สภาพเศรษฐกิจตกต่ำ หนุ่มซาอุฯ ต้องหาอาชีพเสริมโดยการขับ“อูเบอร์”
ด้วยภาระหนี้ธนาคาร อิบราฮัม อาเหม็ด เพียรหาจ็อบเสริมมานานหลายปี ก่อนจะลงเอยกับงานที่ครั้งหนึ่งสังคมซาอุดีอาระเบียมองว่าเป็นงานต่ำต้อย นั่นคืองานขับแท็กซี่ให้กับแอพพลิเคชั่นเรียกรถโดยสาร “อูเบอร์”
ในประเทศร่ำรวยน้ำมันที่เคยเป็นประเทศปลอดภาษีแห่งนี้ พลเมืองได้รับสวัสดิการแบบที่เรียกว่า “จากครรภ์มารดาสู่เชิงตะกอน” อาชีพใช้แรงงานอย่างคนขับแท็กซี่ถูกสงวนไว้ให้กับแรงงานต่างด้าวรายได้ต่ำ
แต่ในยุคที่ราคาน้ำมันร่วง ชาวซาอุเริ่มหันมาสนใจงานต่ำต้อยมากขึ้น หลังรัฐบาลลดการให้เงินอุดหนุนลง ท่ามกลางสภาพเศรษฐกิจตกต่ำและการว่างงานสูง ประชาชนหลายหมื่นคนต้องหันไปทำงานเสริม อาเหม็ดวัย 31 ปีก็เช่นเดียวกัน เขาหันไปหายักษ์ใหญ่ระดับโลกอย่าง “อูเบอร์” แม้ว่าคนขับอูเบอร์ส่วนใหญ่ในซาอุดีอาระเบียจะเป็นแรงงานต่างชาติ
ในฐานะคุณพ่อลูก 3 เงินเดือนพนักงานบริษัทเอกชนในกรุงริยาด เดือนละ 8,000 ริยัล (2,133 ดอลลาร์) ไม่พอเลี้ยงดูครอบครัว และจ่ายหนี้บ้านเดือนละ 4,000 ริยัล
“ผมเลิกงานตอนบ่าย 2 จึงไปหางานเสริมยาก เงินเดือนของผมหลังหักหนี้บ้านเหลือนิดเดียว เรามีรายได้ไม่ชนเดือนมา 4 ปี” อาเหม็ดในชุดคลุมยาวสีขาวกล่าวกับสำนักข่าวเอเอฟพี
เมื่อปี 2560 อาเหม็ดขายรถนำเงินมาซื้อรถใหม่แล้วไปสมัครขับอูเบอร์ ที่พร้อมให้บริการใน 20 เมืองของซาอุดีอาระเบีย พร้อมด้วยคนขับกว่า 200,000 คน
“ผมทำงาน 7 ชั่วโมงต่อวัน 5 วันต่อสัปดาห์ มีรายได้จากอูเบอร์เฉลี่ยเดือนละ 6,000 ริยัล” อาเหม็ดเล่าเรื่องจ็อบเสริมที่ช่วยให้เขาผ่อนคลายภาระการเงินลงได้
ชาวซาอุฯ เกือบ 2 ใน 3 รับราชการซึ่งเป็นงานมั่นคง บ่อยครั้งเป็นงานที่ไม่ต้องใช้ทักษะมากมาย แต่เนื่องจากค่าใช้จ่ายภาครัฐเพิ่มสูงขึ้นมาก ซาอุดีอาระเบียบจึงพยายามปฏิรูปเศรษฐกิจประเทศหลังยุคน้ำมัน พยายามปลดภาระรัฐบาลไม่ดูแลประชาชนมากเกินไป
แกรห์ม กริฟฟิธนักวิเคราะห์อาวุโสจากบริษัทที่ปรึกษา “คอนโทรล ริสก์” กล่าวว่า ขณะนี้ชาวซาอุดีอาระเบียหันมาทำงานที่ในอดีตคนต่างชาติทำเสียเป็นส่วนใหญ่
