รายจ่ายที่สำคัญที่สุดของทุกครัวเรือนคือ “ค่าอาหารการกิน” ซึ่งเป็นรายจ่ายที่ไม่สามารถตัดออกได้ต่อให้รายได้น้อยเพียงใดก็ต้องเก็บส่วนที่ต้องใช้จ่ายกับค่าอาหารไว้ก่อนเสมอ
องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) เปิดเผยว่าดัชนีชี้วัดราคาสินค้าโภคภัณฑ์อาหารโลก หรือ FAO food-price-indexปรับตัวสูงขึ้นเล็กน้อยในเดือนก.ค.เนื่องจากคลื่นความร้อนและราคาพลังงานที่เปลี่ยนแปลงไปในช่วงที่ผ่านมา ส่งผลให้ราคาธัญพืช น้ำมันพืช และน้ำตาลปรับตัวสูงขึ้น
โดยค่าดัชนีค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 131.1 จุดในเดือนก.ค.2569 เพิ่มขึ้น 0.6% เมื่อเทียบกับเดือนมิ.ย.2569 (MoM)และสูงขึ้น 1.0% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปีก่อน (YoY)
ดัชนีสินค้าสำคัญ ได้แก่ ดัชนีราคาธัญพืช เพิ่มขึ้น 3.4% MoM พลิกกลับจากที่ลดลงในเดือนพ.ค.และอยู่ที่ระดับสูงถึง 6.9% YOY ในส่วนราคาข้าวสาลีโลกพุ่งสูงขึ้น5.8% เป็นผลจากความกังวลที่เพิ่มขึ้นเกี่ยวกับการหยุดชะงักอย่างต่อเนื่องของการส่งออกในทะเลดำ และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากคลื่นความร้อนในช่วงที่ผ่านมาต่อผลผลิตพืชผลในหลายประเทศผู้ผลิตที่สำคัญ
ราคาข้าวโพดโลกเพิ่มขึ้น 3.6% จากความกังวลเกี่ยวกับสภาพอากาศร้อนและแห้งแล้งในบางส่วนของสหรัฐ และผลกระทบจากตลาดพลังงานที่เพิ่มขึ้นท่ามกลางความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ ขณะที่ราคาข้าวทรงตัว
สำหรับน้ำมัน เพิ่มขึ้น2.0% MOMแตะระดับสูงสุดนับตั้งแต่เดือนมิ.ย. 2565 ราคาน้ำมันปาล์มในตลาดโลกปรับตัวสูงขึ้น โดยได้รับแรงหนุนจากความต้องการที่แข็งแกร่งจากภาคการผลิตไบโอดีเซลของอินโดนีเซียและราคาน้ำมันดิบที่สูงขึ้น
ดัชนีราคาเนื้อสัตว์ อ่อนตัวลง 2.8% จากระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในเดือนมิ.ย. ซึ่งเป็นการลดลงรายเดือนครั้งแรกของปีนี้ ราคาสัตว์ปีกในตลาดโลกปรับตัวลดลง ส่วนใหญ่เป็นผลมาจากราคาที่ลดลงในบราซิลท่ามกลางปริมาณสินค้าส่งออกที่มาก ดัชนีราคาผลิตภัณฑ์นมลดลง0.7 % โดยราคานมผงและนมผงพร่องมันเนยลดลงเช่นเดียวกับราคาเนย ราคาชีสที่ซื้อขายในระดับนานาชาติปรับตัวสูงขึ้นเป็นครั้งแรกในรอบหนึ่งปี เนื่องจากปริมาณนมตามฤดูกาลที่ตึงตัวในสหภาพยุโรปชดเชยการลดลงของราคาอย่างต่อเนื่องในโอเชียเนียและแรงกดดันจากปริมาณสินค้าส่งออกที่มากมายและการแข่งขันที่รุนแรงขึ้นจากสหรัฐ
ดัชนีราคาน้ำตาลของ FAO เพิ่มขึ้น 5.6% จากที่เคยลดลงในเดือนมิ.ย. สาเหตุหลักมาจากความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากสภาพอากาศร้อนและแห้งแล้งต่อเนื่องต่อผลผลิตพืชผลในสหภาพยุโรป และสภาพอากาศที่เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์เอลนีโญต่อแนวโน้มการผลิตในประเทศผู้ผลิตสำคัญในเอเชีย และความคาดหวังถึงความต้องการเอทานอลที่เพิ่มขึ้นในบราซิลหลังจากมีการเพิ่มสัดส่วนการผสมเอทานอลในน้ำมันเบนซินเป็นการชั่วคราว อย่างไรก็ตาม ราคาน้ำตาลที่ปรับตัวสูงขึ้นนั้นได้รับการชดเชยบางส่วนจากการเก็บเกี่ยวที่ดีขึ้นในภูมิภาคตอนกลางและตอนใต้ของบราซิลซึ่งเป็นพื้นที่ที่ปลูกพืชน้ำตาลที่สำคัญ
