ปลูก ‘มันฝรั่งม่วง’ ในอวกาศ เป็นอาหารให้นักบินอวกาศ ไม่พึ่งพาทรัพยากรบนโลก

ภาพถ่ายจากสถานีอวกาศนานาชาติ (ISS) สร้างความฮือฮาไปทั่วโลกโซเชียล เมื่อมีการเผยแพร่ภาพวัตถุสีม่วงเข้มทรงไข่ที่ดูเหมือนมีรยางค์ยื่นออกมาคล้ายหนวดของอสุรกายในนิยายไซไฟสยองขวัญ ราวกับว่าจะมีเอเลี่ยนจากนอกโลกฟักออกมาจากไข่ แต่ความจริงแล้ว มันคือ “มันฝรั่งสีม่วง” ที่ปลูกในอวกาศนั่นเอง

วัตถุชิ้นนี้ได้รับการตั้งชื่ออย่างเป็นทางการว่า “Spudnik-1” ซึ่งเป็นการเล่นคำล้อเลียนชื่อดาวเทียมดวงแรกของโลกอย่าง Sputnik-1 ของสหภาพโซเวียต เพื่อสื่อถึงการเป็นพืชหัวแรกที่กำลังโคจรอยู่รอบโลก

ภาพมันฝรั่งสีม่วงที่กลายเป็นไวรัล
เดรดิตภาพ: Don Pettit

ดอน เพตติท นักบินอวกาศของนาซา ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในช่างภาพอวกาศที่เก่งที่สุดคนหนึ่ง เป็นผู้อยู่เบื้องหลังโครงการปลูกมันฝรั่งและถ่ายภาพดังกล่าว เขาผ่านภารกิจอวกาศมาแล้ว 4 ครั้ง และใช้เวลาอยู่ในวงโคจรรวมกว่า 590 วัน โดยระหว่างการทำภารกิจเขามักจะบันทึกภาพปรากฏการณ์ที่น่าทึ่งอย่างดาวหางและแสงเหนือมาฝากชาวโลกเสมอ

โครงการ “Spudnik-1” นี้เกิดขึ้นในช่วงภารกิจ Expedition 72 ซึ่งเป็นภารกิจระยะยาวบน ISS กินเวลาประมาณ 7 เดือน ระหว่างเดือนกันยายน 2024 ถึงเมษายน 2025 เพตติท เปิดเผยผ่านแพลตฟอร์ม X ว่าเขานำมันฝรั่งขึ้นไปปลูกเพื่อเป็น “สวนอวกาศ” ส่วนตัว ซึ่งเป็นกิจกรรมที่เขาเลือกทำในช่วงเวลาว่างจากการปฏิบัติหน้าที่หลักบนสถานีอวกาศ

มันฝรั่งสีม่วงเข้มไม่ได้เกิดจากการกลายพันธุ์ในอวกาศ แต่เป็นลักษณะเฉพาะของมันฝรั่งสายพันธุ์นี้ที่มี “สารแอนโทไซยานิน” ในปริมาณสูง ส่วนสิ่งที่ดูเหมือน "หนวด" หรือรยางค์ที่พุ่งออกมานั้น แท้จริงแล้วก็คือต้นอ่อนหรือรากของมันฝรั่งที่พยายามเติบโตนั่นเอง

เพื่อให้มันฝรั่งสามารถอยู่รอดในสภาพที่ไม่มีแรงโน้มถ่วง เพตติทติด แผ่นตีนตุ๊กแกไว้ที่หัวมันฝรั่งเพื่อยึดมันไว้ไม่ให้ลอยไปมาภายในตู้กระจกปลูกพืชที่เขาทำขึ้นเอง แต่แผ่นตีนตุ๊กแกยิ่งทำให้ภาพมันฝรั่งดูเหมือนเอเลี่ยนมากเข้าไปอีก

