‘วิกฤติเอ็นวิเดีย’ บททดสอบข้อตกลงสงบศึกการค้า‘สหรัฐ-จีน’

การพบกันครั้งที่ 3 ของปีระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ผิดแผนเล็กน้อย เมื่อเรื่องฉาวที่กำลังรุมเร้า เจนเซน หวง ซีอีโอเอ็นวิเดีย กำลังเปิดแผลเก่าของสองมหาอำนาจ

สำนักข่าวบลูมเบิร์กรายงานว่า หลายปีมาแล้วที่หวงเป็นผู้บริหารบริษัทเทคโนโลยีผู้มีบทบาทโดดเด่นที่สุดในการสนับสนุนให้สหรัฐข้องเกี่ยวกับจีนให้มากขึ้น เขาวิ่งเต้นให้ผ่อนคลายมาตรการควบคุมเซมิคอนดักเตอร์

กลายเป็นว่าตอนนี้ข้อกล่าวหาร้ายแรงว่าเขามีสัมพันธ์สวาทกับสายลับจีนทำให้สมาชิกสภาคองเกรสสบช่องควบคุมการส่งออกมากขึ้น ไม่กี่วันก่อนทรัมป์และสีจะพบกันที่นครเซินเจิ้น ศูนย์กลางเทคโนโลยีจีน

เดิมพันอยู่ที่การสงบศึกการค้าหนึ่งปีระหว่างสองเขตเศรษฐกิจใหญ่สุดของโลกกำลังจะหมดอายุลงในเดือน ม.ค. การต่ออายุขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย โดยเฉพาะการที่สหรัฐต้องไม่ออกข้อจำกัดใหม่ควบคุมการส่งออกสินค้าเทคโนโลยีไปยังจีน

เดวิด เพอร์ดิว เอกอัครราชทูตสหรัฐประจำกรุงปักกิ่ง ส่งสัญญาณเมื่อวันพุธ (11 พ.ย.) ว่า ความไม่พอใจจากกรณีเจนเซนกำลังเป็นบททดสอบความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศในช่วงที่ “ผันผวน” อยู่แล้ว

เรื่องฉาวมีแต่จะทำให้เกิดความยุ่งยากยิ่งขึ้นไปอีก มีรายงานเพิ่มเติมว่าหวงมีสัมพันธ์กับคนอื่นด้วย ยิ่งทำให้เกิดข้อสงสัยต่ออนาคตของเขา แหล่งข่าววงในรายหนึ่งเผยกับบลูมเบิร์กว่า ขณะนี้คณะกรรมการบริหารเอ็นวิเดียกำลังหาคนมาเป็นซีอีโอแทนหวง ล่าสุด เจนเซน หวง ลาออก จากตำแหน่งซีอีโอแล้ว

สำหรับบางคนในปักกิ่ง ช่วงเวลาที่เรื่องของหวงแดงออกมายิ่งน่าสนใจ ข่าวสัมพันธ์สวาทเปิดให้เห็นภาพใหญ่หลังพรรครีพับลิกันแพ้เลือกตั้งกลางเทอมทำให้ทรัมป์อ่อนแอลง ทรัมป์สนับสนุนซีอีโอเอ็นวิเดียมายาวนาน หวงคือบุคคลทรงอำนาจที่สุดคนหนึ่งในแวดวงเอไอสหรัฐ

หู สีจิน อดีตบรรณาธิการบริหารหนังสือพิมพ์โกลบอลไทม์ส อ้างว่า การปล่อยข่าวของหน่วยข่าวกรองสหรัฐ “มาจากแรงจูงใจทางการเมืองที่คำนวณมาอย่างดี”

ด้านหวัง อี้เว่ย อดีตนักการทูต และผู้อำนวยการสถาบันการต่างประเทศ มหาวิทยาลัยเหรินเหมิน ระบุ

“จีนกำลังได้รับผลข้างเคียงจากความขัดแย้งภายในสหรัฐ พรรคเดโมแครตประสบความสำเร็จพลิกการเลือกตั้งกลางเทอมได้อย่างน่าทึ่ง ไม่ใช่เพียงเพราะกระแสต่อต้านทรัมป์เท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงกระแสไม่พอใจของประชาชนที่มีต่อการเป็นพันธมิตรระหว่างยักษ์ใหญ่เทคโนโลยีในซิลิคอนแวลลีย์กับกลุ่มทุนทางการเงินอีกด้วย”

