วันจันทร์ ที่ 16 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

COP31 โลกยังติดหล่ม เป้า 1.5°C เสี่ยงหลุดมือ เงินทุน-ฟอสซิลยังไร้ข้อยุติ

COP31 เผชิญทางตัน เป้าหมาย 1.5°C เสี่ยงล้มเหลว เงินทุนภูมิอากาศยังขาดแคลน ขณะที่การยุติเชื้อเพลิงฟอสซิลไร้ข้อยุติ ท่ามกลางความขัดแย้งด้านผลประโยชน์ระหว่างประเทศ

KEY POINTS

  • COP31 เผชิญความเสี่ยงเป้าหมายจำกัดโลกร้อนไม่เกิน 1.5°C ล้มเหลว
  • เงินทุนภูมิอากาศยังเป็นข้อขัดแย้ง ประเทศพัฒนาแล้วสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาไม่เพียงพอ
  • การยุติเชื้อเพลิงฟอสซิลยังไร้ข้อยุติ ท่ามกลางผลประโยชน์ที่ขัดแย้งระหว่างประเทศ

การประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 (COP31) เปิดฉากขึ้นอย่างเป็นทางการ ณ เมืองอันทัลยา โดบประเทศทูร์เคียเป็นเจ้าภาพ โดยมีออสเตรเลียรับหน้าที่ด้านประธานการเจรจา การประชุมปีนี้จัดขึ้นตรงกับวาระครบรอบ 10 ปีของการมีผลบังคับใช้ข้อตกลงปารีส และเป็นจุดเริ่มต้นกระบวนการประเมินสถานการณ์ระดับโลกครั้งที่ 2 (GST2) ท่ามกลางวิกฤติสภาพภูมิอากาศโลกที่ทวีความรุนแรงและข้อกังขาที่เพิ่มขึ้นจากประชาคมโลก

เนื่องจากกระบวนการเจรจาซึ่งจัดต่อเนื่องมาเป็นครั้งที่ 31 ยังคงไม่สามารถหยุดยั้งวิกฤติโลกร้อนหรือบรรลุเป้าหมายสำคัญในการจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียสตามข้อตกลงปารีสได้สำเร็จ ในขณะที่ประเทศกำลังพัฒนาต้องเผชิญกับภาระหนี้สินซ้ำซ้อนจากภัยพิบัติ โดยเงินทุนช่วยเหลือด้านสภาพภูมิอากาศจากกลุ่มประเทศร่ำรวยยังคงขาดแคลนและล่าช้ากว่าความจำเป็นจริงอย่างมหาศาล
 

31 ปีและเป้าหมายปารีสที่หลุดมือ

แม้การประชุม COP จะดำเนินมาถึงครั้งที่ 31 แต่นักวิทยาศาสตร์ยืนยันว่า โลกกำลังเผชิญกับคลื่นความร้อน อุทกภัย และภัยแล้งรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ โดยอุณหภูมิเฉลี่ยของโลกมีแนวโน้มสูงเกินเพดาน 1.5 องศาเซลเซียส แม้การเจรจาในอดีตจะช่วยลดการคาดการณ์อุณหภูมิโลกร้อนจากระดับเกือบ 4 องศาเซลเซียสก่อนหน้าข้อตกลงปารีส ลงมาอยู่ที่ประมาณ 2.6 องศาเซลเซียสในปัจจุบัน แต่ก็ยังห่างไกลจากเป้าหมายความปลอดภัยของมนุษยชาติ

ประเด็นขัดแย้งหลักในการประชุมครั้งนี้ยังคงตกอยู่ที่ "เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ" ภายใต้ข้อตกลงเดิม ประเทศพัฒนาแล้วตั้งเป้าหมายระดมทุนอย่างน้อย 300,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2035 เพื่อช่วยเหลือประเทศกำลังพัฒนา โดยมีเป้าหมายภาพรวมจากทุกภาคส่วนอยู่ที่ 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี โดยหนึ่งในอุปสรรคสำคัญคือการจัดหาเงินทุนเพื่อรับมือวิกฤติภูมิอากาศ โดยเฉพาะความขัดแย้งระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนาเรื่องภาระความรับผิดชอบและความเพียงพอของเงินสนับสนุน การประเมินใน COP31 ระบุว่า หากดำเนินตามแนวโน้มปัจจุบัน การจัดสรรเงินทุนจะขาดแคลนสูงถึง 840,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีเมื่อเทียบกับเป้าหมายใหญ่

