1 ปีเหตุการณ์แผ่นดินไหวเขย่ากรุง กองทุน ววน. แท็กทีม ภาคีวิจัย เปิดตัว “SRI Alert” (ศรีเตือนภัย) บูรณาการ AI-IoT-Digital Twin เปลี่ยนเมืองไทยจาก 'ตั้งรับ' สู่ 'เชิงรุก' ชูโมเดลเปลี่ยนประชาชนเป็น 'เซนเซอร์มีชีวิต' พร้อมระบบประเมินตึกเหลือง-แดงแบบเรียลไทม์
เหตุการณ์แผ่นดินไหวที่สั่นสะเทือนกรุงเทพมหานครและปริมณฑลเมื่อปีที่ผ่านมา ไม่เพียงแต่ทิ้งรอยร้าวไว้บนผนังอาคาร แต่ยังสะท้อนถึง “รอยร้าว” ในระบบการบริหารจัดการภัยพิบัติของไทยที่ยังขาดการเชื่อมโยงข้อมูลและการเตือนภัยที่เข้าถึงระดับโครงสร้างอาคารและชุมชนอย่างแท้จริง
ล่าสุด กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) โดย สกสว. ได้ประกาศขยับตัวครั้งใหญ่ภายใต้โครงการ “SRI Alert” (ศรีเตือนภัย) ซึ่งไม่ใช่แค่แอปพลิเคชันแจ้งเตือนทั่วไป แต่คือการพยายามสร้าง “สมองกล” ให้กับเมืองเพื่อรับมือภัยพิบัติในทุกมิติ
'SRI Alert' มากกว่าแค่คำเตือน คือคลังสมองวิจัย
หัวใจสำคัญของ SRI Alert คือการเป็น “Disaster Management Platform” ที่รวมเอาข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญ เทคโนโลยี และนวัตกรรมจากเครือข่ายมหาวิทยาลัยชั้นนำมาไว้ในที่เดียว โดยมีเป้าหมายหลักคือสนับสนุนการตัดสินใจของภาครัฐให้แม่นยำขึ้นบนพื้นฐานของวิทยาศาสตร์
ศ. ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว. กล่าวว่า บทบาทของกองทุน ววน. คือการเปลี่ยน “งานวิจัยบนหิ้ง” ให้เป็น “ระบบสนับสนุนที่พร้อมใช้ในภาวะวิกฤติ” โดยเฉพาะการดึงข้อมูลเชิงพื้นที่ วิศวกรรมโครงสร้าง และระบบคลาวด์มาวิเคราะห์ร่วมกันเพื่อส่งต่อข้อมูลให้หน่วยงานที่รับผิดชอบได้ทันท่วงที
Digital Twin สร้างเมืองฝาแฝด จำลองวิกฤติก่อนเกิดจริง
หนึ่งในเทคโนโลยีที่น่าสนใจคือ Urban Information Modeling (UIM) หรือการสร้างเมืองฝาแฝดดิจิทัลจากทีมวิจัยมหาวิทยาลัยนเรศวร ที่ไม่ได้ทำเพียงแค่โมเดล 3 มิติสวยงาม แต่คือฐานข้อมูลวิศวกรรมที่ใช้จำลองสถานการณ์น้ำท่วม แผ่นดินไหว และฝุ่น PM 2.5
ระบบนี้ช่วยให้ผู้บริหารเมืองสามารถวางแผน “การอพยพ” ได้อย่างแม่นยำ โดยมีการนำร่องแล้วในพื้นที่วชิรพยาบาล และเทศบาลเมืองท่าโพธิ์ จ.พิษณุโลก เพื่อลดความสูญเสียจากการโกลาหลที่มักเกิดขึ้นเมื่อคนไม่รู้เส้นทางที่ปลอดภัยที่สุด
'เซนเซอร์มีชีวิต' และ AI วิเคราะห์ปลา
ดร.วสันต์ ภัทรอธิคม สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กล่าวว่า ขณะที่ฝั่ง สวทช. ได้ต่อยอดแพลตฟอร์มยอดฮิตอย่าง Traffy Fondue ให้กลายเป็น “Citizen Touchpoint” เปลี่ยนประชาชนให้เป็นเซนเซอร์มีชีวิต รายงานเหตุการณ์ตามพิกัดจริงเพื่อให้การแจ้งเตือนแบบเรียลไทม์เข้าถึงกลุ่มเป้าหมายในพื้นที่เสี่ยงโดยตรง
ไม่เพียงแต่ภัยจากโครงสร้าง แต่ SRI Alert ยังครอบคลุมไปถึงความปลอดภัยทางอาหารผ่านแอปพลิเคชัน “ปลาปลอดภัย”ที่ใช้ AI วิเคราะห์โลหะหนักในปลาแม่น้ำกก จ.เชียงราย โดยแบ่งระดับความเสี่ยงเป็นสี เพื่อคัดกรองปลาที่ปนเปื้อนออกจากห่วงโซ่อาหาร ช่วยให้ชาวประมงและผู้บริโภคตัดสินใจได้บนข้อมูลชุดเดียวกัน
จาก 'รอยร้าว' สู่ 'เซนเซอร์ตึกอัจฉริยะ'
ศ. ดร.เป็นหนึ่ง วานิชชัย ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยแผ่นดินไหวแห่งชาติ ให้ข้อมูลที่น่าสนใจว่า แม้ศูนย์กลางแผ่นดินไหวจะอยู่ไกลถึงเมียนมา แต่ชั้นดินอ่อนในกรุงเทพฯ คือตัวขยายสัญญาณ (Amplification) ที่ทำให้อาคารโยกตัวรุนแรงกว่าพื้นที่ใกล้จุดศูนย์กลางเสียอีก
เพื่อแก้ปัญหาความโกลาหลหลังเกิดเหตุ สมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทยจึงร่วมพัฒนา ระบบตรวจติดตามสุขภาพโครงสร้าง (MEMS Acceleration Sensors) ติดตั้งเซนเซอร์วัดความเร่งในตึก เพื่อประเมินความเสียหายทันทีผ่านระบบ “ป้ายสี” (เขียว-เหลือง-แดง) หากตึกเสียหายเพียงเล็กน้อย (สีเขียว) ระบบจะแจ้งเตือนให้คนไม่ต้องอพยพอย่างโกลาหล ลดความสูญเสียทางเศรษฐกิจที่อาจสูงถึง 2 หมื่นล้านบาทต่อครั้งจากปัญหาจราจรและการหยุดชะงักของธุรกิจ
ก้าวต่อไปของการอยู่รอด
การเปิดตัว SRI Alert ในครั้งนี้จึงเป็นสัญญาณว่า ประเทศไทยกำลังพยายามเปลี่ยนผ่านจากการ "เยียวยาหลังเหตุ" ไปสู่การ "คาดการณ์และป้องกัน" อย่างยั่งยืน โดยการเชื่อมต่อหน่วยงานตั้งแต่กรมอุตุนิยมวิทยา กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ไปจนถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพราะในโลกที่ภัยธรรมชาติรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ "ความเร็วของข้อมูล" คือเส้นแบ่งระหว่างความรอดและความสูญเสีย