‘ยศชนัน’ ปลุกพลังนวัตกรรมเดิมพันไทย พลิกประเทศจาก ‘ผู้ซื้อ’ สู่ ‘ผู้สร้าง’ เทคโนโลยี

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กระทรวงอว.) ฉายภาพวิสัยทัศน์การยกระดับประเทศไทยสู่เศรษฐกิจฐานนวัตกรรม ในปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “Innovation Power Up: สร้างคน สร้างนวัตกรรม” ภายในงาน Dinner Talk “Go Thailand 2027: New Growth Engines” จัดโดยฐานเศรษฐกิจ เมื่อวันที่ 11 พ.ย. 2569 ณ พารากอน ฮอลล์ สยามพารากอน โดยเสนอให้ประเทศไทยเร่งสร้างขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของตนเอง ตั้งแต่การพัฒนาคน งานวิจัย โครงสร้างพื้นฐาน ไปจนถึงการสร้างอุตสาหกรรมใหม่ที่แข่งขันได้ในตลาดโลก

โจทย์สำคัญที่ ศ.ดร.ยศชนัน ฝากไว้คือ “ในอีก 20 ปีข้างหน้า โลกต้องพึ่งพาเทคโนโลยีอะไรที่คิดค้นและพัฒนาขึ้นจากประเทศไทย” ซึ่งสะท้อนเป้าหมายที่มากกว่าการเป็นผู้รับจ้างผลิตหรือผู้บริโภคเทคโนโลยีจากต่างประเทศ แต่ต้องก้าวขึ้นเป็นประเทศที่สร้างองค์ความรู้ คิดค้นนวัตกรรม และส่งต่อเทคโนโลยีให้โลกได้

ปฏิรูปการศึกษา ปั้นคนจาก Job Seeker สู่ Job Creator

ศ.ดร.ยศชนัน มองว่า การศึกษาต้องปรับจากการผลิตบุคลากรเพื่อป้อนอุตสาหกรรมที่มีอยู่ ไปสู่การสร้างคนที่สามารถคิดค้นเทคโนโลยี ตั้งธุรกิจ และสร้างอุตสาหกรรมใหม่ได้ด้วยตัวเอง หรือ Job Creator เพราะไม่มีใครรับประกันได้ว่าอุตสาหกรรมที่มีความต้องการแรงงานในวันนี้จะยังเติบโตต่อไปในอีก 5-10 ปีข้างหน้า

ดังนั้น แม้มหาวิทยาลัยอาจถูกตั้งคำถามว่าผลิตบัณฑิตไม่ตรงกับความต้องการของตลาดแรงงาน แต่คนที่อยู่นอกกรอบความต้องการในวันนี้ อาจกลายเป็นผู้สร้างตลาดและอุตสาหกรรมใหม่ในอนาคต การพัฒนาคนจึงต้องครอบคลุมทั้งความรู้เฉพาะทาง ทักษะผู้ประกอบการ ความรู้ทางการเงิน ภาษาต่างประเทศ และความสามารถในการปรับตัว

ขณะเดียวกัน ต้องยกระดับมาตรฐานหลักสูตรให้คนไทยเรียนในประเทศแต่สามารถทำงานได้ทั่วโลก รวมถึงสนับสนุนให้ผู้ประกอบการออกแบบสินค้าเพื่อแข่งขันในตลาดโลกตั้งแต่ต้น เพื่อขยายกำลังการผลิต ลดต้นทุน และทำให้ผู้บริโภคไทยเข้าถึงสินค้าคุณภาพในราคาที่เหมาะสม

อีกเป้าหมายสำคัญคือการสร้าง AI Literacy ให้คนไทย 20 ล้านคน พร้อมพัฒนาบุคลากรเป็นลำดับตั้งแต่ระดับพื้นฐาน ผู้พร้อมทำงานในอุตสาหกรรม ผู้สร้างเทคโนโลยี ไปจนถึงผู้เชี่ยวชาญระดับแนวหน้า (Frontier Master) เพราะช่องว่างระหว่างผู้ที่เข้าถึงและใช้ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพกับผู้ที่เข้าไม่ถึงกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็ว การเข้าถึงโมเดล AI ที่มีศักยภาพสูงยังส่งผลโดยตรงต่อความเร็วในการวิจัย การพัฒนาธุรกิจ และการสร้างสิทธิบัตร

