‘สหรัฐ’ จ่อบีบพันธมิตร “เลือกข้าง” สมรภูมิเอไอ ขู่ตัดสิทธิหาก “จับปลาสองมือ” ซบ ‘จีน’

รัฐบาลสหรัฐ เตรียมยื่นคำขาดให้ประเทศพันธมิตรหลายสิบชาติตัดสินใจ "เลือกข้าง" ในการแข่งขันด้านปัญญาประดิษฐ์ (เอไอ) ระหว่างวอชิงตัน และปักกิ่ง โดยเตือนอย่างชัดเจนว่าประเทศใดที่เข้าร่วมกรอบความร่วมมือด้านเอไอของจีน จะถูกตัดสิทธิออกจากกลุ่มพันธมิตรที่นำโดยสหรัฐทันที ยุทธศาสตร์ดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อสกัดกั้นทรัพยากรและลิดรอนอำนาจของจีนในการแข่งขันเพื่อก้าวขึ้นเป็นผู้นำเทคโนโลยีโลก 

สำนักข่าว Reuters รายงานอ้างอิงข้อมูลจากเจ้าหน้าที่สหรัฐและร่างเอกสารภายในกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ ระบุว่า ร่างจดหมายดังกล่าวเตรียมส่งถึง 35 ประเทศที่ร่วมลงนามในข้อตกลง "AI Opportunity Statement" ของสหรัฐเมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา ซึ่งประกอบด้วยประเทศสมาชิกในกรอบข้อตกลงที่ไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายอย่าง "Pax Silica" รวมถึงประเทศอื่นๆ ที่แสดงความจำนงในการร่วมมือด้านเอไอกับสหรัฐ

สหรัฐได้ริเริ่มโครงการ Pax Silica เมื่อปีที่แล้วท่ามกลางการแข่งขันทางเทคโนโลยีที่ดุเดือดกับปักกิ่ง โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างความมั่นคงในห่วงโซ่อุปทานของ โมเดลเอไอ เซมิคอนดักเตอร์ และแร่ธาตุสำคัญ ปัจจุบันมีประเทศเข้าร่วมแล้วราว 24 ชาติ รวมถึงพันธมิตรใกล้ชิดอย่าง ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย และเกาหลีใต้ โดยประเทศสมาชิก Pax Silica จะได้รับสิทธิในการเข้าถึงโอกาสการลงทุนร่วมกันในโครงการที่เกี่ยวกับเอไอ ขณะที่ผู้ลงนามใน AI Opportunity Statement ถือเป็นการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ว่ามี "จุดประสงค์ร่วมกัน" และ "วิสัยทัศน์ร่วมกัน" กับสหรัฐ

กรอบข้อตกลง Pax Silica ของสหรัฐพยายามผลักดันให้ชาติพันธมิตรร่วมมือกันในโครงการต่างๆ และใช้มาตรการควบคุมการส่งออก เพื่อลดการพึ่งพาประเทศปรปักษ์ ทั้งนี้ จีนเคยใช้ความได้เปรียบจากการผูกขาดแร่ธาตุสำคัญเกือบเบ็ดเสร็จเป็นอาวุธตอบโต้ในสงครามการค้าที่ริเริ่มโดย โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐ ซึ่งได้เร่งผลักดันให้สหรัฐหันมาจัดหาแร่ธาตุจากภายในประเทศและจากชาติพันธมิตรทดแทน

ด้วยเหตุนี้ เนื้อหาในร่างจดหมายของทางการสหรัฐจึงระบุข้อความที่แข็งกร้าวว่า "การเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของทุกสิ่ง เท่ากับการไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของอะไรเลย การลงนามในปฏิญญา Pax Silica ไม่ใช่เพียงการสมัครสมาชิก แต่เป็นคำมั่นสัญญา" พร้อมเรียกร้องให้ประเทศต่างๆ "เลือกอย่างรอบคอบ" ด้านเอไอ รัฐบาลสหรัฐยังเน้นย้ำว่า สถานะสมาชิกนี้ไม่สามารถดำรงอยู่ควบคู่ไปกับการเข้าร่วมในโครงการซ้ำซ้อนที่มีความคาดหวังขัดแย้งกับสหรัฐ ซึ่งแม้ไม่ได้เอ่ยชื่อประเทศจีนโดยตรง แต่ก็สื่อความหมายได้อย่างชัดเจน

