‘น้ำ’ความสำคัญเท่าชีวิต บทสนทนาเกี่ยวกับน้ำ จึงเป็นเรื่องใหญ่และสำคัญเสมอ เมื่อเร็วๆนี้ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ร่วมกับสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.)
จัดงาน“เสวนาระดับชาติว่าด้วยสิทธิการถือครองน้ำ”ณ กรุงเทพฯ เพื่อสร้างความเห็นพ้องในการบริหารจัดการสิทธิการใช้งานน้ำในประเทศไทย และกำหนดทิศทางและลำดับความสำคัญของสิทธิการถือครองน้ำ เพื่อนำไปจัดทำ “หลักการบริหารจัดการสิทธิการถือครองน้ำอย่างรับผิดชอบ” (Elements for the Responsible Governance of Water Tenure) ซึ่งครอบคลุมการบริหารจัดการสิทธิการใช้น้ำทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ
ผศ.ดร.ฆริกา คันธา จากสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์(นิด้า)กล่าวว่า การประเมินสิทธิการถือครองน้ำเป็นเครื่องมือที่สำคัญมากต่ออนาคต ข้อมูลที่ได้สามารถนำมาใช้กำหนดเป้าหมาย ทำความเข้าใจว่ากำลังมีการใช้น้ำอย่างไร เพื่อส่งเสริมการใช้น้ำอย่างเป็นธรรมในท้ายที่สุด
นายไพศาล บุตรน้ำเพชร ประธานกลุ่มผู้ใช้น้ำเพื่อการชลประทานตำบลชุมแสง จ.ระยอง กล่าวว่าการจัดสรรน้ำจำเป็นต้องดำเนินการอย่างเป็นธรรม โดยไม่เพียงแต่คำนึงถึงกฎหมายเท่านั้น แต่ยังรวมถึงมิติทางวัฒนธรรมและสังคมด้วย ต้องเข้าใจความต้องการของผู้ใช้น้ำแต่ละราย และจัดลำดับความสำคัญให้ถูกต้อง
“การประเมินสิทธิการถือครองน้ำโดยโครงการ ScaleWat ในประเทศไทยจะเป็นข้อมูลสำคัญของการเสวนาเรื่องสิทธิการถือครองน้ำระดับภูมิภาคสำหรับเอเชียและแปซิฟิก (6-7 พ.ค. 2569) และระดับโลก (ต.ค. 2569)”
วันน้ำโลก2569:น้ำและบทบาททางเพศสภาพ
ก่อนการจัดเสวนาระดับชาติครั้งนี้ FAO ได้เข้าร่วมกิจกรรมเฉลิมฉลองวันน้ำโลก ประจำปี 2569 ซึ่งจัดขึ้นในหัวข้อ “น้ำและบทบาททางเพศสภาพ” กิจกรรมนี้สร้างโอกาสสำหรับผู้นำระดับชาติและระดับภูมิภาคให้เสริมสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับการจัดการน้ำอย่างยั่งยืนและโครงการที่มุ่งเน้นการจัดสรรน้ำอย่างเท่าเทียม
การสัมมนาครั้งนี้ ได้รัับการสนับสนุนจาก โครงการScaleWatซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจากกระทรวงอาหารและเกษตร สหพันธรัฐเยอรมนี (BMLEH) ซึ่งได้ทำการสำรวจภาคสนามเกี่ยวกับการถือครองทรัพยากรน้ำ และการฝึกอบรมเจ้าหน้าที่รัฐเกี่ยวกับฐานข้อมูล WaPOR ของ FAO ซึ่งเปิดการเข้าถึงสาธารณะเกี่ยวกับการบริโภคน้ำ การผลิตพลังงานชีวมวล และตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องแยกย่อยตามพื้นที่ เพื่อสนับสนุนการวิจัยและกระบวนการตัดสินใจด้านการจัดการทรัพยากรน้ำ
ผลการศึกษาครอบคลุมแรงกดดันด้านสิ่งแวดล้อม เช่นความต้องการน้ำที่แย่งชิงโดยภาคส่วนหลากหลายประเภท การสูบน้ำเกินขีดจำกัด และคุณภาพน้ำที่ลดลง ซึ่งส่งผลต่อการเข้าถึงและความมั่นคงของน้ำ ข้อมูลเชิงลึกที่ได้จะช่วยให้การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำมีความยั่งยืนและอ้างอิงหลักฐานมากขึ้น
ประเด็นสำคัญที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ 1. ข้อมูลที่โปร่งใสและเข้าถึงได้เกี่ยวกับการใช้น้ำและการจัดสรรน้ำเป็นพื้นฐานสำคัญของการบริหารจัดการน้ำอย่างเท่าเทียม แต่พื้นที่เกษตรนอกเขตชลประทานจำนวนมากยังขาดข้อมูลการใช้น้ำที่ชัดเจน ทำให้ฐานข้อมูลไม่ครอบคลุม
2. การใช้น้ำอย่างไม่เป็นทางการและตามประเพณีเป็นเรื่องที่แพร่หลาย และส่วนใหญ่ไม่ได้รับการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ ทำให้การประเมินสิทธิการถือครองน้ำมีความสำคัญต่อการสร้างการกำกับดูแลที่ครอบคลุม
3. การมีส่วนร่วมของสตรีในการบริหารจัดการน้ำยังคงมีจำกัด ผู้หญิงยังขาดโอกาสในการมีส่วนร่วมตัดสินใจ บทบาทของผู้หญิงจึงควรได้รับแก้ไข เพื่อเร่งแก้ไขความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงน้ำ
4. ความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ และการเปลี่ยนแปลงแนวทางเกษตรกรรมทำให้ความต้องการใช้น้ำเพิ่มขึ้น จำเป็นต้องมีกลไกบริหารจัดการที่สามารถตอบสนอง และเตรียมการล่วงหน้าได้
----------------------------------------------------------
อ่านข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
· National Dialogue on Water Tenure – Thailand >>>
· Regional Dialogue on Water Tenure for Asia and the Pacific >>>
· Global Dialogue on Water Tenure >>>
· World Water Day 2026 >>>