สำหรับการยกระดับทักษะแรงงาน กระทรวง อว. ยังผลักดัน Skill Bridge ร่วมกับกระทรวงการคลัง เพื่อเชื่อมหลักสูตรมหาวิทยาลัยเข้ากับความต้องการของอุตสาหกรรม เปิดทางให้แรงงานจากธุรกิจที่กำลังชะลอตัวเปลี่ยนผ่านไปสู่อุตสาหกรรมที่มีอนาคต ขณะที่ Thailand Future Skill Map จะช่วยให้ผู้เรียน คนทำงาน และผู้ประกอบการนำประสบการณ์และทักษะจากการทำงานหรือคอร์สออนไลน์มาประเมินเทียบมาตรฐาน และต่อยอดเป็นวุฒิการศึกษาหรือปริญญาได้

ลงทุน AI และ Deep Tech สร้างองค์ความรู้ที่โลกต้องการ

ในมิติเทคโนโลยี ศ.ดร.ยศชนัน เสนอให้ไทยก้าวข้ามการเป็นเพียงผู้ใช้ AI สำเร็จรูป ไปสู่การใช้ AI เพื่อการค้นพบสิ่งใหม่ (AI for High Discovery) โดยพัฒนาโมเดลพื้นฐาน (Foundation Model) ที่สามารถใช้ข้อมูลและองค์ความรู้ของไทยได้จริง พร้อมเชื่อมโยงความรู้ข้ามสาขา ทั้งฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยา และคณิตศาสตร์ เพื่อสร้างนวัตกรรมที่ไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากการทำงานแบบแยกส่วน

หัวใจสำคัญคือการสร้างผู้เชี่ยวชาญที่รู้ลึกในศาสตร์พื้นฐาน เช่น นักฟิสิกส์สำหรับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ นักชีววิทยาสำหรับไบโอเทค และนักคณิตศาสตร์ที่เชี่ยวชาญอัลกอริทึมสำหรับ AI เพราะการดึงดูดการลงทุนเทคโนโลยีขั้นสูงจะเกิดประโยชน์ต่อประเทศอย่างแท้จริง เมื่อไทยมีคนที่สามารถพัฒนาและต่อยอดเทคโนโลยีได้เอง ไม่ใช่เพียงมีโรงงานหรือดาต้าเซ็นเตอร์มาตั้งอยู่ในประเทศ

ตัวอย่างการใช้ AI ที่เสนอไว้ ได้แก่ การค้นหาสารสำคัญจากสมุนไพรไทยเพื่อพัฒนายาใหม่ การออกแบบวัสดุจากผลผลิตทางการเกษตร การปรับคุณสมบัติผ้าไหมไทย ตลอดจนการใช้หุ่นยนต์ช่วยทดลองวัสดุใหม่ การประยุกต์ Programmable Biology และ Organoid ในการวิจัยยา รวมถึงการใช้ข้อมูลจีโนมพัฒนาอาหารเฉพาะบุคคลและอาหารฟังก์ชัน นอกจากนี้ยังมุ่งใช้ AI ร่วมกับแบบจำลองฟิสิกส์ศึกษาปรากฏการณ์ภูมิอากาศ และวิจัยโรคสำคัญของไทย เช่น ธาลัสซีเมีย

ปักหมุดโครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ดันไทยทำเทคโนโลยีเอง

การสร้างประเทศฐานนวัตกรรมต้องมีโครงสร้างพื้นฐานรองรับ ศ.ดร.ยศชนันจึงให้ความสำคัญกับการลงทุนเครื่องมือวิทยาศาสตร์และงบวิจัยระยะยาว โดยยกตัวอย่างโครงการซินโครตรอนขนาด 3 GeV ซึ่งจะช่วยให้นักวิจัยศึกษาคุณสมบัติวัสดุในระดับโมเลกุล และนำไปพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง เช่น วัสดุสำหรับแบตเตอรี่จากวัตถุดิบในประเทศ

ส่วนซูเปอร์คอมพิวเตอร์ LANTA มีแนวทางพัฒนาระยะที่สองด้วยการจัดซื้อเฉพาะเทคโนโลยีที่ไทยยังผลิตเองไม่ได้ โดยตั้งเป้าให้รุ่นที่สามสามารถพัฒนาได้เองทั้งหมด ขณะที่เทคโนโลยีเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) ไทยควรหาตำแหน่งในห่วงโซ่อุปทานโลก ทั้งงานทดสอบและวิศวกรรมความแม่นยำสูง เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยผลิตชิ้นส่วนและให้บริการที่ตลาดต้องการ

