จีนกร้าว! สั่งบริษัทในประเทศ ฝ่ามาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐ

สำนักข่าวบลูมเบิร์กรายงานว่า ทางการจีนได้สั่งการให้บริษัทในประเทศ "ไม่ต้องปฏิบัติตาม" มาตรการคว่ำบาตรสหรัฐ ที่มีต่อโรงกลั่นน้ำมันภายในประเทศ 5 แห่ง ที่เชื่อมโยงกับการค้าน้ำมันอิหร่าน ในจำนวนนี้รวมถึงโรงกลั่น Hengli Petrochemical (Dalian) Refinery Co. ซึ่งถูกคว่ำบาตรเมื่อเดือนเม.ย. และโรงกลั่นเอกชนรายอื่นๆ ที่ต้องเผชิญกับการอายัดทรัพย์และการห้ามทำธุรกรรม

ทางการจีนใช้อำนาจตามกฎหมาย “blocking statute” ที่ออกในปี 2021 ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อปกป้องบริษัทจีนจากกฎหมายต่างประเทศที่เห็นว่าไม่เป็นธรรม โดยกฎหมายนี้จะห้ามการรับรองหรือบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตรของต่างชาติ และเปิดทางให้บริษัทจีนสามารถฟ้องเรียกค่าเสียหาย หากได้รับผลกระทบจากการปฏิบัติตามการคว่ำบาตรเหล่านั้น

กระทรวงพาณิชย์จีน ระบุในแถลงการณ์เมื่อวันเสาร์ว่า มาตรการของสหรัฐเป็นการจำกัดการค้าปกติกับประเทศที่สามอย่างไม่ชอบด้วยกฎหมาย และขัดต่อบรรทัดฐานระหว่างประเทศ ทำให้จีนต้องดำเนินการเคลื่อนไหวที่ไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยนัก โดยออกคำสั่งห้ามรับรอง บังคับใช้ หรือปฏิบัติตามมาตรการคว่ำบาตรที่มุ่งเป้าไปยังทั้ง 5 บริษัท

“รัฐบาลจีนคัดค้านมาตรการคว่ำบาตรฝ่ายเดียวที่ไม่ได้รับการรับรองจากสหประชาชาติ และไม่มีฐานในกฎหมายระหว่างประเทศมาโดยตลอด” กระทรวงพาณิชย์จีนระบุ

มาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐและการตอบโต้ของปักกิ่งเกิดขึ้นเพียงไม่กี่สัปดาห์ ก่อนการประชุมใหญ่ที่คาดว่าจะมีขึ้นระหว่าง ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และ ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง 

แม้ว่ามาตรการ Blocking คาดว่าไม่น่าจะทำให้การประชุมสุดยอดของสองผู้นำถึงกับล่ม แต่ปฏิกิริยาของวอชิงตันจะเป็นตัวชี้วัดว่าสถานการณ์จะยกระดับหรือไม่ 

นักวิเคราะห์จากยูเรเซียกรุ๊ปที่นำโดยโดมินิค ฉู ระบุในบทวิเคราะห์ว่า “โรงกลั่นเหล่านี้ส่วนใหญ่ทำธุรกรรมกับธนาคารจีนที่ยังไม่ถูกคว่ำบาตรโดยตรง” และเสริมว่า “หากสหรัฐขยายมาตรการคว่ำบาตรต่อไปยังสถาบันการเงินเหล่านั้น หรือบริษัทรัฐวิสาหกิจขนาดใหญ่อื่นๆ ปักกิ่งมีแนวโน้มจะตอบโต้ด้วยมาตรการที่เข้มข้นยิ่งขึ้น”

ทั้งนี้ จีนเป็นผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของอิหร่านมาอย่างยาวนาน โดยการนำเข้าจำนวนมากดำเนินการทางอ้อมผ่านโรงกลั่นเอกชน ก่อนถูกแปรรูปเป็นน้ำมันเบนซิน ดีเซล และผลิตภัณฑ์น้ำมันอื่นๆ "อย่างไรก็ตาม ข้อมูลศุลกากรจีนไม่สะท้อนการค้าดังกล่าว โดยการนำเข้าอย่างเป็นทางการครั้งล่าสุดถูกบันทึกไว้เมื่อหลายปีก่อน"

ก่อนหน้าที่สหรัฐจะคว่ำบาตรโรงกลั่นเหิงลี่ การดำเนินการของวอชิงตันในการตัดรายได้น้ำมันของอิหร่านมักจะมุ่งเป้าไปที่บริษัทและโรงงานขนาดเล็กของจีน โดยเคสเหิงลี่ถือเป็นตัวแทนของโรงกลั่นเอกชนสมัยใหม่ขนาดใหญ่ของจีน ที่มีโรงกลั่นน้ำมันและโรงงานปิโตรเคมีขนาดใหญ่เป็นคอมเพล็กซ์ ในมณฑลเหลียวหนิง ทางตะวันออกเฉียงเหนือของจีน

แม้จีนยังคงมีผู้เล่นอิสระขนาดเล็กจำนวนมากในอุตสาหกรรมการกลั่นน้ำมัน หรือที่เรียกว่า “teapots” แต่ผู้ประกอบการรายใหญ่ในปัจจุบันได้เติบโตเป็นกิจการขนาดมหึมา โดยรวมแล้ว ภาคเอกชนมีสัดส่วนกำลังการกลั่นมากถึง "หนึ่งในสาม" ของประเทศ ท่ามกลางความมั่นคงด้านพลังงานที่ถือเป็นวาระสำคัญสูงสุดของจีน

นักวิเคราะห์จากยูเรเซียระบุว่า คำสั่งดังกล่าว “เปิดทางให้โรงกลั่นสามารถเรียกร้องค่าชดเชยในศาลจีนจากบริษัท/หน่วยงานใดๆ ที่ปฏิบัติตามมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐ” ซึ่งรวมถึงผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในประเทศ เช่น ธนาคาร นักลงทุน และลูกค้าปลายน้ำที่ยุติการทำธุรกรรม ตลอดจนบริษัทต่างชาติที่มีธุรกิจในจีน พร้อมชี้ว่าการเคลื่อนไหวนี้สะท้อน "ท่าทีที่แข็งกร้าวมากขึ้น" ของปักกิ่งในการตอบโต้การคว่ำบาตร

“การเปิดใช้มาตรการบล็อกกิ้งเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ประกาศใช้ในปี 2021 แสดงให้เห็นว่าจีนมีเกณฑ์ที่ต่ำลงในการใช้เครื่องมือทางกฎหมายและกำกับดูแลเพื่อตอบโต้การคว่ำบาตรของสหรัฐ” นักวิเคราะห์ระบุ