โมฮัมหมัด อามิน เนจาด เอกอัครราชทูตอิหร่านประจำฝรั่งเศส เปิดเผยกับบลูมเบิร์กว่า อิหร่านกำลังหารือกับโอมานเกี่ยวกับการจัดตั้ง "ระบบเก็บค่าผ่านทางถาวร" ในช่องแคบฮอร์มุซ เพื่อทำให้อำนาจควบคุมการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซมีความเป็นทางการมากขึ้น
ทูตอิหร่านกล่าวว่า อิหร่านและโอมานจำเป็นต้องระดมทรัพยากรทั้งหมด ทั้งเพื่อให้บริการด้านความมั่นคงและเพื่อบริหารจัดการการเดินเรืออย่างเหมาะสมที่สุด โดยยืนยันว่าระบบดังกล่าวจะมีความโปร่งใส
“สิ่งนี้ย่อมมีต้นทุน แน่นอนว่าผู้ที่ต้องการได้รับประโยชน์จากเส้นทางเดินเรือนี้ ก็ต้องร่วมรับภาระค่าใช้จ่ายด้วย” ทูตอิหร่านกล่าวเป็นภาษาฟาร์ซีผ่านล่าม และกล่าวด้วยว่า “หากต้องการให้สถานการณ์ดีขึ้นในวันนี้ ก็ต้องหาทางแก้ไขที่ 'ต้นตอ' ของปัญหา”
เอกอัครราชทูตอิหร่านยังระบุว่า สหรัฐประเมินความแข็งแกร่งของอิหร่านต่ำเกินไป
“การวิเคราะห์ของพวกเขาตั้งอยู่บนความเชื่อว่า ด้วยการกดดันประชาชนอิหร่าน ผ่านมาตรการคว่ำบาตรและการปิดล้อมเกือบทั้งหมด พวกเขาจะสามารถแก้ปัญหานี้ได้ภายใน 3-4 วัน” เขากล่าว “พวกเขาคิดว่าอิหร่านคือเวเนซุเอลาแห่งที่สอง” โดยอ้างถึงการจับกุมประธานาธิบดีนิโกลัส มาดูโร ของเวเนซุเอลาในเดือนม.ค.
อย่างไรก็ตาม ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐ ปฏิเสธแนวคิดนี้ทันที และยังคงย้ำว่าการเดินเรือในน่านน้ำสากลต้องไม่มีค่าผ่านทาง
“เราต้องการให้เปิด เราต้องการให้ฟรี เราไม่ต้องการค่าผ่านทาง” ทรัมป์กล่าวกับผู้สื่อข่าวที่ทำเนียบขาวเมื่อวันพฤหัสบดี โดยอ้างถึงช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่รัฐบาลโอมานยังไม่ได้ตอบรับการขอความเห็นเรื่องนี้ในทันที
ทั้งนี้ เตหะรานปิดเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซโดยพฤตินัย เพื่อตอบโต้การโจมตีทางอากาศของสหรัฐและอิสราเอลที่จุดชนวนสงครามในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ ด้วยการยิงขีปนาวุธใส่พันธมิตรอาหรับของวอชิงตันทั่วอ่าวเปอร์เซียซึ่งอุดมไปด้วยทรัพยากรพลังงาน
ช่องแคบฮอร์มุซตั้งอยู่ระหว่างอิหร่านทางตอนเหนือและโอมานทางตอนใต้ เชื่อมอ่าวเปอร์เซียกับมหาสมุทรอินเดีย โดยปกติรองรับการขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ราวหนึ่งในห้าของโลก รวมถึงสินค้าโภคภัณฑ์อื่น เช่น อะลูมิเนียมและปุ๋ย อิหร่านอนุญาตให้เรือผ่านได้เพียงไม่กี่ลำ ขณะที่กองทัพเรือสหรัฐปิดล้อมท่าเรืออิหร่านมาตั้งแต่วันที่ 13 เม.ย. ส่งผลให้ราคาพลังงานพุ่งสูงและกระตุ้นแรงเทขายพันธบัตรรัฐบาลทั่วโลก ท่ามกลางแรงกดดันเงินเฟ้อที่เพิ่มขึ้น