ด้านอวกาศ มีแผนพัฒนาดาวเทียมเพิ่ม 18 ดวง โดยเปิดโอกาสให้สตาร์ตอัปและผู้ประกอบการไทยเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น ก่อนใช้พันธมิตรต่างประเทศเติมเต็มเทคโนโลยีที่ยังขาด เพื่อสร้างทั้งบุคลากรและอุตสาหกรรมต่อเนื่องด้านการบิน เครื่องมือแพทย์ และหุ่นยนต์

เปิดแล็บมหาวิทยาลัย เชื่อมงานวิจัยสู่ธุรกิจและแหล่งทุน

อีกกลไกสำคัญคือการเปลี่ยนมหาวิทยาลัยให้เป็นศูนย์กลางระบบนิเวศนวัตกรรม โดยเปิดห้องปฏิบัติการและเครื่องมือวิจัยที่มีอยู่ให้สตาร์ตอัปและผู้ประกอบการเข้ามาใช้ประโยชน์ในช่วงเวลาที่ว่าง เพื่อช่วยลดต้นทุนการสร้างต้นแบบและทดลองผลิตภัณฑ์ พร้อมเชื่อมโยงกับอุทยานวิทยาศาสตร์และนักลงทุน

นอกจากนี้ ยังผลักดัน University Holding Company ให้มหาวิทยาลัยสามารถร่วมลงทุนในสตาร์ตอัป และสร้างความร่วมมือระหว่างหลายสถาบันเพื่อทดสอบและต่อยอดเทคโนโลยีร่วมกัน รวมถึงประสานตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) เพื่อเชื่อมแหล่งทุนกับบริษัทที่ต้องการนำเทคโนโลยีไทยไปใช้เชิงพาณิชย์

ขณะเดียวกัน ภาครัฐและภาคเอกชนต้องร่วมกันสร้างตลาดเริ่มต้นให้สินค้า Made in Thailand ผ่านการสนับสนุนให้หน่วยงานและผู้ใช้ในประเทศเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาโดยคนไทย เพื่อให้สตาร์ตอัปและเอสเอ็มอีมีผลงานอ้างอิง ก่อนขยายตลาดและระดมทุนในต่างประเทศ

วาง 3 เครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ ปั้นอุตสาหกรรมไทยสู่ตลาดโลก

สำหรับทิศทางเศรษฐกิจใหม่ ศ.ดร.ยศชนันวางยุทธศาสตร์ 3 เครื่องยนต์หลัก เพื่อสร้างอุตสาหกรรมมูลค่าสูงจากจุดแข็งและทรัพยากรของประเทศ ได้แก่

Siam Silica มุ่งสู่อุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ทั้งเซมิคอนดักเตอร์ ไฟเบอร์ออปติก โฟโทนิกส์ และ Advanced Packaging รวมถึงการพัฒนาชิปโฟโทนิกส์เพื่อรองรับความต้องการของดาต้าเซ็นเตอร์และเทคโนโลยีรุ่นใหม่

Siam Medica ยกระดับบริการสุขภาพมูลค่าสูง ครอบคลุมเครื่องมือแพทย์ สมุนไพร และการนำงานวิจัยมาพัฒนาผลิตภัณฑ์สุขภาพที่แข่งขันได้

Siam Terra สร้างมูลค่าเพิ่มให้ภาคเกษตร นำพืชผลและวัตถุดิบไทยมาต่อยอดเป็นอาหารฟังก์ชันและอาหารเฉพาะบุคคล ตอบโจทย์ตลาดสุขภาพและความต้องการของผู้บริโภคยุคใหม่

ทั้งสามเครื่องยนต์จะต้องเดินหน้าไปพร้อมกับการลงทุนวิจัย การสร้างบุคลากรเฉพาะทาง และโครงสร้างพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อให้ไทยพร้อมรองรับการลงทุนด้านวิจัยและพัฒนา (R&D) และสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศอย่างเป็นรูปธรรม

ศ.ดร.ยศชนัน ทิ้งท้ายถึงเป้าหมายการพัฒนาประเทศว่า ยุคเศรษฐกิจรอบใหม่ของไทยไม่ควรถูกนิยามด้วยความสามารถในการนำเข้าเทคโนโลยีอีกต่อไป แต่ต้องเป็นประเทศที่สร้างนวัตกรรมและส่งต่อองค์ความรู้ให้ผู้อื่นได้ เพราะเมื่อไทยมีเทคโนโลยีและขีดความสามารถของตัวเอง ก็จะมีอำนาจต่อรองบนเวทีโลกมากขึ้น

ถ้าเรายืนและหายใจได้ด้วยจมูกของเราเอง ไม่ว่าผมจะไปเจรจากับใคร ผมจะไม่กลัวเลย