จากเวที COP30 สู่ Davos 2569 เมื่อ "ผืนป่า" ไม่ใช่แค่ทรัพยากรที่รอการตัด แต่คือ "สินทรัพย์" ทางเศรษฐกิจที่ล้ำค่าที่สุดของมนุษยชาติ พร้อมโมเดลระดมทุนแสนล้านเพื่อหยุดยั้งวิกฤตสภาพภูมิอากาศ
วิกฤติการณ์ที่คำสัญญาไม่เพียงพออีกต่อไป
เป็นเวลานานนับศตวรรษที่มนุษย์มองว่าป่าไม้คือ "อุปสรรค" ของการขยายตัวทางเมือง หรือเป็นเพียง "ทรัพยากร" ที่ต้องตักตวงให้ได้มากที่สุด แต่ความจริงที่ปรากฏในปัจจุบันคือ ป่าไม้คือเครื่องจักรชีวภาพที่สำคัญที่สุดในการดูดซับก๊าซคาร์บอน คืนออกซิเจน และรักษาสมดุลของวงจรน้ำทั่วโลก
แม้จะมีคำมั่นสัญญาจากนานาชาติตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 (New York Declaration on Forests) และการย้ำเป้าหมายหยุดการตัดไม้ทำลายป่าภายในปี พ.ศ. 2573 จากเวที COP26 (พ.ศ. 2564) ทว่าสถิติความสูญเสียยังคงน่ากังวล จนกระทั่งการประชุม COP30 ณ เมืองเบเลม ประเทศบราซิล ในปี พ.ศ. 2568 ที่ผ่านมา โลกได้ขยับเข้าสู่ยุคของการ "ลงมือทำด้วยเม็ดเงิน" อย่างแท้จริง
นวัตกรรมการเงิน กุญแจดอกสุดท้ายสู่ความยั่งยืน
ปัญหาหลักที่ทำให้การอนุรักษ์ป่าล้มเหลวในอดีตคือ "ขาดแรงจูงใจทางเศรษฐกิจ" ในเวที COP30 จึงเกิดกลไกสำคัญคือ
- Tropical Forests Forever Facility (TFFF): กองทุนระดับโลกที่ได้รับแรงหนุนจากนอร์เวย์ (3,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) และเยอรมนี (1,160 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) โดยมีเป้าหมายระดมทุนให้ถึง 10,000 ล้านดอลลาร์ (ประมาณ 3.5 แสนล้านบาท) ภายในสิ้นปี พ.ศ. 2569 เพื่อสนับสนุนประเทศในเขตร้อนให้รักษาป่าไม้แลกกับผลตอบแทนทางการเงินที่คุ้มค่ากว่าการตัดไม้
- โมเดล CCAT (Catalytic Capital for the Agriculture Transition): กองทุนที่ระดมทุนเริ่มต้น 50 ล้านดอลลาร์สหรัฐเพื่อดึงดูดเงินทุนเชิงพาณิชย์อีก 1,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ มุ่งเน้นการเปลี่ยน "ที่ดินเสื่อมโทรม" ให้กลายเป็นพื้นที่เกษตรกรรมที่มีประสิทธิภาพสูง ซึ่งเป็นทางออกสำคัญในการหยุดขยายพื้นที่การเกษตรเข้าไปในป่า
สถานการณ์ในประเทศไทย โอกาสกลางพายุกฎระเบียบโลก
ข้อมูลจาก กรมป่าไม้ (Royal Forest Department) และรายงานสถานการณ์ป่าไม้ไทยปีประเทศไทย ระบุว่าในฐานะประเทศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงและเป็นผู้ส่งออกสินค้าเกษตรรายใหญ่ กำลังเผชิญกับทั้งโอกาสและความท้าทาย
- การปรับตัวรับ EUDR (กฎระเบียบสินค้าปลอดการตัดไม้ทำลายป่าของยุโรป): กฎหมายนี้จะมีผลบังคับใช้อย่างเข้มข้นในปี พ.ศ. 2569-2570 สินค้าของไทยอย่าง ยางพารา ปาล์มน้ำมัน กาแฟ และไม้ จะต้องพิสูจน์ได้ว่าไม่ได้มาจากพื้นที่บุกรุกป่าหลังวันที่ 31 ธ.ค. 2563 หากทำไม่ได้ จะสูญเสียตลาดสำคัญอย่างสหภาพยุโรปทันที
- เป้าหมาย "ป่าไม้ 55%": ตามแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561-2580) ไทยตั้งเป้าเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้ได้ร้อยละ 55 ของพื้นที่ประเทศ (แบ่งเป็นป่าธรรมชาติ 35% ป่าเศรษฐกิจ 15% และพื้นที่สีเขียวในเมือง 5%) ซึ่งปัจจุบันเรายังมีพื้นที่ป่าไม้จริงอยู่เพียงประมาณ 31.5% เท่านั้น
- โมเดลป่าชุมชนและสิทธิชาติพันธุ์: ข้อมูลจาก กรมป่าไม้ และ มูลนิธิสืบนาคะเสถียร ชี้ให้เห็นว่าการให้สิทธิชุมชนในการดูแลป่า (ป่าชุมชน) กว่า 1.2 ล้านไร่ทั่วประเทศ เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพสูงสุด เพราะคนในพื้นที่คือผู้ที่ได้รับผลประโยชน์โดยตรงจากการรักษาป่า
Forest Future Alliance (FFA) พลังความร่วมมือระดับโลก
ในการประชุม World Economic Forum (Davos) พ.ศ. 2569 ได้มีการเปิดตัวพันธมิตร Forest Future Alliance (FFA) เพื่อขับเคลื่อน 4 เสาหลักสู่ความสำเร็จ
- ภาครัฐ (Public Policy): ต้องเร่งรับรองสิทธิในที่ดินและบังคับใช้กฎหมายอย่างเป็นธรรม รวมถึงปรับโครงสร้างภาษีเพื่อจูงใจให้ภาคเกษตรใช้ที่ดินเสื่อมโทรมแทนการบุกรุกใหม่
- ภาคเอกชน (Private Sector): ธุรกิจยักษ์ใหญ่ต้องตั้งเป้าหมาย "Net Zero" ที่รวมถึงการยุติการทำลายระบบนิเวศในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain)
- สถาบันการเงิน (Financial Institutions): ปรับลดดอกเบี้ยหรือให้สิทธิพิเศษแก่ลูกค้ารายย่อยและรายใหญ่ที่ปฏิบัติตามมาตรฐานความยั่งยืนสากล
- ประชาสังคม (Civil Society): ยกระดับเสียงของกลุ่มชาติพันธุ์และชุมชนท้องถิ่นให้มีอำนาจในการตัดสินใจเกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรในพื้นที่ของตนเอง
อนาคตที่ป่าและเศรษฐกิจต้องเดินไปด้วยกัน
การเปิดตัว Forest Future Alliance และกองทุน TFFF ไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อม แต่คือการวางรากฐานทางเศรษฐกิจแบบใหม่ "ต้นทุนของการไม่ทำอะไรเลยนั้นสูงเกินกว่าที่เราจะจ่ายไหว" หากไทยสามารถคว้าโอกาสจากการระดมทุนเขียวและปรับตัวตามกฎระเบียบโลกได้ทันท่วงที ผืนป่าจะไม่ใช่ภาระ แต่จะเป็นต้นทุนที่สร้างความมั่งคั่งให้แก่คนไทยอย่างยั่งยืนในอนาคต
ที่มา : World Economic Forum