สงครามในอิหร่านและการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อความมั่นคงทางพลังงานทั่วโลก การหยุดชะงักนี้ทำให้ปริมาณน้ำมันดิบหายไปจากตลาดโลกอย่างมหาศาล ราคาน้ำมันพุ่งสูงต่อเนื่อง ทำให้หลายประเทศต้องเร่งหามาตรการเร่งด่วนเพื่อบรรเทาผลกระทบต่อเศรษฐกิจและประชาชน
วิกฤตการณ์นี้ไม่ได้ส่งผลเพียงแค่ราคาน้ำมันที่หน้าสถานีบริการน้ำมันเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบเป็นโดมิโนไปยังค่าไฟฟ้าและค่าก๊าซธรรมชาติในหลายภูมิภาค โดยเฉพาะในยุโรปที่ราคาก๊าซพุ่งสูงขึ้นถึง 60% นับตั้งแต่เริ่มความขัดแย้ง
สหภาพยุโรป
คณะกรรมาธิการพลังงานของสหภาพยุโรป เสนอให้ประเทศสมาชิกปรับลดเป้าหมายการสำรองก๊าซลงเหลือ 80% เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับตลาด นอกจากนี้ยังมีการพิจารณามาตรการฉุกเฉินชั่วคราวเพื่อช่วยเหลือประเทศสมาชิกที่เผชิญวิกฤติราคาพลังงานอย่างรุนแรง โดยเน้นย้ำว่ามาตรการเหล่านี้ต้องไม่ขัดขวางการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด
อย่างไรก็ตาม สหภาพยุโรปยังไม่มีนโยบายร่วมกันในการตอบสนองต่อวิกฤติพลังงานนี้ แต่ละประเทศจึงต้องตัดสินใจเลือกใช้มาตรการของตนเอง ตั้งแต่การลดภาษี การกำหนดเพดานราคา ไปจนถึงการปันส่วนเชื้อเพลิง เพื่อป้องกันไม่ให้พลเมืองต้องแบกรับภาระค่าครองชีพที่สูงเกินไป
สเปน ประกาศแผนช่วยเหลือที่มีมูลค่าสูงถึง 5,000 ล้านยูโร ไม่ว่าจะเป็นการลดภาษีมูลค่าเพิ่ม สำหรับพลังงานทุกรูปแบบจาก 21% เหลือ 10% รวมถึงการให้ส่วนลดค่าน้ำมันแก่ภาคส่วนที่เปราะบาง เช่น ผู้ประกอบการขนส่ง เกษตรกร และชาวประมง อีกด้วย
เยอรมนีและออสเตรีย เลือกใช้วิธีการควบคุมสถานีบริการน้ำมันแทนการให้เงินอุดหนุนโดยตรง โดยเยอรมนีออกกฎหมายให้สถานีบริการปรับขึ้นราคาได้เพียงวันละครั้งในเวลาเที่ยงวัน ขณะที่ออสเตรียอนุญาตให้ปรับขึ้นราคาได้เพียง 3 ครั้งต่อสัปดาห์ แต่สามารถปรับราคาลงเมื่อใดก็ได้ เพื่อป้องกันการฉวยโอกาสขึ้นราคาในช่วงวิกฤต
โปรตุเกสเป็นประเทศแรกในกลุ่มประเทศยุโรปใต้ที่ใช้มาตรการที่เป็นรูปธรรม ด้วยการประกาศลดภาษีน้ำมันดีเซลสำหรับรถยนต์ลง 3.55 ยูโรต่อลิตรเป็นการชั่วคราวและเป็นพิเศษ โดยคืนเงินภาษีมูลค่าเพิ่มส่วนเกินที่เกิดจากการเพิ่มขึ้นของราคาน้ำมันให้กับผู้เสียภาษี มาตรการนี้ถูกนำมาใช้เมื่อราคาน้ำมันสูงเกินเกณฑ์ 10 เซนต์ ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่ฝ่ายบริหารกำหนดไว้เอง
TotalEnergies บริษัทพลังงานและปิโตรเลียมในฝรั่งเศส ประกาศตรึงราคาน้ำมันเบนซินและดีเซลจนถึงสิ้นเดือน ส่วนรัฐบาลผลักดันในสภาสหภาพยุโรปให้มีข้อเสนอเพื่อยุติการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานและน้ำ เนื่องจากมีความเสี่ยงที่ความขัดแย้งอาจทำให้ราคาสูงขึ้นไปอีก
