ชี้ปัญหาประมงข้ามชาติผิดกม. จนท.รัฐมีเอี่ยว

ห้องประชุมจุมภฏ - พันธุ์ทิพย์ อาคารประชาธิปก - รำไพพรรณี จุฬาลงกร์มหาวิทยาลัย นายสมพงค์ สระแก้ว ผู้อำนวยการมูลนิธิเครือข่ายส่งเสริมคุณภาพชีวิตแรงงาน ได้กล่าวเสวนาในงาน “วิกฤติ วิจัย วิพากษ์ - ความเป็นธรรมทางสังคม : มโนทัศน์กับความเป็นจริง” ในประเด็นของความไม่เป็นธรรมทางสังคมในธุรกิจประมงข้ามชาติ ว่าปัจจัยที่ทำให้คนเข้ามาทำงานเป็นงานบนเรือประมงข้ามชาติส่วนใหญ่มาจากความยากจน รองจากนั้นเป็นเรื่องของการศึกษาที่มีความรู้น้อยทำให้ไม่ค่อยมีตัวเลือกในการประกอบอาชีพ ซึ่งส่วนมากมักจะเป็นคนต่างจังหวัด โดยกลุ่มนายหน้าจะเข้าใจธรรมชาติของคนกลุ่มนี้ทำให้ง่ายต่อการชักชวน

"ลูกเรือที่ไปทำงานในเรือประมงมีทั้งสมัครใจและถูกหลอกไป โดยระหว่างที่อยู่บนเรือนั้นพวกเขาต้องหาปลาในน่านน้ำประเทศอินโดนิเซีย ซึ่งเสี่ยงกับการถูกจับโดยเจ้าหน้าที่ตำรวจ อีกทั้งยังโดนไต๋เรือ (คนคุมเรือ) ทำร้ายจะได้รับผลกระทบทั้งด้านร่างกายและจิตใจ บางคนถึงขั้นเสียชีวิตเลยก็มี บางคนทนไม่ได้จนถึงขั้นแอบหนีไปเอาชีวิตรอดบนเกาะอัมบน ซึ่งส่วนใหญ่ลูกเรือใช้ชีวิตอย่างไม่มีความหวังว่าจะได้กลับบ้านอีก" 

นายสมพงค์ กล่าวอีกว่า ปรากฏการณ์เรื่องการใช้แรงงานผิดกฎหมายในธุรกิจประมงนั้นเพิ่งมีการตื่นตัวเมื่อปีที่ผ่านมา เนื่องจากมีการนำเสนอเป็นข่าวในสื่อต่าง ๆ มากมาย แต่ในความเป็นจริงแล้วเรื่องนี้ได้เป็นปัญหาสะสมมานานประมาณ  20 - 30 ปี จนผู้ประกอบการบางคนถือว่าเรื่องนี้เป็นวัฒนธรรมไปแล้ว และเมื่อมีการบังคับใช้กฎหมายกวาดล้างเรือประมง ทำให้ผู้ประกอบการหลาย ๆ คนมีความลำบากและรู้สึกปรับตัวได้ยาก โดยส่วนตัวเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงที่ปรากฏบนหน้าสื่อให้เห็นนั้นจะไม่เกิดขึ้นเลย หากไม่มีแรงกดดันจากยุโรปในเรื่องของการทำประมงผิดกฎหมาย และรายงานการค้ามนุษย์ของสหรัฐอเมริกา ที่แสดงให้เห็นว่าไทยความหย่อนยานในการจัดการปัญหาดังกล่าว

ทั้งนี้ปัญหาดังกล่าวไม่ได้เกิดจากผู้ประกอบการเพียงอย่างเดียว หากแต่เจ้าหน้าที่ของรัฐมีส่วนร่วมในกระบวนการสร้างความไม่เป็นธรรมในเรื่องนี้ด้วย อย่างในกระบวนการขึ้นทะเบียน Seaman Book ที่แรงงานเล่าให้ฟังว่า เมื่อทำไปแล้วเอกสารดังกล่าวไม่ได้อยู่กับตน แต่อยู่กับนายหน้า แม้กระทั่งการนำเรือออกทะเล ก็ไม่ได้มีการตรวจสอบเรือหรือขอดูเอกสารของลูกเรือแต่อย่างใด ซึ่งเป็นภาพของความไม่เป็นธรรมที่เกิดขึ้นโดยภาครัฐ 

อย่างไรก็ดีแม้ว่าในปัจจุบันได้มีแรงงานบางส่วนได้กลับเข้ามาในประเทศไทย แต่เรื่องก็ไม่ได้จบสวยงามเพราะพวกเขาต้องมาเผชิญความยากลำบาก บางส่วนประกอบอาชีพไม่ได้เพราะอายุมาก บางส่วนก็ถูกเลือกปฏิบัติจากเจ้าหน้าที่ของรัฐ อย่างในกระบวนการตรวจสอบกระทรวงแรงงานที่บอกว่า พวกกเขาไม่ใช่กลุ่มบุคคลถูกหลอกใช้แรงงาน

จึงทำให้เขาพลาดสิทธิประโยชน์ในการเยียวยาหลายๆอย่าง รวมถึงการทำหน้าที่ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ที่มักจะบอกว่าให้รับเงินที่ผู้ประกอบการเสนอมา ดีกว่าไม่ได้อะไร ทั้ง ๆ ที่จำนวนเงินน่าจะมากกว่านั้น  จากภาพโดยรวมดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงความไม่เป็นธรรมที่เกิดขึ้นในธุรกิจประมงข้ามชาติ ซึ่งสะสมมมาเป็นเวลานาน โจทย์จากนี้ไปที่ชวนขบคิดคือ ทำอย่างไรที่จะทำให้มีการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังเพื่อแก้ไขปัญหานี้