จีนปฏิรูปโครงสร้างพื้นฐานพลังงานสู่ความเป็นมิตรต่อธรรมชาติ หลังขึ้นแท่นประเทศที่มี "เมืองพื้นที่ชุ่มน้ำโลก" มากที่สุดในโลก พร้อมถอดบทเรียนสู่ไทยเมื่อภาคก่อสร้าง-พลังงานต้องเผชิญโจทย์หิน ทำกำไรอย่างไรไม่ให้ทำลายความหลากหลายทางชีวภาพ
จีน "เมืองแห่งพื้นที่ชุ่มน้ำ" และรุกคืบกฎหมายสิ่งแวดล้อมระดับโลก
นับตั้งแต่การรับรองกรอบงานความหลากหลายทางชีวภาพระดับโลกคุนหมิง-มอนทรีออล (GBF) ในปี 2565 จีนได้ยกระดับการอนุรักษ์ธรรมชาติขึ้นสู่ระดับโครงสร้าง โดยในปี 2568 นี้ จีนสร้างประวัติศาสตร์ส่ง 9 เมือง (รวมถึงเขตชงหมิงในเซี่ยงไฮ้) ได้รับการรับรองเป็น "เมืองพื้นที่ชุ่มน้ำโลก" (International Wetland Cities) ส่งผลให้จีนมีเมืองในกลุ่มนี้รวมถึง 22 แห่ง ซึ่งถือว่า มากที่สุดในโลก
ที่สำคัญที่สุด สภานิติบัญญัติสูงสุดของจีนได้ผ่านร่าง "ประมวลกฎหมายสิ่งแวดล้อมและนิเวศวิทยา" (Ecological and Environmental Code) ซึ่งถือเป็นประมวลกฎหมายฉบับที่สองต่อจากประมวลกฎหมายแพ่งปี 2563 เพื่อวางรากฐานการอยู่ร่วมกันระหว่างมนุษย์และธรรมชาติอย่างยั่งยืน โดยตั้งเป้าคุ้มครองพื้นที่ดินและทะเลให้ได้ 30% ภายในปี 2573 ผ่านกลไก "เส้นแดงทางนิเวศวิทยา" (Ecological Red Lines)
เจาะลึกภาค "พลังงาน-ก่อสร้าง" เมื่อความเจริญรุกคืบป่าต้นน้ำ
ภาคส่วนที่ได้รับผลกระทบและสร้างผลกระทบสูงสุดคือ "การก่อสร้าง" และ "พลังงาน" เนื่องจากต้องพึ่งพาทรัพยากรพื้นฐานอย่าง ทราย หิน และไม้ ทว่าการขยายตัวที่ขาดการควบคุมกำลังกลืนกินพื้นที่ป่าดิบชื้นทั่วโลกกว่า 3 ล้านเฮกตาร์ต่อปี (ประมาณ 18.75 ล้านไร่)
Case Study ที่น่าสนใจจากจีน
- State Grid Shanghai: ติดตั้งระบบพลังงานชายฝั่ง (Shore Energy) แทนเครื่องกำเนิดไฟฟ้าดีเซลในลุ่มแม่น้ำแยงซี ลดมลพิษทางเสียงและไอเสีย ปกป้องสัตว์น้ำ
- Mengniu Dairy (Wuhan): สร้างพื้นที่ชุ่มน้ำเทียมภายในโรงงานเพื่อบำบัดน้ำเสียก่อนปล่อยสู่ธรรมชาติ กลายเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าท้องถิ่น
2 ความท้าทายหลัก: ผลกระทบที่ "วัดไม่ได้" และมาตรฐานที่ "ล้าสมัย"
แม้จะมีโมเดลที่ดี แต่การขับเคลื่อนสู่ Nature-Positive (การส่งเสริมธรรมชาติเชิงบวก) ยังติดหล่ม 2 ปัญหา ได้แก่ การวัดผลที่ยากลำบาก ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพไม่มีตัวเลขที่ชัดเจนเหมือนการวัดค่าคาร์บอน ทำให้ยากต่อการตัดสินใจเชิงธุรกิจ และมาตรฐานเก่าเกินไป กฎเกณฑ์เดิมตามไม่ทันเทคโนโลยีการอนุรักษ์สมัยใหม่
ล่าสุด จีนได้เสนอมาตรฐานต่อ สหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) ในปี 2568 เกี่ยวกับ "แนวทางการสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกด้านพลังงานคาร์บอนต่ำที่ปรับให้เข้ากับความหลากหลายทางชีวภาพบนเกาะ" เพื่อใช้ดิจิทัลติดตามระบบนิเวศบนพื้นที่เปราะบางอย่างเกาะต่างๆ
ส่อง "ไทย" จาก Net Zero สู่การปกป้อง Biodiversity
ประเทศไทยเองก็ไม่ได้นิ่งเฉย ข้อมูลจาก กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ระบุว่าไทยกำลังขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการด้านความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติ เพื่อให้สอดคล้องกับกรอบงาน GBF เช่นกัน
สถานการณ์ในประเทศไทยที่น่าจับตา
- มาตรการ OECMs: ไทยกำลังเร่งผลักดันพื้นที่อนุรักษ์นอกเขตอนุรักษ์ (Other Effective Area-based Conservation Measures) เพื่อบรรลุเป้าหมาย 30x30 (คุ้มครองพื้นที่ 30% ในปี 2573)
- ภาคเอกชนไทย: กลุ่มอุตสาหกรรมก่อสร้างและพลังงานรายใหญ่เริ่มนำแนวทาง TNFD (Taskforce on Nature-related Financial Disclosures) มาใช้เพื่อรายงานความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ ซึ่งเป็นเทรนด์เดียวกับที่เกิดขึ้นในระดับสากล
- พื้นที่ชุ่มน้ำในไทย: ปัจจุบันไทยมีพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ (Ramsar Sites) ทั้งสิ้น 15 แห่ง ตามข้อมูลจากสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม - สผ. เช่น เขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงบอระเพ็ด และดอนหอยหลอด ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการรักษาสมดุลนิเวศ
โดยการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดอย่างเดียวไม่เพียงพออีกต่อไป แต่ต้องเป็น "พลังงานสะอาดที่เป็นมิตรต่อสิ่งมีชีวิต" ด้วย กรณีศึกษาจากเกาะและเมืองพื้นที่ชุ่มน้ำในจีน คือสัญญาณเตือนว่า ธุรกิจที่มองข้ามความหลากหลายทางชีวภาพ อาจต้องแบกรับ "ต้นทุนการเปลี่ยนผ่าน" (Transition Premium) ที่สูงลิ่วในอนาคต หากไม่เริ่มปรับตัวตั้งแต่วันนี้