"ทีดีอาร์ไอ” ชี้ลำดับค้ามนุษย์ของไทยยังมีโอกาสขึ้น-ลง ต้องเข้มงวดต่อเนื่องอย่าย่อหย่อน ห่วงปัญหาซ้ำรอยเดิมหลังพ้นรัฐบาลทหาร
จากกรณีรายงานการค้ามนุษย์ประจำปี 2559 หรือทิปรีพอร์ท 2016 ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ ได้เลื่อนลำดับไทยจากกลุ่มที่ 3 หรือเทียร์ 3 ไปอยู่ในกลุ่มที่ 2 บัญชีรายชื่อประเทศที่ต้องจับตามอง นั้น
นายยงยุทธ แฉล้มวงษ์ ผู้อำนวยการวิจัยด้านการพัฒนาแรงงาน สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย(ทีดีอาร์ไอ) กล่าวว่า รัฐบาลไทยดำเนินการแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์มาอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นการรื้อระบบกฎหมายเพื่อคุ้มครองสิทธิ สวัสดิการ ป้องกันการใช้แรงงานเด็ก แรงงานทาส การค้ามนุษย์ โดยมีความเข้มงวด และให้ผลการปฏิบัติอย่างมีนัยสำคัญตามเกณฑ์วัดผลที่ตั้งไว้ จนสหรัฐเลื่อนอันดับให้ไทย
อย่างไรก็ตามการขึ้นลงของอันดับประเทศไทยในทิปรีพอร์ต ยังมีโอกาสขึ้นลงได้ตลอดเวลา การรักษาระดับไว้ให้คงที่ไม่ใช่เรื่องง่าย หากกิจกรรมต่างๆ ที่ทุกหน่วยงานเคยปฏิบัติมาอย่างเข้มงวด เกิดความย่อหย่อนขึ้นเมื่อใดก็ตาม และยังต้องจัดระเบียบประมงนอกน่านน้ำ ประมงชายฝั่ง ที่ยังมีรายละเอียดต้องแก้ไข เพื่อพิสูจน์ให้เห็นถึงความก้าวหน้า
จนท.ย่อหย่อน-คอร์รัปชันปัญหาหลัก
"เราจะแสดงออกให้เห็นว่า ประเทศไทย มีองค์กรสำหรับปฏิบัติงานจากนโยบายที่กำหนดไว้เพื่อป้องกันการค้ามนุษย์ได้อย่างยั่งยืนอย่างไร ในเมื่อองค์กรที่มีอยู่ในปัจจุบัน ยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ
การย่อหย่อนของเจ้าหน้าที่ มักเกิดจากผลประโยชน์ที่ถูกเสนอจากกลุ่มขบวนการค้ามนุษย์ตามระบบคอร์รัปชัน ซึ่งกลุ่มคนเหล่านี้ อาจไม่สามารถหาแหล่งรายได้อื่น ถือเป็นความล้มเหลวทางสังคมที่เกิดขึ้นจากคนที่เห็นแก่ตัว ประเทศยังมีโครงสร้างทางสังคมที่มีความเหลื่อมล้ำทางสังคม จนทำให้การกวาดล้างขบวนการค้ามนุษย์ไม่มีทางหมดสิ้น และนั่นอาจต้องกลับมาใหม่ถึงต้นเหตุที่แท้จริงของปัญหาการค้ามนุษย์"
ระบุที่ผ่านมาทำได้ดีแต่ยังไม่พอ
ด้านนายอดิศร แก้วมงคล เครือข่ายประชากรข้ามชาติ กล่าวว่าผลการประกาศผลอันดับประเทศไทยในทิปรีพอร์ต ถูกเลื่อนมาครึ่งขั้น จากกลุ่มเทียร์ 3 มาเป็นกลุ่มเทียร์ 2 ที่ต้องจับตามอง แสดงถึงความตั้งใจในการแก้ไขปัญหา แต่ยังไม่ดีพอจนต้องจับตามองเป็นพิเศษ ซึ่งการหลุดพ้นจากการถูกจัดอันดับปัญหาการค้ามนุษย์นั้น ประเทศไทยต้องมีมากกว่ากลไกการแก้ไขปัญหาค้ามนุษย์ที่ดี ความพยายามอย่างต่อเนื่องที่เห็นได้ชัดว่าเราจะแก้ปัญหา และเมื่อพิจารณาจากความเป็นจริงของประเทศไทย ในปีหน้าเราอาจทำได้แค่อยู่ในกลุ่มเทียร์ 2 แบบไม่ต้องจับตามอง
