เมื่อวันที่ 19 มิ.ย.69 ที่ประชุมคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ หรือ บอร์ด กสทช. ใช้เวลาหารือนานกว่า 6 ชั่วโมง เพื่อพิจารณาร่างแผนแม่บทกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ ฉบับที่ 3 รวมถึงโรดแมปอนาคตอุตสาหกรรมโทรทัศน์ไทย
หลังใบอนุญาตทีวีดิจิทัลชุดปัจจุบันจะสิ้นสุดลงในปี 2572 อย่างไรก็ตาม ที่ประชุมยังไม่สามารถหาข้อยุติได้ โดยประเด็นสำคัญที่ยังต้องหารือต่อคือ แนวคิดการจัดตั้ง “แพลตฟอร์มสตรีมมิงแห่งชาติ” หรือ National Streaming Platform ซึ่งอาจกลายเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญในการกำหนดทิศทางอุตสาหกรรมโทรทัศน์ไทยในอนาคต
การพิจารณาครั้งนี้ถือเป็นความคืบหน้าสำคัญ หลังร่างแผนแม่บทกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ ฉบับใหม่ ค้างอยู่ในกระบวนการพิจารณามานาน ท่ามกลางแรงกดดันจากผู้ประกอบการทีวีดิจิทัลที่ต้องการความชัดเจนเกี่ยวกับทิศทางอุตสาหกรรมหลังปี 2572 โดยเฉพาะแนวทางการใช้คลื่น ความต่อเนื่องของบริการโทรทัศน์พื้นฐาน และรูปแบบการแข่งขันในยุคที่ผู้ชมจำนวนมากย้ายไปอยู่บนแพลตฟอร์มออนไลน์
ภายหลังการประชุม ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.พิรงรอง รามสูต กรรมการ กสทช. ด้านกิจการโทรทัศน์ ให้สัมภาษณ์ว่า แนวคิด National Streaming Platform เป็นหลักการสำคัญภายใต้ร่างแผนแม่บทฉบับใหม่ เพื่อวางโครงสร้างพื้นฐานด้านสื่อสำหรับอนาคต ทำให้ประชาชนยังสามารถเข้าถึงฟรีทีวี และบริการโทรทัศน์พื้นฐานได้ แม้พฤติกรรมผู้ชมจะเปลี่ยนไปสู่ช่องทางออนไลน์มากขึ้นอย่างชัดเจน
ดร.พิรงรอง กล่าวว่า โครงสร้างสื่อในอนาคตจำเป็นต้องเป็นระบบไฮบริด เชื่อมโยงทั้งโทรทัศน์ภาคพื้นดิน โทรทัศน์ผ่านโครงข่ายดาวเทียม IPTV และช่องทางออนไลน์เข้าด้วยกัน เพื่อให้ประชาชนสามารถรับชมฟรีทีวีบนแพลตฟอร์มดิจิทัลได้อย่างทั่วถึง
โดยเรื่องนี้ไม่ใช่เพียงการปรับตัวทางเทคโนโลยีเท่านั้น หากแต่เกี่ยวข้องกับการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร การสร้างการแข่งขันที่เป็นธรรม และการรักษานิเวศสื่อไทยในวันที่ผู้ชมจำนวนมากย้ายไปอยู่บนแพลตฟอร์มระดับโลก ซึ่งมีเงินทุนสูง และมีอัลกอริทึมเป็นตัวกำหนดการมองเห็นของเนื้อหา
ทั้งนี้ ดร.พิรงรอง ระบุว่า แพลตฟอร์มดังกล่าวอาจทำหน้าที่เป็น “นายประตูข่าวสาร” ของสื่อไทยในอีกลักษณะหนึ่ง เพื่อให้เนื้อหาที่มีคุณค่าสาธารณะยังสามารถเข้าถึงประชาชนได้ ไม่ถูกกลืนไปกับระบบคัดกรองของแพลตฟอร์มข้ามชาติที่มักให้ความสำคัญกับความสนใจของผู้ใช้งานเป็นหลัก มากกว่ามิติด้านประโยชน์สาธารณะหรือประโยชน์ต่อสังคม