เพตติทได้แรงบันดาลใจในการทดลองนี้ มาจากนิยายและภาพยนตร์เรื่อง “The Martian” ของ แอนดี้ เวียร์ ซึ่งตัวเอกต้องปลูกมันฝรั่งเพื่อความอยู่รอดบนดาวอังคาร โดยมันฝรั่งเป็นหนึ่งในพืชที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด เมื่อเทียบสัดส่วนสารอาหารที่กินได้กับน้ำหนักรวมของพืช ดังนั้นเขาจึงเห็นว่าเป็นเรื่องดีที่จะเริ่มเตรียมพร้อมอาหารสำหรับการสำรวจอวกาศในอนาคตตั้งแต่วันนี้

เพตติทกล่าวถึงการปลูกพืชในสภาวะไร้น้ำหนักว่า “รากของมันจะงอกออกไปในทุกทิศทางเมื่อไม่มีแรงโน้มถ่วง และพืชทุกชนิดที่ผมเคยปลูกในอวกาศมักจะเติบโตช้ากว่าตอนปลูกบนโลกอย่างเห็นได้ชัด”

นอกจาก Spudnik-1 แล้ว เพตติทยังเคยสร้าง “แก้วกาแฟสภาวะไร้น้ำหนัก” ที่ใช้กลศาสตร์ของไหลแบบแรงยกตัว จนเป็นสิ่งประดิษฐ์แรกที่ได้รับสิทธิบัตรในอวกาศ การปลูกมันฝรั่งด้วยอุปกรณ์ที่ดัดแปลงเองจึงเป็นอีกหนึ่งความสำเร็จเล็ก ๆ ที่ยิ่งใหญ่ในเส้นทางอาชีพของเขา

การทดลองสวนอวกาศของเพตติท สอดคล้องกับเป้าหมายใหญ่ของหน่วยงานอวกาศทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นนาซา, ESA, JAXA และ DLR ที่กำลังให้ความสำคัญกับการพัฒนาเทคโนโลยีเกษตรกรรมในอวกาศ เนื่องจากภารกิจระยะยาวในการสร้างถิ่นฐานถาวรบนดวงจันทร์หรือการเดินทางไปดาวอังคารนั้น การขนส่งอาหารทั้งหมดจากโลกเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ในทางปฏิบัติและมีค่าใช้จ่ายมหาศาล

ปัจจุบันนาซาประสบความสำเร็จในโครงการ Veggie และ Advanced Plant Habitat (APH) ซึ่งสามารถปลูกผักใบเขียวและพริกได้แล้วบน ISS ขณะที่หน่วยงานอย่าง DLR เน้นการพัฒนาเรือนกระจกอัตโนมัติ และ ESA กำลังมุ่งเน้นไปที่ระบบหมุนเวียน ใช้จุลินทรีย์ในการผลิตอาหารสดให้นักบินอวกาศ

นอกจากเทคนิคการปลูกพืชด้วยดินแล้ว ยังมีการพัฒนาเทคโนโลยี ไฮโดรโปนิกส์ ที่ใช้น้ำที่อุดมด้วยสารอาหารแทนดิน รวมถึงการใช้เครื่องปฏิกรณ์ชีวภาพ เพื่อเปลี่ยนยีสต์หรือแบคทีเรียให้เป็นโปรตีน นวัตกรรมเหล่านี้ล้วนเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้นักบินอวกาศมีอาหารที่มีโภชนาการครบถ้วนสำหรับการเดินทางไกลในจักรวาล

ที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้น มีความพยายามในการคิดค้น “อาหารอวกาศ” จากวัตถุดิบเหลือใช้ เช่น โครงการร่วมกันระหว่างบริษัทสตาร์ทอัพในฟินแลนด์และ ESA ที่ทดลองผลิตอาหารจากปัสสาวะเพื่อลดการพึ่งพาเสบียงจากโลก แม้ฟังดูอาจจะไม่น่ารับประทาน แต่ระบบการผลิตอาหารแบบปิดเช่นนี้มีความจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการใช้ชีวิตนอกโลกในระยะยาว

ที่มา: Euro News, International Business Times, New York Post, Skynight Magazine