โปแลนด์และฮังการี ใช้มาตรการเชิงรุกในการควบคุมราคาหน้าปั๊ม โดยโปแลนด์ลดภาษี VAT สำหรับเชื้อเพลิงจาก 23% เหลือเพียง 8% ส่วนฮังการีได้กำหนดเพดานราคาน้ำมันอย่างเข้มงวด แต่จำกัดสิทธิ์เฉพาะรถยนต์ที่มีป้ายทะเบียนฮังการีเท่านั้น เพื่อป้องกันไม่ให้คนจากประเทศเพื่อนบ้านข้ามพรมแดนมาเติมน้ำมันราคาถูก
สโลวีเนีย กลายเป็นสมาชิกสหภาพยุโรปประเทศแรกที่เริ่มใช้มาตรการปันส่วนเชื้อเพลิงอย่างเป็นทางการ ภายใต้มาตรการนี้ ผู้ขับขี่รถยนต์ส่วนบุคคลจะถูกจำกัดการซื้อน้ำมันไม่เกิน 50 ลิตรต่อวัน ขณะที่ภาคธุรกิจและเกษตรกรได้รับโควตาที่สูงกว่าคือ 200 ลิตร เพื่อรักษาความมั่นคงของอุปทานน้ำมันในประเทศ
เอเชีย
สำหรับเอเชีย กลุ่มประเทศที่นำเข้าน้ำมันเป็นหลักมีความกังวลเรื่องการขาดแคลนน้ำมันมากกว่าเรื่องราคา จีน ซึ่งเป็นผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของโลก มีแผนรับมือกับภาวะขาดแคลนน้ำมันมาเสมอ ด้วยการกักตุนน้ำมัน โดยปัจจุบันมีปริมาณน้ำมันสำรองมากถึง 900 ล้านบาร์เรล แม้ว่าปริมาณนี้จะคิดเป็นเพียงประมาณสามเดือนของการนำเข้าทั้งหมดก็ตาม และเพื่อควบคุมราคาภายในประเทศ ทางการจีนได้สั่งให้โรงกลั่นน้ำมันหยุดส่งออกเชื้อเพลิงเป็นการชั่วคราว
อินเดีย ประกาศว่ามีปริมาณน้ำมันสำรองเพียงพอสำหรับ 60 วัน และสามารถหาน้ำมันจากตลาดโลกมาทดแทนส่วนที่หายไปจากช่องแคบฮอร์มุซได้ พร้อมกันนี้ยังได้ลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันดีเซลและเบนซินอย่างมีนัยสำคัญเพื่อช่วยแบ่งเบาภาระของประชาชน แม้ว่าจะต้องสูญเสียรายได้มหาศาลก็ตาม
ขณะที่ญี่ปุ่น เลือกใช้การให้เงินอุดหนุนแก่ผู้จัดจำหน่ายน้ำมันเพื่อยับยั้งการขึ้นราคา และขอให้ผู้ค้าเปลี่ยนเกณฑ์อ้างอิงราคาจากดูไบ มาเป็นเบรนท์ นอกจากนี้ยังมีการปล่อยน้ำมันจากคลังสำรองเพื่อเพิ่มปริมาณน้ำมันในตลาด ท่ามกลางภาวะเงินเฟ้อที่เริ่มส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมในท้องถิ่น
ส่วนศรีลังกา ซึ่งเพิ่งฟื้นตัวจากวิกฤตการเงิน ต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่ยากลำบากอีกครั้ง จนต้องประกาศให้วันพุธเป็นวันหยุดราชการเพื่อประหยัดเชื้อเพลิง มีการนำระบบปันส่วนเชื้อเพลิงมาใช้ โดยจำกัดรถยนต์ส่วนบุคคลให้เติมน้ำมันได้เพียง 15 ลิตรต่อสัปดาห์ ขณะที่รถจักรยานยนต์เติมได้เพียง 5 ลิตร
ประเทศไทย ออกมาตรการรณรงค์ประหยัดพลังงานอย่างเข้มงวด โดยรัฐบาลขอความร่วมมือให้ข้าราชการถอดเสื้อสูททำงานและปรับอุณหภูมิเครื่องปรับอากาศให้อยู่ที่ 26-27 องศาเซลเซียส นอกจากนี้ยังมีการกำหนดให้หน่วยงานของรัฐทำงานจากที่บ้าน เพื่อลดการใช้ไฟฟ้าและน้ำมันเชื้อเพลิง
