โมเดล 'สนามบินไร้ขยะ' ซานฟราน รีไซเคิลส่วนเกินอาหาร ถอดบทเรียนสึนามิขยะอาหารไทย

สนามบินนานาชาติซานฟรานซิสโก (SFO) พลิกโฉมการจัดการขยะอาหารสู่วิถีเศรษฐกิจหมุนเวียน ผนึกกำลัง ‘Replate’ สตาร์ทอัพท้องถิ่นตั้งจุดรับบริจาคทั้งในและนอกเขตความปลอดภัย อำนวยความสะดวกพนักงานร้านค้า พร้อมขยายผลใช้ข้อมูลดิบช่วยร้านค้าลดต้นทุนเกินจำเป็น ด้านผู้เชี่ยวชาญชี้ไทยตื่นตัวไม่แพ้กัน หนุนสนามบินสุวรรณภูมิ-ภูเก็ตโมเดลต้นแบบลดขยะท่องเที่ยว

ในยุคที่อุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการเติบโตอย่างก้าวกระโดด

โจทย์ใหญ่ของจุดหมายปลายทางทั่วโลกไม่ใช่เพียงการดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาจับจ่ายเท่านั้น หากแต่เป็นการสร้างความยั่งยืนและการกระจายคุณค่ากลับคืนสู่ชุมชนท้องถิ่นอย่างแท้จริง แนวคิดนี้สะท้อนให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรมผ่านความร่วมมือล่าสุดระหว่าง สนามบินนานาชาติซานฟรานซิสโก (SFO) และ Replate สตาร์ทอัพด้านการกู้คืนอาหาร (Food Recovery) ที่มุ่งเปลี่ยนมุมมองต่อ “อาหารส่วนเกิน” จากภาระด้านสิ่งแวดล้อมและต้นทุนการกำจัด ให้กลายเป็นทรัพยากรที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจและสังคม

ไบรแอน่า เจิน ผู้เชี่ยวชาญด้านปฏิบัติการสิ่งแวดล้อมอาวุโสของ SFO และ มาเอน มาห์ฟูด  ผู้ก่อตั้งและซีอีโอของ Replate ระบุว่า หัวใจสำคัญของการจัดการขยะอาหารในพื้นที่ที่มีการหมุนเวียนของผู้คนหนาแน่นอย่างสนามบิน คือการสร้างระบบโลจิสติกส์ที่แม่นยำ ปลอดภัย และออกแบบโครงสร้างพื้นฐานให้เอื้อต่อการทำงานจริง

จากบทเรียนความล้มเหลวของโครงการนำร่องในอดีตที่พึ่งพาอาสาสมัครและสร้างภาระให้พนักงานร้านค้าต้องเดินเข้า-ออกเขตความปลอดภัย SFO ได้ปรับกลยุทธ์ใหม่โดยเปิด จุดรับบริจาคอาหาร (Food Donation Hubs) ถึง 6 จุด แบ่งเป็นนอกเขตความปลอดภัย 3 จุด และในเขตความปลอดภัยอีก 3 จุด ส่งผลให้โครงการเต็มรูปแบบที่เริ่มดำเนินการเมื่อ 9 มี.ค. 2569 ที่ผ่านมา สามารถกู้คืนอาหารได้มากกว่า 16,000 ปอนด์ โดยมีร้านค้าอาหารกว่า 57% จากทั้งหมด 114 ร้านเข้าร่วมอย่างแข็งขัน

"อาหารส่วนเกิน (Surplus Food)" ซึ่งได้มาจากร้านอาหาร เลาจน์ (Lounge) และร้านค้าสัมปทานภายในสนามบิน

โดยอาหารเหล่านี้มักเกิดจาก

• การเตรียมวัตถุดิบหรือการทำอาหารเกินความจำเป็น (เช่น อาหารจากไลน์บุฟเฟต์ในเลาจน์)
• ความผิดพลาดในการคาดการณ์จำนวนผู้โดยสาร หรือรูปแบบการเดินทางที่เปลี่ยนแปลงไป
• อาหารสำเร็จรูป (Prepackaged food) ที่ยังสดใหม่ สะอาด ปลอดภัย และกินได้ปกติ แต่ขายไม่หมดหรือเหลือจากสต็อกของร้านค้าในแต่ละวัน

