ไทยแบกขยะพลาสติกพุ่ง 4.5 หมื่นล้านชิ้น เร่งเครื่องดันกฎหมาย EPR บังคับผู้ผลิตรับผิดชอบซากบรรจุภัณฑ์ พร้อมเผยกลยุทธ์ “ตระหนักรู้คือการหลอกล่อ” ใช้สิทธิประโยชน์จูงใจประชาชนก่อนยาแรงทางกฎหมาย มั่นใจหากขวดมีค่าใบละ 1 บาท ปัญหาขยะเกลื่อนเมืองจะหมดไปทันที
วิกฤติขยะล้นเมือง เมื่อพลาสติกครองเมือง 4.5 หมื่นล้านชิ้น
สุรินทร์ วรกิจธำรง อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ เปิดเผยถึงสถานการณ์มลพิษที่รุนแรงขึ้นว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีปริมาณขยะรวมถึง 27 ล้านตัน ซึ่งในจำนวนนี้กว่า 40% หรือประมาณ 11 ล้านตัน คือขยะพลาสติก สิ่งที่น่ากังวลที่สุดคือสถิติขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single-use) ที่สูงถึง 45,000 ล้านชิ้น ตามมาด้วยแก้วพลาสติก 9,700 ล้านชิ้น และขวดพลาสติกอีกกว่า 8,000 ล้านชิ้น โดยปัญหาหลักเกิดจากการทิ้งขยะรวมกับเศษอาหาร ทำให้พลาสติกเหล่านั้นสกปรกและสูญเสียราคา จนไม่มีใครอยากนำกลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล
ไม้ตายภาครัฐ พรบ.บรรจุภัณฑ์ (EPR)
ลดขยะ 6 ล้านตันในพริบตา เพื่อแก้ปัญหาที่ต้นทาง ภาครัฐกำลังเร่งผลักดันกลไก EPR (Extended Producer Responsibility) หรือที่เรียกกันว่า “พรบ.บรรจุภัณฑ์” กฎหมายฉบับนี้จะบังคับให้ผู้ผลิตต้องรับผิดชอบในการนำบรรจุภัณฑ์ของตนกลับคืนสู่ระบบตามเปอร์เซ็นต์ที่รัฐกำหนด
หากเราตั้งเป้าดึงขวดพลาสติกกลับคืนมาให้ได้เพียง 50% ในปีแรก จะสามารถลดขยะของประเทศลงได้ทันทีถึง 6 ล้านตัน หรือคิดเป็น 10-20% ของขยะทั้งหมด ซึ่งถือเป็นสถิติใหม่ที่ประเทศไทยไม่เคยทำได้เลยตลอด 20 ปีที่ผ่านมา
ทฤษฎี “จุงใจ” เปลี่ยนพฤติกรรมด้วยเงิน 1 บาท
ในมุมของภาคประชาชน อธิบดี คพ. เสนอแนวคิดที่น่าสนใจว่า “การตระหนักรู้ คือการหลอกล่อด้วยแรงจูงใจ (Incentive)” โดยเปรียบเทียบว่าปัจจุบันราคาขวดพลาสติกที่รับซื้อกันเพียง 10 สตางค์ต่อใบนั้นไม่จูงใจพอ แต่หากกลไกตลาดหรือกฎหมายทำให้ราคาขยับขึ้นเป็น 1 บาทต่อขวด ได้จริง
"ผมเชื่อว่าจะไม่มีใครยอมทิ้งขวดพลาสติกเลย และจะเก็บกลับมาเข้าระบบจนเรียบ"
อธิบดียังยกตัวอย่างความสำเร็จของตู้หยอดขวดอัตโนมัติที่ได้รับความนิยมสูง เพราะมีการใช้ของรางวัลหรือส่วนลดมาเป็นตัวล่อ เช่น การนำขวดมาแลกกระเป๋า หรือใช้เป็นส่วนลดซื้อสินค้า ซึ่งเป็นการทำให้ประชาชน “คุ้นเคยกับใจก่อน”เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีในการคัดแยกขยะ
จาก “ความสมัครใจ” สู่ “ภาพบังคับ” อย่างยั่งยืน
แผนการจัดการขยะของ คพ. จะแบ่งเป็นขั้นตอน โดยเริ่มจากการร่วมมือกับภาคเอกชนสร้างแรงจูงใจให้ประชาชนปรับพฤติกรรมด้วยความเต็มใจ และเมื่อระบบมีความพร้อม จึงจะเริ่มใช้ “ภาพบังคับ” หรือการบังคับใช้กฎหมายอย่างเต็มรูปแบบควบคู่ไปกับแรงจูงใจด้านราคา นายสุรินทร์เชื่อมั่นว่า หากกลไกเหล่านี้ทำงานสอดประสานกัน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ทุกคนจะตระหนักและจัดการขยะด้วยตนเองโดยอัตโนมัติโดยที่ภาครัฐไม่ต้องรณรงค์ซ้ำซากอีกต่อไป