วันรัฐธรรมนูญ 10 ธ.ค. ย้อนประวัติความเป็นมา 81 ปี "อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย"

"วันรัฐธรรมนูญ" เป็นวันระลึกถึงโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พ.ศ.2475 เมื่อวันที่ 10 ธ.ค.2475 เป็นรัฐธรรมนูญถาวรฉบับแรกของประเทศไทย 

การประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่นี้ให้ยกเลิกพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พ.ศ.2475 ซึ่งประกาศใช้เมื่อวันที่ 27 มิ.ย.2475 ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง โดย "คณะราษฎร" จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มาเป็นระบอบประชาธิปไตย เมื่อวันที่ 24 มิ.ย.ในปีเดียวกัน โดยเริ่มเมื่อ 10 ธ.ค.2475

สำหรับอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เป็นสัญลักษณ์สำคัญในวันรัฐธรรมนูญ 10 ธ.ค.ของทุกปี มีที่ตั้งอยู่กึ่งกลางวงเวียนระหว่างถนนราชดำเนินกลางกับถนนดินสอ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงการเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยามจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เป็นระบอบประชาธิปไตย 

ผ่านมากี่ยุคกี่สมัย "อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย" ยังเป็นสัญลักษณ์สำคัญของผู้เรียกร้องประชาธิปไตย เป็นหมุดหมายมาร่วมเดินขบวนมายาวนานตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยมีจุดเริ่มต้นในปี 2482 สมัยรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ได้สร้างอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เพื่อแสดงให้เห็นว่าประเทศไทย ได้เปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็น ระบอบประชาธิปไตย วันที่ 24 มิ.ย.2475 โดยมีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายหลักในการปกครองประเทศ

การก่อสร้างอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เริ่มต้นขึ้นในเดือน ก.ค.2482 ได้ก่อสร้างและออกแบบโดยหม่อมหลวงปุ่ม มาลากุล และมีศิลป์พีระศรี ร่วมกับสิทธิเดช แสงหิรัญ เป็นศิลปินผู้ปั้นอนุสาวรีย์ ประกอบด้วย "ปีก" 4 ปีก รายล้อมประติมากรรมแสดงพานแว่นฟ้าวางรัฐธรรมนูญ ซึ่งจำลองจากขณะการทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ลงพระปรมาภิไธยเป็นรัฐธรรมนูญฉบับแรกแห่งราชอาณาจักรไทย 

ส่วนองค์ประกอบต่างๆ เป็นตัวแทนทางสัญลักษณ์ถึงหลักการและอุดมการณ์ประชาธิปไตยของคณะราษฎร และถึงเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ในการเปลี่ยนแปลงการปกครอง โดยอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ได้ประกอบพิธีเปิดในวันที่ 24 มิ.ย.2483 ซึ่งเป็นวันครบรอบ 8 ปีการปฏิวัติสยาม มีงบประมาณก่อสร้างประมาณ 250,000 บาท 

ขณะที่ข้อมูล "พิพิธภัณฑ์รัฐสภา" ระบุที่มาในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 57 วันที่ 24 มิ.ย.2483 ได้ให้ข้อมูลส่วนประกอบ "อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย" มีดังนี้  

1.ปีกทั้ง 4 ด้านมีความสูง 24 เมตร รัศมีความยาว 24 เมตร หมายถึง วันที่ "24 มิ.ย." ซึ่งเป็นวันเปลี่ยนแปลงการปกครอง 

2.ปืนใหญ่ที่ฝังรอบอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย มีทั้งหมด 75 กระบอก หมายถึง พ.ศ.2475 ซึ่งเป็นปีเปลี่ยนแปลงการปกครอง 

3.ลายปั้นนูนที่ฐานปีกทั้ง 4 หมายถึงประวัติของคณะราษฎร ตอนที่ดำเนินการนัดหมาย และแยกย้ายกันก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครอง วันที่ 24 มิ.ย.2475

4.พานรัฐธรรมนูญ ซึ่งตั้งอยู่บนป้อมกลางอนุสาวรีย์ฯ มีส่วนสูง 3 เมตร หมายถึงเดือนที่ 3 เดือนมิ.ย. (ขณะนั้นนับเม.ย.เป็นเดือนแรกของปี) ซึ่งเป็นเดือนที่มีการเปลี่ยนแปลงการปกครอง

5.รูปพระขรรค์ทั้ง 6 ซึ่งประดับรายล้อมรอบป้อมกลางที่ตั้งพานรัฐธรรมนูญ หมายถึง หลัก 6 ประการอันเป็นนโยบายของคณะราษฎรในการเปลี่ยนแปลงการปกครอง

พิธีเปิดอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย  24 มิถุนายน 2483

ขณะที่คำกล่าวประวัติศาสตร์วันเปิดอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย จากจอมพล ป.พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ได้ถูกบันทึกในราชกิจจานุเบกษา ช่วงหนึ่งว่า "การที่ชาติเราพร้อมกันจัดสร้างอนุสาวรีย์นี้ขึ้น ก็โดยได้คำนึงถึงวันที่ 24 มิถุนายน พุทธศักราช 2475 เป็นสำคัญวันนั้นเป็นวันได้เริ่มต้นการสร้างรัฐธรรมนูญท่านย่อมทราบดีแล้วว่า การที่ชาติไทยมีรัฐธรรมนูญนั้นกระทำตามมติมหาชนเป็นใหญ่"

"จึงเป็นเหตุให้การปกครองระบอบรัฐธรรมนูญ มีรากฐานมั่นคงและสามารถประสิทธิประสาทความเจริญก้าวหน้าอย่างกว้างขวางให้แก่ประเทศชาติทุกวิธีทาง เราทั้งชาติจึงได้พร้อมกันรับเอาวันที่ 24 มิถุนายนเป็นวันชาติ เพราะถือเสมือนหนึ่งว่า เป็นวันให้กำเนิดการฟื้นฟูชีวิตจิตใจของชาติขึ้นใหม่ให้กำเนินทันเทียมอารยะประเทศ"

"...ขอให้อนุสาวรีย์นี้สถิตสถาพรเป็นอนุสรณ์สถานอันศักดิ์สิทธิ ทรงไว้ซึ่งอิทธานุภาพด้วยประการทั้งปวง เป็นปัจจัยใหญ่หลวงโน้มนำชีวิตจิตใจของพี่น้องชาวไทยให้สมัครสมานสามัคคีกัน ในการสร้างชาติที่รักของเราให้ยิ่งด้วยอารยะธรรม ขอตั้งปณิธานอัญเชิณคุณพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ อันเป็นนิรัตศัยปุญญเขตต์ จงได้ปกปักรักษาประเทศชาติที่รัก ให้อยู่สวัสดีชั่วกัลปาวสาน เทอญ"