ขณะเดียวกัน แพลตฟอร์มกลางยังสามารถใช้เป็นกลไกสำคัญในสถานการณ์ฉุกเฉิน ภัยพิบัติ การศึกษา สาธารณสุข รวมถึงการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของผู้ด้อยโอกาส
อีกทั้ง ยังทำหน้าที่เสมือน Safety Net ด้านข้อมูลข่าวสารของประเทศ เพื่อให้ประชาชนมีช่องทางพื้นฐานในการรับรู้ข่าวสารที่จำเป็น โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ข้อมูลสาธารณะต้องถูกส่งถึงประชาชนอย่างรวดเร็วและทั่วถึง
ดร.พิรงรอง อธิบายเพิ่มเติมว่า หลักการของ National Streaming Platform มีมิติครอบคลุมทั้งเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และการเมือง โดยในมิติเศรษฐกิจ การมีโครงสร้างกลางจะช่วยลดการลงทุนซ้ำซ้อนของผู้ประกอบการโทรทัศน์ ซึ่งปัจจุบันต่างฝ่ายต่างพัฒนาแพลตฟอร์มของตนเอง ทั้งระบบ UI ระบบบริหารจัดการโฆษณา ระบบข้อมูลผู้ชม และ Content Delivery Network หรือ CDN โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายเล็กที่อาจไม่มีศักยภาพเพียงพอในการแบกรับต้นทุนเหล่านี้
ส่วนในมิติสังคม แพลตฟอร์มดังกล่าวจะช่วยให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลข่าวสารสาธารณะที่จำเป็นได้มากขึ้น โดยไม่ต้องพึ่งพาการมองเห็นบนพื้นที่ออนไลน์ที่มักถูกขับเคลื่อนด้วยคอนเทนต์เรียกยอดคลิกเพียงอย่างเดียว ขณะที่ในมิติวัฒนธรรม แพลตฟอร์มกลางอาจเป็นช่องทางทำให้คนรุ่นใหม่กลับมาเห็นคุณค่าของเนื้อหาไทย วัฒนธรรม ประเพณี แนวคิด และค่านิยมที่สังคมไทยต้องการรักษาไว้
สำหรับมิติทางการเมืองคือ การเมืองในที่นี้เกี่ยวข้องกับอำนาจในการกำหนดการรับรู้ของสังคม หากประเทศไทยมีช่องทางของตนเองมากขึ้น ก็จะช่วยลดการพึ่งพาแพลตฟอร์มต่างชาติลงได้บางส่วน พร้อมทั้งอาจดึงเม็ดเงินโฆษณาที่ไหลออกไปสู่แพลตฟอร์มระดับโลกให้กลับมาอยู่ในระบบสื่อไทยมากขึ้น ผ่านการบริหารจัดการกลางที่เป็นประโยชน์ต่อผู้ประกอบการ และผู้บริโภคภายในประเทศ
เธอย้ำว่า ขณะนี้ประเด็นดังกล่าวยังอยู่ในระดับการพิจารณาเชิงหลักการของแผนแม่บทเท่านั้น ยังไม่ได้ลงลึกถึงรายละเอียดเรื่องเงินลงทุน รูปแบบความเป็นเจ้าของ หรือผู้บริหารแพลตฟอร์ม
โดยในที่ประชุมยังไม่ได้มีผู้คัดค้านหลักการโดยตรง เพราะ กสทช. ในฐานะผู้กำกับดูแลมีหน้าที่ตามกฎหมายในการทำงานเพื่อประโยชน์สาธารณะ และสร้างการแข่งขันที่เสรี และเป็นธรรม เพียงแต่รายละเอียดเชิงปฏิบัติยังต้องหารืออย่างรอบคอบต่อไป