อันดับเทียร์ 2 watchlist ที่ประเทศไทยได้มา เชื่อว่ามีพื้นฐานจากการมองเห็นความพยายามในการแก้ปัญหา ที่น่าพึงพอใจ ไม่ว่าจะเป็นการปรับแก้นโยบาย กฎหมาย ที่ค่อนข้างเอื้อต่อการแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์พอสมควร เช่น การตั้งศาลคดีค้ามนุษย์ การดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดในขบวนการค้ามนุษย์ในกรณีชาวโรฮิงญา เมื่อปีที่ผ่านมา จนมีการลงโทษกับข้าราชการระดับสูง ซึ่งเป็นสิ่งที่เห็นได้ชัดเจนที่สุด รวมถึง การแก้ไขปัญหาแรงงานทาสในภาคประมงทะเล โดยแก้ไขกฎหมายให้มีบทลงโทษที่จริงจัง
แนะ3ประเด็นต้องเร่งแก้ไข
อย่างไรก็ตามสิ่งที่ต้องจับตามองต่อจากนี้ คือ 1.เราต้องทำให้นโยบายและกระบวนการแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์มีความยั่งยืน เนื่องจากเรายังมีข้อกังวลใจก็คือ การแก้ไขปัญหาในครั้งนี้อยู่บนพื้นฐานของการเมืองที่มีอำนาจเบ็ดเสร็จ ฉะนั้นการตรวจเรือประมงทำได้ง่าย แต่ยั่งยืนไหม จะหายไปกับรัฐบาลชุดนี้หรือไม่ 2.การลงโทษการปราบปรามการค้ามนุษย์ ที่มีเจ้าหน้าที่รัฐเข้าไปเกี่ยวข้อง แม้จะมีข้อพิสูจน์แล้วว่าลงโทษจริง แต่ยังมีเจ้าหน้าที่อีกหลายรายที่มีส่วนร่วมตามระบุไว้ในรายงาน
3.การให้ความดูแลเหยื่อและพยานที่เกิดจากขบวนการค้ามนุษย์ แม้ที่ผ่านมา จะมีมติ ครม.และกฎกระทรวงมหาดไทย เพื่อให้ทั้งสองได้สิทธิอยู่อาศัยในประเทศ ระหว่างดำเนินคดี โดยมีกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ดูแล ไม่ต้องส่งกลับ แต่ขณะนี้มีแต่นโยบาย ที่ต้องรอการพิสูจน์ในภาคปฏิบัติ เพราะสิ่งที่กล่าวมา โดยเฉพาะการดูแลเหยื่อและพยานคดีค้ามนุษย์ เพิ่งประกาศใช้เมื่อต้นปีที่ผ่านมา ยังไม่เคยได้ปฏิบัติอย่างจริงจัง
“ไทยจะต้องสร้างความเชื่อมั่นให้เห็นถึงความจริงจัง เราทำงานนี้มาค่อนข้างยาวนาน จนโฉมหน้าของปัญหาแรงงานเปลี่ยนไปมากจากอดีต แต่ยังจำเป็นต้องมีความต่อเนื่อง ต้องการให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมแก้ปัญหาค้ามนุษย์ กระทั่ง ทำให้การย้ายถิ่นข้ามชาติกลายเป็นเรื่องที่ปลอดภัย”
ยังไม่หลุดพ้น-มีปัญหารอการแก้ไข
นายสุรพงษ์ กองจันทึก ประธานอนุกรรมการสิทธิมนุษยชน ด้านชนชาติ ผู้ไร้สัญชาติ แรงงานข้ามชาติ ผู้พลัดถิ่น กล่าวว่า เราทำดีอย่างชัดเจน ในช่วง มี.ค.-เม.ย.2558 ที่มีการกวาดล้างขบวนการนำชาวโรฮิงญาหลบหนีเข้าประเทศไทยครั้งใหญ่ มีการจับกุมข้าราชการในทุกระดับ ทั้งเจ้าหน้าที่ระดับสูงจากส่วนกลาง และผู้บริหารท้องถิ่น ถูกดำเนินคดีเป็นจำนวนมาก ถือเป็นผลงานการกวาดล้างที่สามารถมองเห็นความจริงจังได้เป็นอย่างดี