นอกจากนี้ รายงาน Adaptation Gap Report 2026 ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) เผยว่า เงินทุนการปรับตัวสาธารณะระหว่างประเทศที่มีอยู่จริงระหว่าง 2.82–3.17 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี ครอบคลุมความต้องการของประเทศกำลังพัฒนาเพียง 20–29% เท่านั้น จากความต้องการจริงที่สูงถึง 3.05 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2035 ขณะที่กองทุนความสูญเสียและความเสียหาย มีการยื่นขอเงินทุนสูงถึง 2,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่กลับมีงบประมาณเริ่มต้นพร้อมจ่ายเพียง 342 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

UN เตือน "ผู้ก่อมลพิษต้องจ่าย"

การแถลงข่าวในฐานะเลขาธิการสหประชาชาติก่อนลงจากตำแหน่งสิ้นปีนี้ “อันโตนิโอ กุแตร์เรส” วิพากษ์วิจารณ์ความล่าช้าและโครงสร้างทางการเงินของโลกว่า แม้จะมีการเพิ่มเงินทุนเพื่อการปรับตัวขึ้นเป็น 3 เท่า ก็ยังครอบคลุมไม่ถึง 30% ของความต้องการจริงของประเทศที่เปราะบาง พร้อมย้ำว่าภัยพิบัติทางธรรมชาติกำลังกัดเซาะการพัฒนาและสร้างภาระหนี้สินแก่ประเทศยากจน

"อนาคตของโลกไม่สามารถถูกเจรจาภายใต้เงื่อนไขของผู้ที่กำลังเก็บเกี่ยวผลประโยชน์จากการทำลายล้างมันได้ ผมเรียกร้องให้ปฏิรูปโครงสร้างการเงินโลกที่ก่อตั้งมาตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 พร้อมเสนอให้มีการจัดเก็บภาษีจากกำไรส่วนเกินของบริษัทเชื้อเพลิงฟอสซิล เพื่อนำเงินมาช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบภายใต้หลักการผู้ก่อมลพิษต้องเป็นผู้จ่าย”

ลดมีเทน-เร่งไฟฟ้าสะอาด

"ไซมอน สตีลล์” เลขาธิการบริหารอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) กล่าวว่า ประเทศกำลังพัฒนาจำนวนมากกำลังติดอยู่ในวงจรอุบาทว์ของหนี้สิน ภัยพิบัติ และต้นทุนทุนเรือนหุ้นที่สูงลิ่ว เงินทุนสภาพภูมิอากาศต้องเข้ามาช่วยให้ประเทศเหล่านี้หลุดพ้นจากวงจรนี้

“COP31 ต้องเป็น ยุคแห่งการปฏิบัติจริง โดยเสนอว่าการเร่งลดการปล่อยก๊าซมีเทนควบคู่กับการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบไฟฟ้าสะอาด จะเปรียบเสมือนแผ่นน้ำแข็งประคบโลก ที่สามารถช่วยลดอุณหภูมิที่คาดการณ์ไว้ได้ถึง 0.5 องศาเซลเซียส พร้อมเปิดเผยว่า UNFCCC กำลังประสบปัญหาภารกิจที่เพิ่มขึ้นแต่ได้รับการจัดสรรงบประมาณลดลง ซึ่งต้องเร่งหารือกับประเทศสมาชิกโดยด่วน

ทำไม COP31 จึงเสี่ยงติดหล่มอีกครั้ง

การเจรจา COP31 เผชิญอุปสรรคจาก 4 ปัจจัยหลัก ได้แก่ ความขัดแย้งด้านพลังงาน ระหว่างประเทศผู้ผลิตฟอสซิลกับประเทศที่ต้องการเร่งเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด ความเหลื่อมล้ำด้านเงินทุน โดยประเทศกำลังพัฒนายังต้องการเงินสนับสนุนที่เพียงพอและเข้าถึงได้จริง ขณะที่เป้าหมายเงินทุนระดับล้านล้านดอลลาร์ยังไม่รับประกันว่าเงินจะถึงมือผู้รับ

นอกจากนี้ กลไก COP ที่ต้องอาศัยฉันทามติ ทำให้การหาข้อตกลงร่วมกันเป็นไปได้ยาก เมื่อแต่ละประเทศมีผลประโยชน์ต่างกัน ทั้งด้านพลังงาน เศรษฐกิจ และการลดก๊าซ และขณะเดียวกัน ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจโลก ทั้งสงครามและมาตรการภาษีการค้า ยังเบี่ยงเบนความสนใจและลดแรงผลักดันในการแก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศ

ฟอสซิลยังเป็นชนวนขัดแย้ง

ด้านการเปลี่ยนผ่านพลังงาน แม้ COP28 ที่ดูไบในปี 2023 จะสร้างประวัติศาสตร์ด้วยการบรรจุถ้อยคำให้ทั่วโลกเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลในระบบพลังงาน แต่การผลักดันให้เกิดแผนดำเนินงานที่ชัดเจนยังเผชิญแรงต้าน

