B20 อีกหนึ่งทางเลือกของพลังงานในวันนี้

ในช่วงที่พลังงานโลกมีความผันผวนต่อเนื่อง ทั้งจากความตึงเครียดระหว่างประเทศและราคาน้ำมันที่ปรับตัวขึ้นเป็นระยะเช่นทุกวันนี้ สิ่งที่เห็นได้ชัดขึ้นคือความสำคัญของการมีทางเลือกในระบบพลังงาน โดยเฉพาะทางเลือกที่สามารถใช้ได้จริงในโครงสร้างปัจจุบัน "พลังงานชีวภาพ" จึงกลับมาอยู่ในความสนใจอีกครั้ง และน้ำมันดีเซล B20 เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่สะท้อนแนวคิดนี้ได้อย่างชัดเจน

B20 เป็นเชื้อเพลิงที่ผสมไบโอดีเซลในสัดส่วน 20% ซึ่งไบโอดีเซลเป็นเชื้อเพลิงชีวภาพในรูปของเหลวที่ผลิตจากน้ำมันพืชและไขมันสัตว์ เช่น ปาล์ม มะพร้าว ถั่วเหลือง ทานตะวัน รวมถึงน้ำมันพืชและน้ำมันสัตว์ที่ผ่านการใช้งานแล้ว 

สำหรับประเทศไทย ไบโอดีเซลส่วนใหญ่ผลิตจากปาล์มน้ำมัน ซึ่งเป็นผลผลิตสำคัญของเกษตรกรในประเทศ การใช้เชื้อเพลิงลักษณะนี้จึงเชื่อมโยงทั้งภาคเกษตรและภาคพลังงานเข้าด้วยกัน และสามารถนำมาใช้ได้ทันทีในระบบเดิมโดยไม่ต้องปรับเปลี่ยนโครงสร้างพื้นฐานอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในภาคขนส่งอุตสาหกรรม และเครื่องจักรกลที่รองรับ

หากมองย้อนกลับไป แนวคิดเรื่องพลังงานชีวภาพในประเทศไทยมีรากฐานที่ชัดเจน จากแนวพระราชดำริด้านการพึ่งพาตนเองของ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่ทรงส่งเสริมการศึกษาพลังงานทดแทนจากพืช โดยเฉพาะการนำพืชน้ำมันมาใช้เป็นเชื้อเพลิง ซึ่ง บางจากฯ ได้นำมาพัฒนาสู่การใช้จริงอย่างต่อเนื่อง 

ตั้งแต่การร่วมกับกรมอู่ทหารเรือจัดตั้งโรงงานต้นแบบผลิตไบโอดีเซลจากน้ำมันพืชใช้แล้วในโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา เมื่อปี 2543 และพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตในปี 2547 ก่อนขยายสู่การผลิตเชิงพาณิชย์ที่โรงกลั่นน้ำมันบางจาก พระโขนง ในปี 2548 ต่อมามีการจัดตั้งบริษัท บางจาก ไบโอฟูเอล จำกัด ในปี 2552 เพื่อผลิต B100 รองรับภาคขนส่งทางบก ซึ่งปัจจุบันอยู่ภายใต้กลุ่มบริษัท บีบีจีไอ จำกัด (มหาชน) และยังคงต่อยอดอย่างต่อเนื่อง 

โดยในปี 2568 มีการพัฒนา Marine Biofuel (B24) สำหรับการขนส่งทางเรือที่โรงกลั่นน้ำมันบางจากศรีราชา ควบคู่กับการก่อสร้างหน่วยผลิตน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน (SAF) จากน้ำมันใช้แล้วจากการปรุงอาหารที่โรงกลั่นน้ำมันบางจาก พระโขนง ซึ่งปัจจุบันอยู่ระหว่างการทดลองผลิต 

นอกจากนี้ ในปี 2568 กลุ่มบริษัทบางจากได้ย้ายหน่วยผลิตไบโอดีเซลจากโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ไปจัดแสดงเป็นต้นแบบเพื่อการเรียนรู้และสาธิตเทคโนโลยีอย่างง่ายในพื้นที่โครงการชั่งหัวมันตามพระราชดำริ จังหวัดเพชรบุรี

การใช้ B20 ช่วยสร้างความต้องการใช้ปาล์มน้ำมันในประเทศ ช่วยพยุงราคาปาล์มน้ำมันให้มีเสถียรภาพ และสร้างรายได้ให้เกษตรกรชาวสวนปาล์ม ขณะเดียวกันยังช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันและเพิ่มการใช้พลังงานที่ผลิตได้ภายในประเทศ อีกทั้งยังช่วย ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เนื่องจากเป็นเชื้อเพลิงชีวภาพที่หมุนเวียนได้

ในสถานการณ์ปัจจุบัน ภาครัฐมีมาตรการกำหนดให้ราคาจำหน่าย B20 ต่ำกว่าน้ำมันดีเซลทั่วไปประมาณ 5 บาทต่อลิตร เพื่อช่วยลดภาระต้นทุนของภาคขนส่ง โลจิสติกส์ และอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นกลุ่มที่ใช้พลังงานในปริมาณสูง

ในภาพรวม B20 จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยให้ระบบพลังงานของประเทศมีความยืดหยุ่นมากขึ้น บนพื้นฐานของการใช้ทรัพยากรในประเทศอย่างเหมาะสม