เจ้าหน้าที่สหรัฐรายหนึ่งยืนยันว่า การร่างจดหมายฉบับนี้มีขึ้นเพื่อส่งสัญญาณเตือนว่า "คุณไม่สามารถจับปลาสองมือได้" (You can't have it both ways) และยากที่จะยอมรับได้หากประเทศใดประเทศหนึ่งพยายามวางตัวเป็นพันธมิตรที่น่าเชื่อถือในระบบนิเวศทางเทคโนโลยีหนึ่ง แต่ในขณะเดียวกันก็ไปลงนามในโครงการของจีนที่ออกแบบมาเพื่อแข่งขันและนำเสนอวิสัยทัศน์ด้านเอไอที่สวนทางกัน

ชนวนเหตุสำคัญที่ทำให้วอชิงตันต้องเตือนในครั้งนี้ คือกรณีของประเทศคาซัคสถาน ซึ่งสหรัฐเพิ่งยกย่องเมื่อเดือนมิถุนายนให้เป็นประเทศแรกในเอเชียกลางที่เข้าร่วม Pax Silica เนื่องจากมีแร่ธาตุสำคัญที่ขับเคลื่อนเทคโนโลยีขั้นสูงสะสมอยู่เป็นจำนวนมาก ทว่าในขณะนี้ คาซัคสถานกลับเป็นเพียงประเทศเดียวที่ทราบกันว่าได้ไปเข้าร่วมในข้อริเริ่มของจีนด้วยเช่นกัน จนสร้างความตื่นตระหนกให้แก่ทางการสหรัฐ

อย่างไรก็ตาม สำนักข่าวรอยเตอร์ยังไม่สามารถระบุได้ว่าสหรัฐตั้งใจจะส่งจดหมายฉบับนี้เมื่อใด หรือจะมีการแก้ไขก่อนส่งหรือไม่ เนื่องจากร่างเอกสารดังกล่าวไม่ได้ระบุวันที่ ขณะที่กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐปฏิเสธที่จะให้ความเห็นเกี่ยวกับ "เอกสารภายในที่อ้างว่ารั่วไหล" ส่วนสถานเอกอัครราชทูตจีนและคาซัคสถานประจำกรุงวอชิงตันก็ยังไม่ออกมาตอบสนองต่อคำร้องขอความคิดเห็นใดๆ

ทางด้านประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ของจีน ได้เปิดตัว "องค์การความร่วมมือด้านปัญญาประดิษฐ์โลก" (World Artificial Intelligence Cooperation Organization) เมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ซึ่งเป็นคู่แข่งโดยตรง มุ่งส่งเสริมเทคโนโลยีแบบเปิด (Open-weight technology) ของจีนเพื่อท้าทายอิทธิพลของสหรัฐในภาคอุตสาหกรรมที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว

การแข่งขันเพื่อชิงตำแหน่งผู้นำทางเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐและจีนได้ดำเนินมาถึงจุดหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญ หลังจากโมเดลเอไอแบบเปิดของจีนสามารถพัฒนาศักยภาพไล่ตามระบบปิด (Proprietary systems) ของบริษัทสหรัฐชั้นนำอย่าง OpenAI และ Anthropic ได้อย่างรวดเร็ว

ขณะเดียวกัน การเติบโตอย่างก้าวกระโดดของขีดความสามารถทางเทคโนโลยี รวมถึงศักยภาพในการเจาะระบบด้วยตนเอง (Autonomous hacking) กำลังบีบให้ทั่วโลกต้องตระหนักถึงขีดความสามารถที่แท้จริงของเทคโนโลยีนี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ทั้งนี้ รัฐบาลปักกิ่งกำลังอยู่ระหว่างพิจารณามาตรการจำกัดผู้ใช้ในต่างประเทศในการเข้าถึงโมเดลเอไอชั้นนำบางตัวของจีน ซึ่งยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึงความตึงเครียดที่เพิ่มสูงขึ้น ท่ามกลางวาระการรักษาความมั่นคงแห่งชาติที่ทวีความเข้มงวดมากขึ้นของรัฐบาลจีนอีกด้วย