ทางด้านฟิลิปปินส์ ประกาศสถานะฉุกเฉินระดับชาติ พร้อมลดวันทำงานของข้าราชการเหลือ 4 วันต่อสัปดาห์ รัฐบาลยังให้เงินอุดหนุนแก่คนขับรถสาธารณะและลดบริการเดินเรือข้ามฟาก พร้อมให้คำมั่นว่าจะจัดหาคลังสำรองน้ำมันเพิ่มอีก 1 ล้านบาร์เรลเพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับสถานการณ์ที่เลวร้ายลง
เมียนมา ประสบปัญหาราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วและเริ่มขาดแคลนเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องบิน รัฐบาลทหารได้เริ่มระบบปันส่วนโดยใช้ QR Code และอนุญาตให้รถยนต์ส่วนบุคคลวิ่งได้เพียงวันเว้นวันตามเลขทะเบียนคู่-คี่ ขณะที่บังกลาเทศได้สั่งปิดมหาวิทยาลัยและเลื่อนวันหยุดทางศาสนาให้เร็วขึ้นเพื่อลดการใช้พลังงาน
เวียดนามและเกาหลีใต้ ใช้ทั้งมาตรการลดภาษีและการรณรงค์ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เวียดนามยกเลิกภาษีสิ่งแวดล้อมและ VAT สำหรับเชื้อเพลิง ส่วนเกาหลีใต้กระตุ้นให้ประชาชนอาบน้ำให้น้อยลงและใช้เครื่องซักผ้าเฉพาะวันหยุด พร้อมทั้งสั่งเดินเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์อีกครั้งเพื่อเพิ่มสัดส่วนพลังงานในประเทศ
พื้นที่อื่น ๆ ของโลก
สำหรับออสเตรเลีย เปิดให้ใช้ระบบขนส่งสาธารณะฟรีในรัฐวิกตอเรียและแทสเมเนีย เพื่อจูงใจให้คนลดการใช้รถส่วนตัว นอกจากนี้ยังมีการลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันลงครึ่งหนึ่งเป็นเวลา 3 เดือนเพื่อช่วยลดค่าครองชีพให้กับประชาชน
อียิปต์ เป็นประเทศที่ใช้มาตรการควบคุมที่เข้มงวดเป็นอันดับต้น ๆ โดยสั่งให้ร้านค้าและร้านอาหารปิดเวลา 21:00 น. และหรี่ไฟถนนและป้ายโฆษณา รัฐบาลยังได้ปรับขึ้นราคาน้ำมันและค่าโดยสารสาธารณะเพื่อรักษาความมั่นคงทางการเงิน ควบคู่ไปกับการลดโควตาน้ำมันของรถยนต์ราชการลงหนึ่งในสาม
เอธิโอเปียจัดลำดับความสำคัญของเชื้อเพลิง โดยให้พลังงานแก่หน่วยงานความมั่นคงและอุตสาหกรรมที่ผลิตสินค้าจำเป็นก่อน ในขณะที่เซาท์ซูดานเริ่มตัดไฟเป็นระยะเนื่องจากขาดแคลนเชื้อเพลิงในการผลิตกระแสไฟฟ้า ซึ่งต้องนำเข้าจากต่างประเทศ
แตกต่างจากสหรัฐและสหราชอาณาจักร ที่ยังไม่มีมาตรการอะไรที่เป็นรูปธรรม แม้สหรัฐจะเผชิญกับราคาน้ำมันที่สูงกว่า 4 ดอลลาร์ต่อแกลลอนเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 2022
ส่วนสหราชอาณาจักรยังไม่มีการประกาศมาตรการลดภาษีหรือปันส่วนที่ชัดเจน ท่ามกลางแรงกดดันจากภาคส่วนต่าง ๆ ให้รัฐบาลเร่งช่วยเหลือผู้บริโภคก่อนที่สถานการณ์จะเลวร้ายลงไปมากกว่านี้
ที่มา: BBC, Euro News, Independent, Telegraph, TIME