แทนที่ร้านค้าจะนำอาหารเหล่านี้ทิ้งลงถังขยะจนกลายเป็นภาระสิ่งแวดล้อม ทางสนามบิน SFO และสตาร์ทอัพ Replate จึงเข้ามาช่วยคัดแยก จัดเก็บในจุดรับบริจาคที่ได้มาตรฐาน แล้วให้เครือข่ายองค์กรท้องถิ่นมารับช่วงต่อเพื่อนำไปส่งมอบให้แก่ผู้คนในชุมชนเปราะบาง (เช่น โครงการ Tiny Homes Village) ได้ใช้ประโยชน์ต่อไป

นอกจากมิติการกุศลที่ส่งต่ออาหารพร้อมรับประทานไปยังชุมชนเปราะบาง เช่น ชุมชน Tiny Homes Village ในซานฟรานซิสโกแล้ว ระบบข้อมูล (Dashboard) จาก Replate ยังช่วยให้ผู้ประกอบการเล็งเห็นข้อผิดพลาดในการคาดการณ์ความต้องการของผู้โดยสาร ช่วยให้ร้านค้าปรับลดปริมาณการจัดซื้อวัตถุดิบเกินจำเป็น (Over-purchasing) และแก้ปัญหาที่ต้นตอได้อย่างยั่งยืน

หันมองไทย ‘ขยะอาหาร’ จากสนามบินสู่การขับเคลื่อนเศรษฐกิจสีเขียว

เมื่อย้อนกลับมามองบริบทของประเทศไทยในฐานะจุดหมายปลายทางระดับโลกที่มีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าออกหลายสิบล้านคนต่อปี ปัญหาขยะอาหารจากท่าอากาศยานหลัก อาทิ ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ ดอนเมือง และภูเก็ต ถือเป็นความท้าทายขนาดใหญ่ไม่แพ้กัน

ปัจจุบัน หน่วยงานภาครัฐและเอกชนของไทยเริ่มให้ความสำคัญกับเรื่องนี้อย่างจริงจัง โดยเฉพาะผ่านโครงการ Scholars of Sustenance (SOS Thailand) มูลนิธิกู้ภัยอาหารส่วนเกินแห่งแรกของไทย ซึ่งที่ผ่านมาได้ร่วมมือกับโรงแรม ห้างสรรพสินค้า และร้านอาหารชื่อดังในการนำอาหารส่วนเกินคุณภาพดีไปส่งต่อให้ชุมชนเปราะบาง ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและก๊าซมีเทนจากหลุมฝังกลบตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs)

ทั้งนี้ หากประเทศไทยสามารถนำโมเดลการบูรณาการระหว่าง “สนามบิน” และ “สตาร์ทอัพสายกรีน” แบบกรณีของ SFO และ Replate มาปรับใช้ โดยผลักดันให้เกิดจุดพักอาหารที่ได้มาตรฐานความปลอดภัยด้านสุขอนามัย (Food Safety) ภายในเขตปลอดอากรหรือพื้นที่ผู้โดยสารขาออก พร้อมใช้ฐานข้อมูลดิจิทัลช่วยวิเคราะห์พฤติกรรมการบริโภคของนักท่องเที่ยว ก็จะช่วยลดการสูญเสียทางเศรษฐกิจมูลค่ามหาศาล (คิดเป็นมูลค่าความเสียหายทางเศรษฐกิจหลายร้อยล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปีในภาพรวมอุตสาหกรรมบริการ)

บทเรียนจากซานฟรานซิสโกย้ำเตือนเราว่า ความยั่งยืนที่แท้จริงในภาคการท่องเที่ยวจะไม่เกิดขึ้นหากมองข้ามรายละเอียดหน้างาน แต่ต้องเริ่มจากการสร้างเครื่องมือที่ใช้งานง่าย ต้นทุนสมเหตุสมผล และทำให้ทุกฝ่ายในระบบนิเวศน์ตั้งแต่ผู้โดยสาร ร้านค้า ไปจนถึงชุมชนรอบข้าง ได้รับประโยชน์ร่วมกันอย่างแท้จริง

ที่มา : San Francisco Airport , Replate