อามิน-เนจาดยืนยันว่า การเดินเรือไม่ได้ถูกตัดขาดโดยสมบูรณ์ และอิหร่านยังอ้างโดยไม่ได้แสดงหลักฐานว่า ระหว่างวันอังคารถึงวันพุธที่ผ่านมา มีเรือบรรทุกน้ำมันและเรือลำอื่นรวม 26 ลำที่เดินทางผ่านช่องแคบนี้ ด้วยความช่วยเหลือจากกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC)
ตัวเลขดังกล่าวถือว่าสูงผิดปกติเมื่อเทียบกับช่วงหลายสัปดาห์ที่ผ่านมา แต่ยังต่ำกว่าระดับก่อนสงครามอย่างมาก ซึ่งอยู่ที่ราว 135 ลำต่อวัน
อามิน-เนจาดกล่าวโทษว่า ค่าประกันภัยที่พุ่งสูงเกินไปเป็นสาเหตุที่ทำให้การเดินเรือลดลง ขณะที่บริษัทเดินเรือระบุว่า ความเสี่ยงจากการถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรน รวมถึงความเสี่ยงจากทุ่นระเบิดในทะเลคือปัญหาหลัก โดยส่วนใหญ่ระบุว่าจะไม่ส่งเรือผ่านช่องแคบจนกว่าสงครามจะยุติ
ขณะนี้ อิหร่านได้ขยายพื้นที่ที่อ้างสิทธิ์เขตอำนาจ และกำหนดกฎใหม่สำหรับเรือที่ต้องการผ่านช่องแคบ ซึ่งมีความกว้างเพียงประมาณ 39 กิโลเมตร ณ จุดที่แคบที่สุด โดยผู้เดินเรือต้องติดต่อกับหน่วยงานใหม่ที่ชื่อว่า “Persian Gulf Strait Authority” และบางครั้งได้รับคำร้องขอให้ชำระเงินสูงถึง 2 ล้านดอลลาร์ เพื่อให้ผ่านได้อย่างปลอดภัย
อิหร่านระบุว่า ประเทศต่างๆ รวมถึง "จีน" และ "เกาหลีใต้" ได้ประสานงานกับกองทัพเรือของ IRGC เพื่อให้เรือของตนผ่านช่องแคบได้ แม้ทั้งสองประเทศจะยังไม่ยืนยันเรื่องดังกล่าว และอิหร่านก็ไม่ได้เปิดเผยว่ามีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมหรือไม่ก็ตาม
เตหะรานส่งสัญญาณว่าจะยังคงควบคุมช่องแคบฮอร์มุซต่อไปแม้สงครามสิ้นสุดลง เพื่อป้องปรามการโจมตีจากสหรัฐและอิสราเอลในอนาคต และอาจใช้เป็นช่องทางสร้างรายได้ให้เศรษฐกิจที่เสียหายอย่างหนักจากสงคราม
สุลต่าน อัล จาเบอร์ ซีอีโอบริษัทน้ำมันแห่งชาติของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ สะท้อนความกังวลของประเทศอาหรับเพื่อนบ้านอิหร่าน โดยกล่าวว่ากำลังเกิด “แบบอย่างที่อันตราย”
“เมื่อใดที่คุณยอมรับให้ประเทศเดียวสามารถจับเส้นทางเดินเรือที่สำคัญที่สุดของโลกเป็นตัวประกัน เสรีภาพในการเดินเรืออย่างที่เรารู้จักจะสิ้นสุดลง” อัล จาเบอร์ กล่าวเมื่อวันพุธ “หากวันนี้เราไม่ปกป้องหลักการนี้ ทศวรรษต่อจากนี้เราจะต้องรับมือกับผลกระทบที่ตามมา”