'ภัยไซเบอร์' ลุกลามเขย่าความมั่นคงไทย ดัน 'อสม.ไซเบอร์' สกัดกลโกงยุค AI

อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หรือ “อสม.” คือกลุ่มคนสำคัญที่เดินเคาะประตูบ้านเพื่อดูแลความเป็นอยู่และสุขภาพของคนในชุมชน แต่ในปี 2569 เมื่อภัยคุกคามไม่ได้มาในรูปแบบของโรคระบาดเพียงอย่างเดียว แต่แฝงมากับคลื่นดิจิทัลและกลโกงบนหน้าจอมือถือ โลกของ อสม. จึงต้องยกระดับครั้งใหญ่

พลอากาศตรี อมร ชมเชย เลขาธิการคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ (สกมช.) กล่าวว่า จากภาพจำของ อาสาสมัครสาธารณสุข ประจำหมู่บ้าน “อสม.” ที่เคยเดินเคาะประตูบ้าน กำลังถูกแทนที่ด้วยบทบาทใหม่ในโลกดิจิทัล เมื่อภัยคุกคามไม่ได้จำกัดอยู่แค่โรคระบาด แต่แฝงตัวมากับ “อาชญากรรมไซเบอร์” ที่รุกล้ำชีวิตคนไทยผ่านหน้าจอมือถือ

ปี 2569 กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อกลโกงออนไลน์พัฒนาไปพร้อมเทคโนโลยี โดยเฉพาะ AI ที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือหลอกลวง ตั้งแต่การปลอมเสียง หลอกโอนเงิน ไปจนถึงข่าวปลอมด้านสุขภาพ กระทบทั้งเศรษฐกิจครัวเรือนและสุขภาพจิตอย่างรุนแรง

โครงการ “อสม. ไซเบอร์” กำลังสร้างนิยามใหม่ของการดูแลชุมชน นี่ไม่ใช่แค่การอบรมออนไลน์ทั่วไป แต่คือการสร้าง “โครงสร้างพื้นฐานทางปัญญา” (Intellectual Infrastructure) และการวาง “เกราะคุ้มกันดิจิทัลระดับฐานราก” (Grassroots Digital Shield) ที่จะเปลี่ยนให้ อสม. กลายเป็นด่านหน้าผู้เชี่ยวชาญในการรับมือกับวิกฤตไซเบอร์ที่อยู่ใกล้ตัวคนไทยมากที่สุด เพียง อสม. เข้าเรียนผ่านแอปพลิเคชัน “Smart อสม.”

พลังแห่งการตื่นตัว=ตื่นรู้ทางดิจิทัล

หากพิจารณาจากข้อมูลสถิติเราจะพบปรากฏการณ์การเติบโตแบบก้าวกระโดดที่น่าทึ่ง จากจุดเริ่มต้นในวันที่ 20 มีนาคม 2569 กับหมวดวิชาที่ 1 เริ่มเปิดเรียน เพียงเวลาเดือนเศษจนถึงวันที่ 5 พ.ค.2569 ตัวเลขพุ่งสูงถึง 57,658 ราย

และตัวเลขที่สะท้อน “คุณภาพของการมีส่วนร่วม” คือ มีผู้เรียนจบหลักสูตรพุ่งสูงถึง 51,223 ราย หรือคิดเป็นเกือบ 90% ของผู้ลงทะเบียนทั้งหมด ตัวเลขนี้ไม่ใช่แค่สถิติ แต่คือหลักฐานความตั้งใจจริง อสม. ทั่วประเทศ กำลังพิสูจน์ให้เห็นว่าพวกเขามีความพร้อมและกระตือรือร้นที่จะติดอาวุธทางปัญญา เพื่อกลับไปดูแลหมู่บ้านของตนเองอย่างมีประสิทธิภาพ

จากผู้ดูแลสุขภาพสู่ด่านหน้าไซเบอร์

เลขาธิการ สกมช.กล่าวเสริมว่า ยุคปัจจุบัน เราไม่สามารถแยกสุขภาพกายออกจากความมั่นคงปลอดภัยทางดิจิทัลได้อีกต่อไป เพราะความเสียหายจากการถูกโกงออนไลน์นำไปสู่ปัญหาสุขภาพจิตและวิกฤตการเงินในครอบครัวอย่างรุนแรง หรือ “Digital Health” คือ “Public Health”

รวมไปถึงข้อมูลสุขภาพปลอมหรือข้อมูลสุขภาพลวงบนโลกดิจิทัลอีกมากมาย ที่แม้วิวัฒนาการแพทย์จะเติบโตแค่ไหน คนก็หลงเชื่อการหลอกลวงด้วยจิตวิทยาหมู่

