นสถานการณ์ที่คล้ายคลึงกับไทยอย่างยิ่ง

ความคล้ายนี้ไม่ใช่เพียงแต่เรื่องของวันเลือกตั้ง แต่แนวนโยบายของทาคาอิจิ ซึ่งเรียกได้ว่าค่อนไปทางขวาอย่างมาก อาทิ การจัดระเบียบนักท่องเที่ยว คำพูดที่แข็งกร้าวต่อกรณีไต้หวัน ซึ่งก็มีผลกระทบต่อจีน ทำให้เกิดแรงกระเพื่อมทางเศรษฐกิจ ก็สามารถเรียกคะแนนเสียงความนิยมให้เธอ เฉกเช่นเดียวกับหลายพรรคการเมืองของไทยที่ปลุกกระแสชาตินิยม ทหารนิยม ด้วยหวังจะให้เป็นลมใต้ปีกนำสู่ชัยชนะในการเลือกตั้ง

หากมองในภาพกว้างเศรษฐกิจญี่ปุ่นกับเศรษฐกิจไทยก็มีความคล้ายคลึงกันอยู่บ้าง อาทิ การเป็นสังคมสูงวัยที่ต้องการแรงงานต่างชาติเข้ามาเติมเต็มมาเป็นมดงานให้เกิดการเติบโต การผ่านจุดสูงสุดของความรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ คู่แข่งข้างบ้านที่หายใจรดคอและตอนนี้แซงหน้าไปแล้ว ซึ่งในกรณีญี่ปุ่นนั่นคือจีนและเกาหลี ส่วนกรณีของไทยนั้นคือเวียดนาม (ที่กำลังจะแซงหน้าเราในเร็วๆ นี้)

และหนึ่งในนโยบายหลักที่ทาคาอิจิใช้ โดยหวังว่าจะเป็นแรงผลักสำคัญให้เธอชนะเลือกตั้งนั่นคือ การเพิ่มความเข้มแข็งของญี่ปุ่นด้านความมั่นคงและกลาโหม ซึ่งก็ประจวบเหมาะกับนโยบายของสหรัฐที่ต้องการให้พันธมิตรในเอเชียตะวันออกมีความรับผิดชอบที่มากขึ้น ทาคาอิจิเลือกเส้นทางสายเหยี่ยว เลือกที่จะแข็งกร้าวกับจีนและหลายนักวิเคราะห์ก็มองว่าเป็นแนวทางที่ได้ใจคนญี่ปุ่นไม่น้อย

ถึงแม้ไม่สามารถพูดได้เต็มปากกว่าทาคาอิจิปลุกผีชาตินิยมญี่ปุ่น แต่แนวนโยบาย และหลายแนวทางที่รัฐบาลญี่ปุ่นเลือกตอบโต้จีนก็มีแนวโน้มไปในทางนั้น การตอบโต้ของจีนทั้งเรื่องของการปิดตลาดอาหารทะเลญี่ปุ่น การแบนไม่ให้คนจีนไปเที่ยวญี่ปุ่น แม้ยังไม่ออกดอกออกผลรุนแรงในตอนนี้ แต่เชื่อว่าจะเริ่มมีผลในอีกไม่นาน

เศรษฐกิจญี่ปุ่นถึงแม้จะใหญ่โต พึ่งพากำลังเงินกำลังการใช้จ่ายของคนญี่ปุ่นเอง แต่ก็ไม่พอเพียงที่จะทำให้เศรษฐกิจญี่ปุ่นเติบโตอย่างต่อเนื่อง นี่คือเหตุผลที่ชินโซะ อาเบะ อดีตนายกฯ ผู้เป็นเสมือนอาจารย์ทางการเมืองของทาคาอิจิใช้นโยบายเปิดการท่องเที่ยวญี่ปุ่นเพื่อให้มาเป็นหนึ่งในฟันเฟืองขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ซึ่งก็ใช้ได้ผลอย่างดี ดีเกินจนกระทั่งเกิดกระแสนักท่องเที่ยวล้นญี่ปุ่นจนคนญี่ปุ่นไม่พอใจ

เศรษฐกิจญี่ปุ่นเริ่มได้รับผลกระทบจากนักท่องเที่ยวจีนที่ลดลง ดัชนีการจับจ่ายในห้างญี่ปุ่นแสดงให้เห็นตัวเลขที่ลดลงอย่างชัดเจนในช่วงที่ผ่านมาหลังเกิดการแบนเที่ยวญี่ปุ่นของรัฐบาลจีน ยังไม่นับรวมเรื่องของปัญหาการค้ากับสหรัฐซึ่งเป็นคู่ค้าหลักที่ตัวเลขส่งออกลดลง และปัญหาเรื่องของเทรนด์รถยนต์ไฟฟ้าที่สวนทางกับเส้นทางที่อุตสาหกรรมรถยนต์ญี่ปุ่นเลือกที่จะเดิน

ความเป็นชาตินิยมอาจช่วยดึงคะแนนเสียงให้ชนะเลือกตั้งได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าชาตินิยมจะช่วยแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ ปากท้องได้เสมอไป