ในการประชุม COP30 ที่บราซิลปี 2025 ประเทศต่าง ๆ ไม่สามารถตกลงจัดทำ Roadmap สำหรับการเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลได้ แม้มีประเทศมากกว่า 80 ประเทศสนับสนุน ขณะที่ข้อความเรื่องเชื้อเพลิงฟอสซิลไม่ได้ปรากฏในเอกสารผลลัพธ์หลักฉบับสุดท้าย

ความขัดแย้งดังกล่าวสะท้อนผลประโยชน์ที่แตกต่างกันระหว่างประเทศผู้ผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิล ประเทศที่พึ่งพารายได้จากการส่งออกพลังงาน และประเทศที่ต้องการเร่งลดการปล่อยก๊าซ โดย COP31 ต้องเผชิญคำถามว่าจะผลักดันข้อตกลงเดิมให้กลายเป็นแผนเปลี่ยนผ่านที่มีกรอบเวลาและการดำเนินงานที่ตรวจสอบได้อย่างไร

เหลื่อมล้ำทางเทคโนโลยี

“เซลวิน ฮาร์ต” ที่ปรึกษาพิเศษเลขาธิการสหประชาชาติว่าด้วยการดำเนินงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรม ชี้ให้เห็นว่าเทคโนโลยีความสะอาดพัฒนาไปไกลอย่างก้าวกระโดด แต่ปัญหาใหญ่กลับอยู่ที่ความเหลื่อมล้ำในการกระจายเงินลงทุน

กลุ่มประเทศเศรษฐกิจใหม่และประเทศกำลังพัฒนา (ไม่รวมจีน) ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของประชากรเกือบ 2 ใน 3 ของโลก กลับได้รับเงินลงทุนในพลังงานสะอาดเพียง 18% ของเงินลงทุนทั่วโลกในปี 2025 โดยเฉพาะทวีปแอฟริกาที่มีประชากรราว 600 ล้านคนยังไม่มีไฟฟ้าใช้ แต่กลับดึงดูดเงินทุนได้เพียงส่วนน้อย เนื่องจากต้นทุนการจัดหาเงินทุนในประเทศกำลังพัฒนาสูงกว่าประเทศร่ำรวยหลายเท่าตัวสำหรับเทคโนโลยีเดียวกัน

ชู Implementation COP

“มูรัต คูรุม” รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสิ่งแวดล้อมและเมืองของทูร์เคีย ในฐานะประธานการประชุม COP31 ยืนยันความตั้งใจที่จะนำพา COP31 ให้เป็นการประชุมแห่งการลงมือทำ และได้นำเสนอข้อริเริ่มและเป้าหมายสำคัญสำหรับการประชุมปีนี้ ได้แก่

  • แนวคิด "Imece" (อิเมเช): วัฒนธรรมดั้งเดิมของทูร์เคียที่เน้นการร่วมแรงร่วมใจแบ่งปันภาระและความหวัง
  • แนวทางขยะเหลือศูนย์: สร้างวัฒนธรรมการลดขยะและประหยัดทรัพยากร
  • คำมั่นสัญญา 35 by 35: ตั้งเป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานไฟฟ้าในระบบพลังงานขั้นสุดท้ายของโลกเป็น 35% ภายในปี 2035
  • กลไก Climate Implementation Bridge: โครงสร้างเชื่อมโยงโครงการที่ต้องการเงินทุนกับนักลงทุน และเชื่อมเทคโนโลยีกับประเทศที่ขาดแคลน

“คริส โบเวน” รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและพลังงานของออสเตรเลีย ในฐานะประธานฝ่ายการเจรจา COP31 ระบุว่า แม้การเปลี่ยนผ่านพลังงานสะอาดทั่วโลกจะขยายตัว โดยมีการลงทุนในพลังงานสะอาดสูงถึง 2.2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในปีที่ผ่านมา แต่โลกต้องเร่งกระบวนการให้เร็วยิ่งขึ้น

ออสเตรเลียได้เปิดตัวแถลงการณ์และแผนปฏิบัติการการเข้าถึงแหล่งเงินทุนสำหรับ SIDS และ LDCs เพื่อลดขั้นตอนยุ่งยากและกระจายเงินทุนแก่ประเทศเกาะและประเทศพัฒนาเหนือน้อยที่สุดให้รวดเร็วขึ้น พร้อมทำหน้าที่นำการเจรจาในวาระต่าง ๆ กว่า 160 รายการอย่างโปร่งใส