ดังนั้น การปรับเปลี่ยนบทบาท อสม. ให้เป็นเกราะป้องกันภัยไซเบอร์เพื่อชุมชนไทย จึงเป็นยุทธศาสตร์ที่สำคัญ การใช้คนใกล้ตัวที่มีความสัมพันธ์อันดีและได้รับความไว้วางใจสูงสุดในพื้นที่มาเป็นผู้ให้ความรู้ คือหัวใจสำคัญของการสร้างความปลอดภัยที่ยั่งยืน เมื่อ อสม. เข้าใจทักษะเหล่านี้ พวกเขาจะกลายเป็น “เรดาร์” ที่คอยแจ้งเตือนภัยและหยุดยั้งกลโกงก่อนที่ความเสียหายจะเกิดขึ้นจริง

ปรากฏการณ์ AI ทำลายกำแพงความรู้

สิ่งที่น่าประหลาดใจที่สุดคือความสนใจในเรื่อง “การใช้งาน AI อย่างปลอดภัย” ซึ่งเริ่มเปิดเรียนเมื่อวันที่ 30 เมษายน 2569 เนื้อหาที่ดูเหมือนจะล้ำสมัยเกินกว่าระดับชุมชน กลับได้รับความสนใจอย่างถล่มทลาย

ทั้งนี้ จากสถิติ ณ วันที่ 5 พฤษภาคม 2569 พบว่ามีผู้ลงทะเบียนเรียนหมวด AI แล้วถึง 5,138 ราย และมีผู้เรียนจบผ่านเกณฑ์ไปแล้วกว่า 4,170 ราย ภายในเวลาเพียง 5 วัน! สิ่งนี้สะท้อนว่าช่องว่างดิจิทัลกำลังถูกถมให้เต็มด้วยความสามารถของ อสม. ที่ต้องการเรียนรู้ว่า AI คืออะไร มีข้อจำกัดอย่างไร และจะใช้งานอย่างไรให้ปลอดภัย นี่คือการกระจายอำนาจทางเทคโนโลยีสู่ระดับฐานรากอย่างแท้จริง

ปรากฏการณ์ “อสม. ไซเบอร์” คือสัญญาณที่บอกว่าประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ยุคที่เทคโนโลยีระดับสูงไม่ได้ถูกจำกัดอยู่เพียงในเมืองใหญ่หรือในมือของผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น เมื่ออาสาสมัครที่ขับเคลื่อนด้วยพลังแห่งหัวใจได้รับการเสริมพลังด้วยทักษะดิจิทัล ที่ถูกต้อง พวกเขาจะกลายเป็นพลังสำคัญที่ขับเคลื่อนสังคมไทยให้ก้าวผ่านความเสี่ยงในโลกออนไลน์ไปได้อย่างมั่นคง

เตือนถูกเจาะสะท้อนโครงสร้างพื้นฐาน

อย่างไรก็ตาม เมื่อภัยไซเบอร์ไม่ได้จำกัดแค่ระดับชุมชน แต่กำลังขยายสู่ระดับโครงสร้างประเทศ พลอากาศตรีอมร กล่าวอีกว่า แนวโน้มของภัยคุกคาม จะมีการโจมตีแบบซัพพลาย เชน สามารถใช้จุดเล็ก เจาะระบบใหญ่ ขณะที่ Quantum Computing กำลังสั่นคลอนระบบเข้ารหัส และ AI เปิดช่องให้เกิดทั้งผู้โจมตีและผู้ป้องกันในเวลาเดียวกัน

ภัยไซเบอร์ไม่ใช่เรื่องของอนาคต แต่คือความท้าทายของวันนี้ การโจมตีไม่ได้เกิดเฉพาะจุด แต่สามารถขยายผลกระทบเป็นวงกว้าง และกระทบต่อโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของประเทศได้โดยตรง

ดังนั้น สกมช. จึงมีการจัดฝึก Thailand National Cyber Exercise 2026 (NCX2026) จึงถูกยกระดับเป็นวาระแห่งชาติ เพื่อทดสอบความพร้อมของหน่วยงานและโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ ผ่านสถานการณ์จำลองที่ใกล้เคียงความจริงมากที่สุด ตั้งแต่การเปิด War Room การสื่อสารในภาวะวิกฤติ ไปจนถึงการฟื้นฟูระบบหลังถูกโจมตี

เป้าหมายสำคัญคือการสร้าง “ภูมิคุ้มกันไซเบอร์ระดับชาติ” ให้ครอบคลุมทั้งภาครัฐ เอกชน และประชาชน เพราะภัยไซเบอร์ในวันนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่คือความเสี่ยงที่เกิดขึ้นได้ในชีวิตประจำวัน