ถนนไปสู่แหลมทอง จิตวิญญาณด้ามขวานในภาพถ่ายพาโนรามา ไชยยศ ปิ่นประดับ

ท่ามกลางกระแสข่าวความไม่สงบและความสูญเสียที่พัดผ่านดินแดนด้ามขวานมาเนิ่นนาน หลายคนอาจจดจำภาคใต้ในภาพของความโศกเศร้า แต่สำหรับชายวัย 74 ปีผู้หนึ่ง กลับเลือกแบกกล้องออกเดินทางเพียงลำพัง เพื่อตามหา “แง่งาม” ที่ซ่อนตัวอยู่หลังม่านน้ำตา โดยมีเป้าหมายสั้นๆ แต่ลึกซึ้งว่า... ในความสูญเสียนั้น ยังมีความงามดำรงอยู่ และความงามนี้เองที่จะเป็นยารักษาหัวใจของผู้คน

ไชยยศ ปิ่นประดับ คือชายวัย 74 ปีผู้นั้น

“ผมอายุมากแล้ว คิดว่าควรทำอะไรที่เป็นประโยชน์บ้าง ก่อนที่จะไม่มีโอกาสได้ทำ ผมมีพื้นฐานด้านความงามมาจากการทำสื่อสิ่งพิมพ์ เคยเรียนคณะสถาปัตย์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง สนใจเรื่องการถ่ายภาพมานานพอสมควร พอคิดจะทำงานก็ต้องตั้งแนวคิดหรือโจทย์ว่าเราจะนำเสนออะไรที่เป็นสาธารณประโยชน์ ผมใช้วิธีง่ายๆ เราควรทำสิ่งที่เราพอจะรู้เรื่องและใกล้ตัว ผมเป็นคนทางใต้ ก็เลยเลือกที่จะนำเรื่องราวทางใต้มานำเสนอ ผมมองว่าศิลปะไม่ใช่เพียงเรื่องของความสวยงามหรือความรื่นรมย์เท่านั้น แต่ต้องมอบคุณค่าให้แก่สังคม และสะท้อนให้เห็นถึง ‘แก่นเรื่อง’ ของสิ่งที่นำเสนอ จึงเน้นไปที่การแสดงให้เห็นถึงความงาม ความมีชีวิตชีวา และวิถีชีวิตที่หลากหลายทางวัฒนธรรมของคนภาคใต้” ไชยยศ ปิ่นประดับ กล่าวถึงแรงบันดาลใจและที่มาในการสร้างสรรรค์นิทรรศการภาพถ่ายคราฟต์ฟิล์ม ถนนไปสู่แหลมทอง (The Road to the Golden Peninsula) นิทรรศการแรกหลังห่างหายจากการจับกล้องถ่ายรูปไปนานเกือบ 20 ปี

ไชยยศ ปิ่นประดับ เป็นชาวภูเก็ตโดยกำเนิด หลงใหลการถ่ายภาพและกล้องฟิล์มมากพอๆ กับความรักที่ต่อปักษ์ใต้บ้านเกิด เริ่มต้นเส้นทางอาชีพในกองบรรณาธิการนิตยสารยานยนต์และสำนักพิมพ์ในเครือบริษัทมหาชน เคยร่วมงานกับบริษัทเวลคัม (ประเทศไทย) จำกัด ซึ่งเปิดโอกาสให้ได้เดินทางเรียนรู้วิถีชีวิตทั้งซีกโลกเก่าและซีกโลกใหม่เป็นเวลาหลายปี จากนั้นตัดสินใจเดินทางกลับบ้านเกิดเพื่อร่วมบุกเบิกก่อตั้งนิตยสาร ภูเก็ตบูลเลทิน (Phuket Bulletin) และใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย

ภาพถ่ายในนิทรรศการ “ถนนไปสู่แหลมทอง” ถ่ายด้วย Hasselblad Xpan กล้องฟิล์มพาโนรามา Rangefinder บันทึกภาพในสัดส่วน 24 x 65 มิลลิเมตร เนื่องจากศิลปินต้องการเลียนแบบการมองเห็นตามธรรมชาติ 2 ตาของมนุษย์ ซึ่งมีมุมมองกว้างเกือบ 180 องศา ขณะที่กล้องธรรมดามีมุมมองแคบกว่าภาพที่ตาเห็นจริง การใช้ภาพสัดส่วนที่กว้างกว่าปกติ (Wider) จึงเป็นการนำเสนอในเชิงกายภาพที่สมจริงและดูมีชีวิตชีวามากที่สุด

ผู้เป็นธุระจัดหากล้อง Hasselblad Xpan รวมไปถึงกระบวนการล้างฟิล์มและอัดขยายภาพสำหรับนิทรรศการ “ถนนไปสู่แหลมทอง” คือ บิ๊ก ศรีสุภัจจ์ เสถียรศรี ผู้เชี่ยวชาญด้านห้องมืดและก่อตั้ง Min Black and White Darkroom เพื่อนเก่าที่ไชยยศรู้จักและมีความสนิทสนมกว่า 30 ปี กลับมาร่วมงานกันอีกครั้ง