กสทช. พยายามทำงานเต็มที่ ที่สุดที่จะมีพื้นที่ให้กับนิเวศสื่อไทย เพราะนิเวศสื่อไทยถูกครอบงำด้วย Global Platform และตอนนี้ผู้ประกอบการก็อยู่กันลำบาก จึงพยายามทำหน้าที่ให้ดีที่สุดที่จะรักษานิเวศสื่อไทยให้ยั่งยืน
สำหรับความคืบหน้าของ แผนแม่บท และโรแมป ดร.พิรงรอง ระบุว่า การประชุมวันที่ 19 มิ.ย.69 ยังเป็นการพิจารณาประเด็น National Streaming Platform ในแผนแม่บท ส่วน โรดแมป จะพิจารณาต่อจากแผนแม่บท โดยคาดว่าจะกลับเข้าสู่การพิจารณาในสัปดาห์ถัดไป หากไม่มีวาระด่วนแทรกเข้ามา
ทั้งนี้ อาจมีการประชุม 2 ครั้ง คือวันที่ 22 มิ.ย.69 และวันที่ 25 มิ.ย.69 นี้ โดยยังมีเป้าหมายพยายามดำเนินการให้แล้วเสร็จภายในสิ้นเดือน มิ.ย.69 ตามที่ประธาน กสทช. เคยให้คำมั่นไว้
นอกจากนี้ ดร.พิรงรอง ยังกล่าวถึงสถานะของวาระดังกล่าวว่า ไม่ใช่ “วาระค้าง” แต่เป็น “วาระคา” เพราะอยู่ระหว่างการพิจารณาต่อเนื่อง และถือเป็นนิมิตหมายที่ดีที่บอร์ดเริ่มเดินหน้าหารือในประเด็นสำคัญแล้ว โดย กสทช. พยายามทำหน้าที่อย่างเต็มที่เพื่อรักษาพื้นที่ของนิเวศสื่อไทย ซึ่งกำลังเผชิญแรงกดดันจากแพลตฟอร์มระดับโลก และต้องการทำให้ระบบสื่อไทยสามารถดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืน
ขณะเดียวกัน ผู้สื่อข่าวรายงานว่า รายงานการศึกษาของสำนักงาน กสทช. เกี่ยวกับแนวทางส่งเสริมบริการโทรทัศน์ในช่องทางดิจิทัล ได้เสนอทางเลือกไว้ 3 แนวทาง ได้แก่
- แนวทางแรก การสร้างแพลตฟอร์มใหม่ขึ้นมาเองทั้งระบบ ตั้งแต่แอปพลิเคชัน ระบบบริหารแพลตฟอร์ม ฐานข้อมูลผู้ชม ระบบจัดเก็บ และกระจายคอนเทนต์ รวมถึงบุคลากรสนับสนุน
- แนวทางที่สอง การใช้แพลตฟอร์มเดิมที่มีอยู่แล้ว ทั้งแพลตฟอร์มบริการสาธารณะหรือแพลตฟอร์มเอกชน โดยต้องมีหลักเกณฑ์คัดเลือกที่เหมาะสมและเป็นธรรม
- แนวทางที่สาม การปรับปรุงหลักเกณฑ์กำกับดูแลแพลตฟอร์มสตรีมมิง ทั้งเรื่องข้อมูลพฤติกรรมผู้ชม เรตติ้ง ส่วนแบ่งรายได้ และมาตรฐานกำกับดูแลให้มาอยู่ภายใต้กติกาเดียวกัน
ทั้งนี้ คณะทำงานของสำนักงาน กสทช. เสนอให้ใช้แนวทางที่สอง และแนวทางที่สามควบคู่กัน เนื่องจากมีความเป็นไปได้มากกว่าการสร้างแพลตฟอร์มใหม่ทั้งหมด และอาจใช้งบประมาณน้อยกว่า อย่างไรก็ตาม ประเด็นดังกล่าวยังเป็นเรื่องที่กรรมการ กสทช. ต้องหารือต่อ เพราะยังมีมุมมองแตกต่างกันระหว่างฝ่ายที่เห็นว่าประเทศไทยควรมีแพลตฟอร์มกลางเพื่อรักษาอธิปไตยทางข้อมูลข่าวสาร กับฝ่ายที่กังวลเรื่องความคุ้มค่า ความยั่งยืน และความสอดคล้องกับพฤติกรรมผู้ชมในปัจจุบัน
พิสูจน์อักษร....สุรีย์ ศิลาวงษ์