“ตราบาปทางสังคมต่อการทำงานใช้แรงหรืองานบริการนั้นรุนแรงมาก แต่ความจำเป็นทางเศรษฐกิจผลักดันให้หลายๆ คนต้องทำงานดังกล่าว โดยไม่สนใจสถานะทางสังคมของตน”
วัฒนธรรมการทำงานในซาอุดีอาระเบียค่อยๆเปลี่ยนแปลงไปทีละน้อย ประเทศที่ประชากร 40% อายุระหว่าง 20-40 ปี เริ่มเปิดรถขายอาหารและทำงานเด็กปั๊มเป็นครั้งแรก หลายคนทำเป็นงานเสริมหาเงินมาดูแลค่าใช้จ่าย เนื่องจากค่าครองชีพสูงจนรายได้ไม่ชนเดือนบางคนต้องเป็นหนี้ แต่ตอนนี้พวกเขามีทางออกใหม่ ๆ
“ชาวซาอุฯ มาทำงานพาร์ทไทม์กับอูเบอร์เยอะมาก นี่คือโอกาสทางเศรษฐกิจที่บริษัทมีให้”โฆษกอูเบอร์กล่าว
อูเบอร์ เปิดตัวในซาอุดีอาระเบียเมื่อปี 2557 จากนั้นซื้อกิจการแอพพลิเคชั่นเรียกรถ “คารีม”ที่มีฐานปฏิบัติการในดูไบ เมื่อปี 2562 ด้วยวงเงิน 3.1 พันล้านดอลลาร์
เมื่อซาอุดีอาระเบียยกเลิกคำสั่งห้ามผู้หญิงขี่จักรยานยนต์ในปี 2561 ทั้งอูเบอร์และคารีมก็รับผู้หญิงเข้าทำงาน
“ผมจ่ายหนี้แต่งงานและหนี้รถได้ 1 ใน 3 ก็เพราะขับอูเบอร์ ตอนนี้ผมต้องทำงานวันละ 10 ชั่วโมง พร้อมทั้งทำงานเสริมไปด้วย เพื่อจ่ายหนี้ 2 ก้อนให้หมดเร็วๆ” คาเล็ด วัย 27 ปี เจ้าบ่าวหมาดๆ เผย
หลายปีมาแล้วที่ราชอาณาจักรแห่งนี้พยายามดำเนินนโยบาย “ทำให้เป็นซาอุฯ” โดยให้บริษัทเอกชนว่าจ้างคนท้องถิ่นมากขึ้น
ตัวเลขทางการชี้ว่า การว่างงานไตรมาส 3 ของปี 2562 อยู่ที่ 12% ดีขึ้นเล็กน้อยจาก 12.7% เมื่อปี 2561
“คนซาอุฯ รุ่นใหม่ยอมทำงานที่เมื่อก่อนไม่เคยทำ การเข้ามาของบริษัทต่างชาติ เช่น อูเบอร์และคารีม เปิดโอกาสให้คนเหล่านี้ได้ทำงานเพิ่มรายได้” อับดุลลาห์ อัล มักลุต สมาชิกสมาคมเศรษฐกิจซาอุฯ ให้ความเห็น
จะว่าไปแล้วการได้ขับแท็กซี่ให้แอพก็ดูจะมีเกียรติมากกว่าการขับแท็กซี่ทั่วไปที่ส่วนใหญ่สงวนไว้ให้แรงงานต่างชาติ
แต่การทำงานใช้แรงงานในซาอุดีอาระเบียก็ยังคงเป็นตราบาป กระนั้นตุรกี อัล โอนิสซี วัย 33 ปี ยืนยันว่า เขาไม่แคร์หากใครจะมองว่าทำงานต่ำต้อย
“ทำงานกับอูเบอร์ ผมเป็นนายตัวเอง ผมไม่อายหรอก ตราบเท่าที่ไม่ได้ละเมิดศีลธรรมจรรยา นี่เป็นงานที่ช่วยให้ผมมีสถานะทางเศรษฐกิจและสังคมดีขึ้น” หนุ่มอูเบอร์ยืนยันหนักแน่น