ถึงขณะนี้ยังไม่มีสัญญาณว่ามหากาพย์เอ็นวิเดียจะทำให้การสงบศึกต้องล้มเหลว สก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังสหรัฐผู้รับผิดชอบดูแลความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างสหรัฐกับจีน กล่าวระหว่างเข้าร่วมงานกับ เซี่ย เฟิง เอกอัครราชทูตจีนประจำกรุงวอชิงตันในสัปดาห์นี้ ชื่นชมความสัมพันธ์สองประเทศที่คืบหน้า  

อย่างไรก็ตาม หากเรื่องอื้อฉาวนี้ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศจริง ผลกระทบที่ตามมาอาจขยายวงไปถึงเศรษฐกิจโลก การค้าสินค้าและบริการระหว่างสหรัฐกับจีนมีมูลค่าสูงถึงประมาณ 500,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี กำลังตกอยู่ในความเสี่ยง ขณะที่ทั้งสองประเทศกำลังเข้าใกล้กำหนดเส้นตายต่ออายุข้อตกลงพักรบทางการค้า

เมื่อสีเป็นเจ้าภาพการประชุมความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชียแปซิฟิก (เอเปค) ในสัปดาห์หน้า นักลงทุนจะจับตาอย่างใกล้ชิดหาสัญญาณการควบคุมการส่งออกจากทรัมป์ และถ้าหวงยังได้เป็นซีอีโอเอ็นวิเดียต่อไป นักลงทุนก็จะจับตาว่าเขาจะได้ร่วมทีมมากับทรัมป์อีกหรือไม่ ไม่กี่วันก่อนทรัมป์เพิ่งรับรองหวงว่าเป็น “ผู้ทรงเกียรติ”

ในเดือน พ.ค. หวงกระโดดขึ้นเครื่องบินแอร์ฟอร์ซวันในนาทีสุดท้ายตอนหยุดแวะเติมน้ำมันที่เมืองแองเคอเรจ รัฐอะแลสกา ก่อนจะร่วมเดินทางไปกรุงปักกิ่งตามคำเชิญส่วนตัวของทรัมป์

ถึงวันนี้ชัดเจนแล้วว่า หวงลาออกจากตำแหน่งซีอีโอแล้ว

ขณะนี้สมาชิกสภาคองเกรสบางคน รวมถึงนักวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศ เริ่มเรียกร้องให้ทำเนียบขาวตอบโต้ด้วยการเพิ่มมาตรการควบคุมการส่งออก เพื่อจำกัดเซมิคอนดักเตอร์ขั้นสูงให้ออกไปสู่จีนน้อยลง

ทางเลือกหนึ่งที่อาจนำมาใช้คือขยายขอบเขตมาตรการควบคุมให้ครอบคลุมบริษัทลูกที่มีบริษัทซึ่งถูกคว่ำบาตรอยู่แล้วถือหุ้นในสัดส่วนเกิน 50% หรือที่เรียกว่า กฎ 50% ที่ถูกระงับไปจนถึงเดือน ม.ค. โดยเจ้าหน้าที่และผู้กำหนดนโยบายบางส่วนในกรุงวอชิงตันมองว่า กฎนี้เป็นเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยปิดช่องโหว่ขนาดใหญ่ในระบบการคว่ำบาตรและควบคุมการส่งออกของสหรัฐ

“นี่คือบททดสอบสำคัญครั้งแรกของการสงบศึกการค้า” เจฟฟ์ มูน (Jeff Moon) ประธานบริษัท China Moon Strategies อดีตผู้ช่วยผู้แทนการค้าสหรัฐด้านกิจการจีน กล่าว

“หากจีนพยายามล้วงหรือขโมยเทคโนโลยีเอ็นวิเดียจริง สหรัฐก็ต้องตอบโต้ หัวใจสำคัญของการสงบศึกคือสหรัฐรับปากว่าจะไม่ออกข้อจำกัดเทคโนโลยีเพิ่มเติม และจีนเห็นชอบจัดหาแร่ธาตุสำคัญ ดังนั้น เรื่องนี้จึงกระทบโดยตรงต่อหัวใจของการควบคุมเทคโนโลยี”

