อาภรณ์ 'นาโน' ร่วมสมัย

สาลินีย์ ทับพิลา - รายงาน

ผ้าทำมือ ที่ต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์และงานออกแบบที่ตอบโจทย์ จะเพิ่มมูลค่าและความแปลกใหม่ด้วยเทคโนโลยีนาโนเพื่อรักษาฐานลูกค้า

ศักดิ์จิระ เวียงเก่า เจ้าของแบรนด์ บายศรี (BAISRI) ในจังหวัดแพร่ กล่าวว่า บายศรีเป็นงานผ้าร่วมสมัย และงานตกแต่งผ้าทั้งหมดไม่ว่าจะเป็นผ้าเพนท์มือ ผ้าพิมพ์ การย้อมผ้าทั้งแบบเคมีและธรรมชาติ ซึ่งทำมานานกว่า 25 ปีจนเป็นที่รู้จักทั้งในไทยและต่างประเทศ

จุดเด่นของบายศรีคือ งานทำมือ และการสร้างสรรค์ลวดลายต่าง ๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ แต่เมื่อมีเทคโนโลยีที่สามารถอุดช่องโหว่ได้ ศักดิ์จิระไม่รีรอที่จะทดลองนำมาตอบโจทย์สินค้าของตน

: เมื่อศิลปะจับมือวิทยาศาสตร์

ศักดิ์จิระสนใจในศิลปะ โดยเฉพาะงานผ้า หลังเรียนจบเขาเข้าทำงานผ้าให้กับชินวัตรไหมไทย โดยทำในส่วนของงานออกแบบลายผ้า และออกแบบผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับผ้า จนกระทั่งคิดจะสร้างงานผ้าสไตล์ของตนเอง บายศรี (BAISRI) จึงเริ่มต้นในปี 2531 โดยเริ่มจากผ้าบาติก แล้วจึงค่อย ๆ ขยายไลน์มาสู่ผ้าพิมพ์ ผ้าเพนท์มือ ผ้ามัดย้อม และอื่น ๆ

“เราออกคอลเล็กชั่นทุกปี เพื่อออกงาน BIG&BIH และงาน BIFF&BILL โดยในปี 56 นี้ ออกมาในชื่อว่า Heliconia ซึ่งเป็นชื่อสกุลพันธุ์ไม้ดอกเขตร้อน โดยได้แรงบันดาลใจมาจากดอกไม้เช่น Bird of Paradise ที่มีจุดเด่นคือสีสันสดใส แต่ไม่ฉูดฉาด” เจ้าของแบรนด์กล่าว

กลุ่มลูกค้าของบายศรีกว่า 70% เป็นคนไทย และส่วนมากเป็นผู้ใหญ่วัยทำงานไปจนถึงวัยเกษียณ ที่ชอบงานผ้า งานศิลป์ และงานหัตถกรรม ในขณะที่ 30% ที่เหลือเป็นลูกค้าต่างชาติ เช่น ญี่ปุ่น อังกฤษ ฝรั่งเศส สหรัฐ คอสตาริก้า ที่มาจากการออกบูทงานแฟร์ต่าง ๆ

ศักดิ์จิระเผยว่า เขาวางกลุ่มลูกค้าต่างชาติน้อย เนื่องจากกำลังการผลิตน้อยอยู่ที่ 300-500 ชิ้นต่อเดือน เพราะเป็นงานทำมือ และงานศิลปหัตถกรรมที่ต้องการความประณีต จึงใส่ใจเรื่องของคุณภาพของชิ้นงานมากกว่าจำนวน

อย่างไรก็ดี ผลิตภัณฑ์ทำมือย่อมมีช่องโหว่อยู่บ้าง ไม่ว่าจะเป็นสีตก โดยเฉพาะผ้าที่ย้อมสีธรรมชาติ หรือผ้าราคาแพงที่ใช้น้อย ต้องเก็บรักษาอย่างดีเพื่อป้องกันเชื้อโรค เมื่อศักดิ์จิระมีโอกาสได้พูดคุยกับนักวิจัยของศูนย์นาโนเทคโนโลยี สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ก็กลายเป็นทางเลือกใหม่ที่น่าสนใจ

“นาโนเทคโนโลยีเป็นของใหม่ที่ต้องศึกษาข้อมูลอย่างละเอียด และมองว่า น่าสนใจ เพราะมีคุณสมบัติที่จะช่วยปรุงให้ชิ้นงานของบายศรีครบรสมากยิ่งขึ้น” ศักดิ์จิระกล่าว

เขาสนใจในคุณสมบัติของนาโนในการเคลือบใยผ้า ช่วยให้สีไม่ตก ซึ่งเป็นปัญหาที่ลูกค้าของบายศรีกล่าวถึง และแม้ลูกค้าจะเข้าใจว่า สีตกเป็นเรื่องธรรมชาติของงานย้อมธรรมชาติหรืองานทำมือ แต่หากมีทางแก้ก็เป็นโอกาสที่น่าสนใจมาก

