ในงานประชุมนานาชาติว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ International Public Procurement Conference 2026 ธนาคารโลก (World Bank) ได้เปิดเผยยุทธศาสตร์ใหม่ที่กำลังเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของรัฐบาลทั่วโลก นั่นคือระบบ GRAS (Governance Risk Assessment System) ซึ่งเป็นระบบวิเคราะห์ความเสี่ยงด้านธรรมาภิบาลที่ทันสมัยที่สุดในปัจจุบัน โดยตั้งเป้าที่จะเปลี่ยนโฉมการตรวจสอบจากการวิ่งไล่ตามปัญหา (Reactive) ไปสู่การสกัดกั้นก่อนเกิดความเสียหาย (Preventive Oversight)
วิกฤติการทุจริต เงินภาษีโลกหายไปกว่า 25%
ดาเนียล ออร์เตกา นีเอโต ผู้เชี่ยวชาญอาวุโสด้านธรรมาภิบาลจากธนาคารโลก ระบุในหัวข้อ บทบาทของเทคโนโลยีและภาคประชาสังคมในการจัดซื้อจัดจ้างและการตรวจสอบสัญญา ว่าการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐคิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 12% ของ GDP โลก แต่ความจริงที่น่าตกใจคือ มีเงินลงทุนสาธารณะประมาณ 8% ถึง 25% ที่ต้องสูญเสียไป เนื่องจากการบริหารจัดการที่ผิดพลาดและการทุจริตคอร์รัปชัน ปัญหาสำคัญเกิดจากกระบวนการตรวจสอบส่วนใหญ่ยังเป็นแบบแมนนวล (Manual) และมีการเก็บข้อมูลที่ไม่สมบูรณ์ ทำให้ยากต่อการระบุความผิดปกติในโครงการที่มีจำนวนมหาศาล
GRAS นวัตกรรม AI ที่จะกลายเป็น "สิ่งจำเป็นพื้นฐาน"
แดเนียลประกาศกร้าวว่า "GRAS จะกลายเป็นสิ่งจำเป็นพื้นฐาน (Commodity) ที่ทุกหน่วยงานต้องมี" ระบบนี้ทำงานโดยสร้าง "Data Lake" จากข้อมูลมหาศาลเพื่อระบุ สัญญาณเตือนความเสี่ยง (Red Flags) ได้มากกว่า 200 รูปแบบ ความโดดเด่นของมันคือการวิเคราะห์ที่มนุษย์แทบทำไม่ได้ด้วยตัวเองไม่ว่าจะเป็น
- การจับโกงเครือข่ายฮั้ว (Bid Rigging): ตรวจพบกลุ่มบริษัทที่ใช้ IP Address เดียวกัน, เบอร์โทรศัพท์เดียวกัน หรือมีที่ตั้งสำนักงานแห่งเดียวกัน ในการยื่นประมูล รวมถึงระบบยังตรวจพบ "บริษัทคู่หู" ที่สลับกันแพ้ชนะงานอย่างเป็นระบบต่อเนื่องหลายปี
- บริษัทนอมินีและ Shell Companies: ระบบสามารถคัดกรองบริษัทที่มีพนักงานเพียงไม่กี่คนแต่รับงานมูลค่าหลายร้อยล้าน หรือบริษัทที่ผู้ถือหุ้นเป็นผู้มีรายได้น้อยที่ได้รับสวัสดิการรัฐ ซึ่งขัดกับความเป็นจริงทางธุรกิจ
- ผลประโยชน์ทับซ้อน (Conflict of Interest): จับผิดเจ้าหน้าที่รัฐที่เป็นหุ้นส่วนในบริษัทที่มารับงานในหน่วยงานของตนเอง
เคสจริงจากบราซิล จากคนขับรถสู่เจ้าของสัญญา 9 ล้าน
หนึ่งในตัวอย่างที่น่าสนใจที่สุดคือการนำระบบไปใช้ในบราซิล (ภายใต้ชื่อ Prisma) ระบบได้ตรวจพบกรณีของ “โจเซฟ เคนเนดี” ซึ่งมีชื่อระบุว่าเป็นพนักงานขับรถของเทศบาลแห่งหนึ่ง แต่ในขณะเดียวกันเขากลับเป็นหุ้นส่วนในบริษัทที่ได้รับสัญญางานรัฐมูลค่าสูงถึง 9 ล้าน (Reais) นอกจากนี้ในบราซิลเพียงแห่งเดียว ระบบยังช่วยระบุว่า
- บริษัทกว่า 420 แห่ง ที่มีโอกาสสูงที่จะเป็นบริษัทนอมินี (Shell Companies)
- บริษัทกว่า 800 แห่ง ที่เข้าประมูลแข่งกันทั้งที่มีผู้ถือหุ้นร่วมกัน
- เจ้าหน้าที่รัฐกว่า 500 ราย ที่เป็นเจ้าของบริษัทและรับงานจากต้นสังกัดตัวเอง
ยืดหยุ่นที่รองรับทุกระดับความพร้อม
แดเนียลเน้นย้ำว่าระบบ GRAS ถูกออกแบบมาให้ใช้งานได้ในทุกระดับความพร้อมของข้อมูล ตั้งแต่ประเทศที่มีฐานข้อมูลซับซ้อนอย่างบราซิล ไปจนถึงระดับค่าเฉลี่ยอย่างกัวเตมาลา หรือแม้แต่ในบริบทที่มีขีดความสามารถต่ำ โดยสามารถพัฒนาระบบต้นแบบ (Prototype) ได้ภายในเวลาไม่ถึง 6 เดือน และบูรณาการเข้ากับระบบการบริหารจัดการการคลังหรือการจัดซื้อจัดจ้างอิเล็กทรอนิกส์ได้ทันที
"ลองจินตนาการถึงการวิเคราะห์ข้อมูลแบบแมนนวล มันอาจต้องใช้เวลาหลายร้อยชั่วโมงและทรัพยากรมหาศาล ซึ่งระบบนี้จะช่วยประหยัดทรัพยากรเหล่านั้นได้อย่างมหาศาล" แดเนียลกล่าวทิ้งท้าย เพื่อยืนยันว่า เทคโนโลยีคือทางรอดเดียวในการปกป้องงบประมาณสาธารณะในอนาคต