การเผชิญหน้ากันทำให้ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐกับจีน ซึ่งก่อตัวขึ้นมาอยู่ก่อนแล้วปรากฏชัดเจนมากยิ่งขึ้น หลายวันก่อน สก็อตต์ เบสเซนต์ และเจมีสัน กรีเออร์ผู้แทนการค้าสหรัฐ ได้หยิบยกข้อกังวลกับเหอ ลี่เฟิง รองนายกรัฐมนตรีจีนถึงความสำคัญของการปฏิบัติตามพันธสัญญาที่ทั้งสองประเทศได้ตกลงกันไว้ ภายใต้ข้อตกลงทางการค้าที่ทรัมป์และสี  บรรลุร่วมกันในเกาหลีใต้เมื่อหนึ่งปีก่อน

หัวใจสำคัญอยู่ที่การส่งออกแรร์เอิร์ธที่ใช้ในทุกสิ่งทุกอย่างตั้งแต่โทรศัพท์มือถือไปจนถึงขีปนาวุธ แม้สหรัฐจะได้การรับประกันจัดหาแร่ธาตุสำคัญตามข้อตกลงสงบศึกการค้า แต่เจ้าหน้าที่หลายคน รวมถึงกรีเออร์เคยพูดหลายครั้งว่า สหรัฐยังไม่ได้รับแร่ธาตุเหล่านี้ในปริมาณและตามกำหนดเวลาที่คาดหวังไว้ ผู้ผลิตภาคอุตสาหกรรมตั้งแต่สหรัฐไปจนถึงญี่ปุ่นรู้สึกเหมือนกันว่าสินค้าขาดแคลน

การที่จีนไม่ปฏิบัติตามพันธสัญญาอย่างครบถ้วน ประกอบกับเรื่องอื้อฉาวของเอ็นวิเดียอาจช่วยเพิ่มแรงผลักดันให้ฝ่ายต่าง ๆ ในสหรัฐที่ต้องการตรวจสอบความสัมพันธ์กับจีนอย่างเข้มงวดมากขึ้น ฮาคีม เจฟฟรีส์ ผู้นำพรรคเดโมแครตในสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐสนับสนุนบทบัญญัติในร่างกฎหมายการอนุมัติงบประมาณด้านกลาโหมแห่งชาติประจำปีนี้ ซึ่งมีเนื้อหามุ่งจำกัดการเข้าถึงชิปของจีน

ขณะนี้สภาคองเกรสกำลังเดินหน้าผลักดันกฎหมายความมั่นคงชิปอยู่เช่นกัน กฎหมายฉบับนี้จะกำหนดให้บริษัทเทคโนโลยีต้องติดตามตำแหน่งและเส้นทางการเคลื่อนย้ายของหน่วยประมวลผลขั้นสูงตลอดห่วงโซ่อุปทาน ทำให้การลักลอบส่งชิปเอไอไปยังจีนผ่านตัวกลางที่ไม่ได้รับอนุญาตทำได้ยากขึ้นมาก

“สำหรับปักกิ่ง ความเสี่ยงอยู่ที่ว่าการสอบสวนการปฏิบัติของปัจเจกบุคคลกลายเป็นความชอบธรรมให้การควบคุมเทคโนโลยีต่อบริษัทจีน นั่นอาจทำให้สัญญาธุรกิจธรรมดากลายเป็นเรื่องอ่อนไหวทางการเมืองมากขึ้น” ซุน เจิ้งหาวนักวิจัยประจำศูนย์ความมั่นคงและยุทธศาสตร์ระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยชิงหัวในกรุงปักกิ่งกล่าว

ตอนนี้หวงสูญเสียสถานะและอิทธิพล การหาจุดร่วมระหว่างสหรัฐกับจีนยิ่งทำได้ยากขึ้น

อู๋ ซินป๋อผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาสหรัฐฯ มหาวิทยาลัยฝูตั้น ในเซี่ยงไฮ้ กล่าวว่า ช่วงเวลาที่เรื่องอื้อฉาวดังกล่าวถูกเปิดเผยออกมาอาจสะท้อนให้เห็นว่า

 “มีคนบางกลุ่มในแวดวงข่าวกรองที่ไม่พอใจกับแนวทางการดำเนินนโยบายต่อจีนของทรัมป์” สุดท้ายแล้วยิ่งควบคุมก็มีแต่จะทำให้ปักกิ่งต้องพึ่งพาตัวเองมากขึ้น

“การเพิ่มมาตรการควบคุมแน่นอนว่าจะช่วยบริษัทอย่างหัวเว่ยที่ต้องการให้ตลาดจีนปิดกั้นสินค้าจากสหรัฐ เพื่อให้สินค้าของตนเองมีโอกาสแข่งขันในตลาดภายในประเทศมากขึ้น”