“โปรเจกต์นี้มีการเลือกใช้ฟิล์ม Ilford รุ่นฉลองครบรอบ 145 ปี (HP5) ฟิล์มที่มีความยืดหยุ่นสูงและให้เม็ดเกรนที่สวยงาม มีการส่งฟิล์มผ่านไปรษณีย์ไทยแทนการนำขึ้นเครื่องบินเพื่อหลีกเลี่ยงความเสียหายจากเครื่องเอกซเรย์ (X-ray) ที่สนามบิน เลือกใช้น้ำยาล้างฟิล์ม D-76 ซึ่งเป็นมาตรฐานเดียวกับที่ช่างภาพกลุ่มแมกนั่ม (Magnum) ระดับโลกนิยมใช้เครื่องขยายภาพรุ่น LPL 7452 VCE และใช้กระจกช่วยทับเพื่อให้ฟิล์มเรียบที่สุดขณะอัดภาพ มีการใช้เทคนิคโฟโตแกรม (Photogram) สร้างขอบภาพสีดำขึ้นมาใหม่ให้ดูเป็นธรรมชาติและสม่ำเสมอทุกรูป แม้ภาพนั้นจะผ่านการครอป (Crop) เพื่อปรับเส้นขอบฟ้าให้ตรงก็ตาม” ศรีสุภัจจ์ เสถียรศรี ยกตัวอย่างการทำงานในห้องมืดและกล่าวสรุปว่า การทำงานในห้องมืดครั้งนี้มุ่งเน้นที่การส่งเสริมผลงานของ ไชยยศ ปิ่นประดับ ให้สะอาดและสมบูรณ์ที่สุด ทุกขั้นตอนการปรับแต่งหรือการครอปภาพต้องผ่านการอนุญาตจากช่างภาพเสมอ เพื่อไม่ให้ตัวตนของคนทำห้องมืดไปรบกวนผลงานของศิลปิน

ตั้งแต่เดือนกันยายน 2567 ถึงมกราคม 2568 ไชยยศตระเวนลงพื้นที่ตลอดแนวคาบสมุทรตั้งแต่เทือกเขาตะนาวศรี อ.ปราณบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์ ไล่เรียงลงไปจนถึงเทือกเขาสันกาลาคีรีชายแดนใต้ อ.ตากใบ จ.นราธิวาส เพื่อบันทึกความงามของธรรมชาติ สถาปัตยกรรม และวิถีชีวิตที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมของดินแดน “แหลมทอง” ในมุมมองที่เรียบง่ายแต่ทรงพลัง  

เกือบทุกภาพในนิทรรศการนี้ไม่ได้เกิดจากการกดชัตเตอร์เพียงครั้งเดียว แต่เป็นผลจากการเดินทางกลับไปยังสถานที่เดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า 2-3 ครั้ง เพื่อรอคอยจังหวะแสงและเวลาที่สมบูรณ์แบบที่สุด สะท้อนความอดทนและความพิถีพิถันแบบช่างภาพฟิล์มที่หาชมได้ยากในปัจจุบัน

ภายใต้ชื่อโครงการที่ยิ่งใหญ่ ถนนไปสู่แหลมทอง ไชยยศยังมีหัวข้อรองที่สั่นสะเทือนใจอย่าง หอมดอกพิกุลร่วงจากแดนใต้ ภาษาถิ่นภาคใต้เรียกดอกพิกุลว่า “บุหงาตันหยง”

สำหรับไชยยศ ดอกพิกุลหรือบุหงาตันหยงไม่ใช่เพียงดอกไม้พื้นถิ่นที่มีกลิ่นหอมรัญจวนใจ แต่คือสัญลักษณ์เปรียบเปรยถึง ชีวิตบริสุทธิ์ที่ต้องร่วงโรยและสูญเสียไปในเหตุการณ์ความไม่สงบ แต่ศิลปินเลือกที่จะไม่นำเสนอความโหดร้ายด้วยความรุนแรง แต่กลับใช้ “ความงาม” เป็นเครื่องมือในการสื่อสารเพื่อบอกกับโลกและคนไทยทุกคนว่า ในความเศร้าโศกเสียใจนั้น ยังมีความงามที่ลึกซึ้งดำรงอยู่เสมอ หวังว่าความสวยงามของศิลปวัฒนธรรมภาคใต้ที่นำเสนอผ่านนิทรรศการ “ถนนไปสู่แหลมทอง” จะเป็นแรงบันดาลใจให้ผู้คนเกิดความรัก ความปรองดอง ความหวงแหน ความภาคภูมิใจในท้องถิ่นของตน ช่วยกันดูแลรักษาพื้นที่ พยายามป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์เลวร้ายหรือความสูญเสียขึ้นอีก

สมาคมศิลป์ภูเก็จ (Phuket Art Association) จัดงานเปิดนิทรรศการภาพถ่ายคราฟต์ฟิล์มครั้งสำคัญ ถนนไปสู่แหลมทอง (The Road to the Golden Peninsula) ผลงานโดย ไชยยศ ปิ่นประดับ จำนวน 114 ภาพ ณ บริเวณผนังโค้ง ชั้น 5 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม 2569 เปิดให้เข้าชมโดยไม่มีค่าใช้จ่ายถึงวันที่ 9 สิงหาคม 2569 เวลา 10.00-20.00 น.

เชิญผู้สนใจในศิลปวัฒนธรรมและความสวยงามของธรรมชาติในภาคใต้เข้าชมและร่วมเป็นเจ้าของผลงานภาพถ่ายที่สะท้อนถึงการเดินทางครั้งยิ่งใหญ่ในวัย 74 ปีของ ไชยยศ ปิ่นประดับ ได้ตามวันเวลาดังกล่าว รายได้มอบให้กับโรงพยาบาลในจังหวัดภูเก็ต ติดตามรายละเอียดได้โดย คลิก