งานวิจัยใหม่ของFAO ชี้ให้เห็นข้อสรุปที่แตกต่างออกไป การค้าสามารถเป็นปัจจัยหลักของความยืดหยุ่นได้ เมื่อภัยแล้ง น้ำท่วม หรือภัยพิบัติอื่นๆ ส่งผลกระทบต่อการผลิต การค้าเสรีช่วยให้ประเทศต่างๆ เข้าถึงแหล่งจัดหาจากที่อื่นได้ และสามารถป้องกันไม่ให้ความอดอยากที่เพิ่มสูงขึ้นได้
คิดผิดกอดความมั่นคงทางอาหารภายในปลอดภัยสุด
“รายงานสถานการณ์ตลาดสินค้าเกษตร (SOCO) ของ FAO ฉบับปี 2569 ใช้การวิเคราะห์เครือข่ายการค้าเพื่อแสดงให้เห็นว่าการค้าอาหารโลกมีพฤติกรรมอย่างไรเมื่อภัยพิบัติทางธรรมชาติส่งผลกระทบต่อตลาด ผลการวิจัยท้าทายความคิดดั้งเดิมและนำเสนอภาพที่ละเอียดอ่อนและอิงตามหลักฐานเกี่ยวกับความยืดหยุ่น”
เมื่อ 25 ปีที่แล้ว การค้าสินค้าเกษตรและอาหารทั่วโลกมีมูลค่าประมาณ 400 พันล้านดอลลาร์และ ได้ขยายตัวเป็นประมาณ 2 ล้านล้านดอลลาร์ในปี 2568 การเติบโตนี้สะท้อนให้เห็นถึงการบรรจบกันของหลายปัจจัย ได้แก่ต้นทุนการขนส่งที่ลดลง รายได้ที่เพิ่มขึ้น การขยายตัวของเมืองอย่างรวดเร็วที่เปลี่ยนแปลงรูปแบบการบริโภคอาหาร และสภาพแวดล้อมทางนโยบายที่เอื้ออำนวยมากขึ้น เครือข่ายข้อตกลงทางการค้าทวิภาคีและระดับภูมิภาคที่เติบโตขึ้นก็มีส่วนช่วยให้การค้าอาหารและสินค้าเกษตรขยายตัวอย่างรวดเร็วเช่นกัน ทำให้โครงสร้างของการค้านั้นก็เปลี่ยนไปเช่นกัน ไม่ได้ถูกครอบงำโดยผู้เล่นรายใหญ่เพียงไม่กี่รายอีกต่อไป
ในแง่ของอาหารและสินค้าเกษตร มีข้อตกลงการค้าทวิภาคีประมาณ 60% ของความเชื่อมโยงที่เป็นไปได้ เพิ่มขึ้นจาก 47% ในปี 2543 ผลลัพธ์ที่ได้คือเครือข่ายที่มีความสมดุลและยืดหยุ่นมากขึ้น
ข้อยกเว้น: ธัญพืช
อย่างไรก็ตาม มีข้อยกเว้นที่น่าสนใจ การค้าธัญพืชยังคงกระจุกตัวอยู่ในประเทศจำนวนน้อยที่ผลิตและส่งออกข้าวสาลี ข้าวโพด และข้าวส่วนใหญ่ของโลก ซึ่งไม่ใช่ความล้มเหลวทางนโยบาย แต่สะท้อนถึงสภาพทางภูมิศาสตร์ เนื่องจากขนาดพื้นที่ น้ำ สภาพภูมิอากาศ หรือเทคโนโลยีที่เอื้ออำนวย ทำให้บางประเทศสามารถผลิตธัญพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพและในปริมาณมาก
ความกังวลเกิดขึ้นเมื่อจำนวนผู้ส่งออกที่จำกัดมาเผชิญกับความหลากหลายของอาหารที่จำกัด ข้าวสาลี ข้าวโพด และข้าวรวมกันคิดเป็น 40% ของปริมาณแคลอรีทั่วโลก ดังนั้นภัยพิบัติทางธรรมชาติครั้งใหญ่ที่ส่งผลกระทบต่อผู้ผลิตธัญพืชรายสำคัญสามารถกลายเป็นปัญหาความมั่นคงทางอาหารสำหรับประเทศอื่นได้อย่างรวดเร็ว
ดังนั้น เครือข่ายการค้าเดียวกันที่ก่อให้เกิดการหยุดชะงักของอุปทานอาหารก็เป็นเครือข่ายที่ทำให้ประเทศต่างๆ สามารถดึงอาหารจากที่อื่นได้ แต่เครือข่ายการค้าได้ปรับตัวทำให้เส้นทางเปลี่ยนไป ผู้จัดหารายใหม่เกิดขึ้น และการไหลเวียนของการค้าฟื้นตัว ซึ่งหมายความว่าแม้จะเกิดการหยุดชะงักครั้งใหญ่ขึ้นแต่ก็อาจเป็นไปเพียงชั่วคราว
ความยืดหยุ่นไม่ได้ขึ้นอยู่กับโครงสร้างตลาดเท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับการตอบสนองของรัฐบาลด้วย มาตรการที่ไม่เอื้อต่อความร่วมมือ เช่นการจำกัดการส่งออกอย่างกะทันหันสามารถทำให้เกิดการหยุดชะงักทางการค้า ทำให้ราคาอาหารสูงขึ้นและทำให้ความอดอยากแย่ลง