แต่ว่าในช่วงนั้น สหรัฐปิดรับข้อมูลไปแล้วทำให้รายงานประจำปี เรื่อง สถานการณ์การค้ามนุษย์ หรือ TIP Report ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ เมื่อปีที่ผ่านมา ประเทศไทยถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม 3 (เทียร์ 3) แต่เขาก็นำข้อมูลดังกล่าวมาประกอบรายงานที่ประกาศในปีนี้ ให้ประเทศไทยพ้นจากอันดับต่ำสุดของสถานการณ์ค้ามนุษย์ขั้นเลวร้าย
อย่างไรก็ตาม ไม่ถือว่ารอดพ้นเสียทีเดียว เพราะนั่นแสดงว่า ประเทศไทยยังมีปัญหาที่รอการแก้ไขเกี่ยวกับการค้ามนุษย์
ชี้ชัดไม่เกี่ยวเป็นรัฐบาลทหาร
แม้ว่าจะมีการกวาดล้างการค้ามนุษย์จนนำไปสู่การดำเนินคดีข้าราชการระดับสูง แต่ปัญหาการค้ามนุษย์ยังมีอีกหลายเรื่อง ไม่ว่าการขนคนข้ามประเทศ เช่น ชาวอุยกูร์ หรือชาวโรฮิงญาที่ยังหลงเหลืออยู่ ปัญหาในกิจการประมง โดยเฉพาะการค้าหญิงและเด็ก ที่เป็นปัญหาเก่าแก่ของประเทศ ยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง ดังนั้นเราควรสรุปได้แล้วว่า เรามีข้อบกพร่องอะไรบ้าง
อย่างไรก็ตาม แนวคิดที่ว่า รายงานการค้ามนุษย์มีประเด็นการเมืองที่สหรัฐต้องการกดดันประเทศไทย ที่มีทหารบริหารประเทศนั้น ผลของรายงานที่เพิ่งประกาศไปพิสูจน์ให้เป็นแล้วว่า ไม่เป็นความจริง เพราะไทยได้เลื่อนลำดับขึ้น ขณะที่ประเทศพม่า ที่มีรัฐบาลจากการเลือกตั้งยังถูกลดลำดับ นั่นแสดงว่าเราควรดูที่ผลงานจะดีกว่า
“แรงงานฯ”ขยายเป้าปลอดค้ามนุษย์
นายอารักษ์ พรหมณี อธิบดีกรมการจัดหางาน (กกจ.)กระทรวงแรงงาน กล่าวว่าจะนำเอาข้อเสนอจากการประกาศจัดลำดับในครั้งนี้มาแก้ไข และเดินหน้าสิ่งที่ทำมาแล้วให้ต่อเนื่อง ทั้งการขึ้นทะเบียนแรงงาน การดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดค้ามนุษย์ ผลักดันกฎหมายป้องกันแรงงานบังคับหรือแรงงานขัดหนี้ และดำเนินการแก้ปัญหาทั้งระยะเร่งด่วนและระยะยาว
นอกจากนี้ ไทยได้มีความร่วมมือในการแก้ปัญหาการค้ามนุษย์ร่วมกับประเทศเมียนมา กัมพูชา และลาว เพื่อแก้ปัญหาและสร้างความแข็งแกร่งด้านการดูแลแรงงานไปด้วยกัน อย่างไรก็ตามไทยจะดำเนินการต่อเนื่องและทำให้สหรัฐและนานาชาติเห็นผลอย่างชัดเจน
อธิบดีกรมการจัดหางาน กล่าวอีกว่า จะมีการดูแลแรงงานทุกกลุ่มทั้งแรงงานประมง และกลุ่มของอุตสาหกรรมแปรรูปอย่างจริงจัง แต่สิ่งสำคัญคือความร่วมมือของทุกคนฝ่ายทั้งนายจ้างที่ต้องมีความรับผิดชอบให้การคุ้มครองลูกจ้างตามกฎหมาย ขณะที่ลูกจ้างก็ต้องให้ความร่วมมือปฏิบัติตามกฎระเบียบ และประชาชนทุกคนต้องช่วยกันสอดส่องดูแล