นอกจากนี้ ศักดิ์จิระยังให้ความสนใจคุณสมบัติสะท้อนยูวีของนาโนเทคโนโลยีที่จะช่วยให้ผ้าสีซีดจากแสงแดดน้อยลงอีกด้วย

: เพิ่มมูลค่า รักษาฐานลูกค้า

“ผลิตภัณฑ์ของเราเกินขั้นของการวางขายในราคาถูก เน้นปริมาณ เรามีการวางตำแหน่งของแบรนด์ในระดับที่ลูกค้ายอมรับในผลงาน ยอมจ่ายในราคาที่เหมาะสม ดังนั้น ต้นทุนในการเพิ่มขั้นตอนของการเคลือบนาโนลงในตัวผ้าอาจจะมี แต่ถือเป็นการปรุงรสให้แบรนด์กลมกล่อม ด้วยการสร้างความเอกลักษณ์ของผ้าร่วมสมัยให้แตกต่างจากคนอื่น” ศักดิ์จิระกล่าว

ปัจจุบัน ร้านบายศรี จึงเข้าร่วมเป็น 1 ใน 3 สถานที่นำร่องสำหรับศูนย์บริการรับเคลือบผ้าคุณสมบัตินาโนในจังหวัดแพร่ ร่วมกับศูนย์ผลิตภัณฑ์หม้อห้อมประยุกต์ ทุ่งโฮ้ง และศูนย์ผ้าทอวัดสะแล่ง อ.ลอง เพื่อเป็นศูนย์บริการในการรับผ้านาโนจากชาวบ้านไปส่งให้ศูนย์รับเคลือบผ้าต้นแบบที่วิทยาลัยเทคนิค แพร่และเป็นร้านผลิตภัณฑ์ต้นแบบนาโนของจังหวัด

ศูนย์รับเคลือบผ้าคุณสมบัตินาโน เป็นการดำเนินการตามนโยบายยุทธศาสตร์ประเทศนำนาโนเทคโนโลยีมาใช้กับสิ่งทอของท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมและเพิ่มมูลค่าขยายโอกาสทางการค้าให้กับภูมิภาค และเตรียมความพร้อมรองรับการแข่งขันเสรีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ที่กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยศูนย์นาโนเทคฯ ร่วมกับจังหวัดแพร่

“อุตสาหกรรมสิ่งทอนับเป็นจุดแข็งของประเทศไทยมายาวนาน เพราะเรามีศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี ความละเอียดอ่อน สวยงาม และวิจิตรมากที่สุดประเทศหนึ่งในแถบเอเชีย แต่ในระยะหลังหลายประเทศมีต้นทุนการผลิตและค่าแรงที่ต่ำกว่า เช่น จีน ลาว พม่า กัมพูชา ทั้งยังลอกเลียนแบบลายผ้าของเราทำให้ดูเหมือนๆ กันหมด จึงได้เกิดการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาผสมผสานกับศิลปวัฒนธรรมสิ่งทอให้มีคุณภาพที่เหนือกว่าประเทศอื่นๆ โดยใช้เทคโนโลยีนาโนในการเพิ่มคุณสมบัติให้กับสิ่งทอ อาทิ สะท้อนน้ำ นุ่มลื่น ไม่ยับง่าย มีกลิ่นหอม และยับยั้งแบคทีเรีย เป็นการเพิ่มมูลค่าสินค้า ส่งผลให้ผู้ผลิตผ้าทอท้องถิ่นมีรายได้มากขึ้น” นายวรวัจน์ เอื้ออภิญญกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกล่าว

โครงการนี้ จะหนุนให้คนท้องถิ่นสามารถใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ ได้อย่างง่ายและเป็นรูปธรรม เพื่อเพิ่มคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ซึ่งทางกระทรวงฯ มีแผนที่จะขยายการเปิดศูนย์รับเคลือบผ้าคุณสมบัตินาโนและร้านค้าผลิตภัณฑ์ ต้นแบบนาโนไปทั่วทุกภูมิภาคของประเทศต่อไป

สำหรับศักดิ์จิระ เจ้าของร้านบายศรีย้ำว่า ประโยชน์ของนาโนเทคโนโลยี ไม่ว่าจะเป็นการป้องกันเชื้อรา สะท้อนยูวี ช่วยเรื่องสีตก รวมถึงความนุ่มของเส้นใย จะเป็นการเพิ่มมูลค่าของสินค้าได้ เขาจึงนำตัวอย่างผ้าทุกแบบไปทดลองเคลือบนาโน

แต่ท้ายที่สุด ผลิตภัณฑ์ของบายศรีอาจจะไม่หวังที่จะเพิ่มกลุ่มลูกค้า เพราะเศรษฐกิจทั่วโลกที่ทรงตัวนั้น ทำให้แบรนด์ต้องการนาโนเทคโนโลยีเพิ่มมูลค่าเพื่อรักษาฐานลูกค้าที่มีอยู่ให้ดีที่สุด