การลงนามแถลงการณ์ร่วมระหว่างไทย-สหรัฐฯ หลังผู้นำสหรัฐฯ ยืนยันไทยลดภาษีศุลกากรสำหรับสินค้าสหรัฐฯ เป็นศูนย์ ขณะที่ท่าทีรัฐบาลไทยยืนยันฝ่ายไทยไม่เสียเปรียบ ด้านฝ่ายค้านซัดกรอบข้อตกลงไร้รายละเอียด เตรียมชั่งน้ำหนักซักฟอก
KEY POINTS
- ฝ่ายค้านเตรียมตรวจสอบการลงนามข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) ระหว่างไทย-สหรัฐฯ โดยมองว่าเป็นการลงนามที่ "พิศวง" ไร้รายละเอียด ขาดความโปร่งใส
- ประเด็นสำคัญที่ถูกวิจารณ์ กรณีประธานาธิบดีทรัมป์เปิดเผย ไทยจะลดภาษีสินค้าสหรัฐฯ เป็นศูนย์ แม้ท่าที "นายกฯ อนุทิน" ยืนยันไทยไม่เสียเปรียบต่อการลงนามในแถลงการณ์ร่วมฯ
- จับตาฝ่ายค้านจ่อใช้ประเด็นข้อตกลงการค้าลดภาษีศุลกากรเป็นศูนย์ให้สหรัฐฯ นี้เป็นปมใหม่ในการตรวจสอบฝ่ายบริหารเพื่อโจมตีรัฐบาลในสภา จนอาจนำไปสู่การอภิปรายไม่ไว้วางใจในต้น ธ.ค.นี้
การลงนามแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่าง สหรัฐอเมริกา และ ราชอาณาจักรไทย (Joint Statement on an Agreement Between the United States of America and the Kingdom of Thailand on Reciprocal Trade: ART) ระหว่าง ไทย-สหรัฐฯ เมื่อวันที่ 17 พ.ย. 2568 ที่กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ระหว่าง 2 ผู้นำประเทศ “อนุทิน ชาญวีรกูล” นายกรัฐมนตรีและ รมว.มหาดไทย กับ โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา
สาระสำคัญคำยืนยันจากปากของ “อนุทิน” ระบุชัดว่า ประเทศไทยไม่ได้เสียประโยชน์จากการลงนามดังกล่าว ถ้าเสียประโยชน์ใครจะไปลงนามด้วย เพราะก็มี เอฟทีเอ สัญญาการซื้อค้าแบบนี้ในหลายประเทศ
ส่วนสินค้าทางการเกษตร ประเทศไทยสามารถส่งออกไปยังสหรัฐฯ เพิ่มมากขึ้น เพราะสหรัฐฯ เป็นประเทศที่มีประชากรเกือบ 400 ล้านคน โดยยกให้ “สหรัฐฯ” เป็นประเทศที่มีกำลังซื้อมากที่สุด และเป็นประเทศคู่ค้ารายใหญ่ที่สุดของประเทศไทย
ขณะที่ “โดนัลด์ ทรัมป์” ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ระบุว่าการลงนามในกรอบการเจรจาข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน หรือ ART เป็นประโยชน์ของสองฝ่าย โดยภายใต้เงื่อนไขกรอบข้อตกลง ที่สำคัญคือ ประเทศไทยจะยกเลิกภาษีศุลกากรทั้งหมดสำหรับสินค้าส่งออกจากสหรัฐฯ
รวมทั้ง ขจัดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี ที่สำคัญในหลายกลุ่มสินค้า ได้แก่ ยานยนต์ อุปกรณ์ทางการแพทย์ ยา เอทานอล และเนื้อสัตว์ปีก ซึ่งเป็นประเด็นที่สหรัฐฯ พยายามผลักดันมาอย่างต่อเนื่อง
นอกจากนี้ ไทยยังมีแผนเพิ่มการนำเข้าสินค้าเกษตรจากสหรัฐฯ คิดเป็นมูลค่าประมาณ 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยข้อตกลงดังกล่าวเป็นประโยชน์ร่วมกันของสองชาติ
ทั้งนี้ รายละเอียดข้อตกลงดังกล่าวอย่างเป็นทางการจะมีการสรุปประเด็นที่เหลือ โดยขั้นตอนต่อไป ไทยและสหรัฐฯ จะร่วมกันขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายของร่างความตกลงให้มีความชัดเจนและสมบูรณ์
ก่อนที่ฝ่ายไทยจะเสนอร่างความตกลงต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบในการลงนามอย่างเป็นทางการ จากนั้นจะเปิดรับฟังความคิดเห็นและนำผลการรับฟังไปประกอบการเสนอความตกลงต่อรัฐสภาเพื่อให้ความเห็นชอบ
ส่วนความตกลง ART จะมีผลใช้บังคับ ก็ต่อเมื่อทั้งสองฝ่ายดำเนินกระบวนการที่เกี่ยวข้องครบถ้วนแล้ว
อย่างไรก็ตาม กรอบความตกลง ART นั้นจะต้องเข้าสู่การพิจารณาของที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 ซึ่งหลังจากที่ ครม.รับทราบข้อตกลงที่ 2 ผู้นำประเทศได้ลงนาม
เงื่อนไขตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 กำหนดให้หนังสือสัญญาบางประเภทต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาก่อน โดยครอบคลุมหนังสือสัญญา ดังต่อไปนี้
1.กระทบอาณาเขตหรือเขตพื้นที่ที่ไทยมีสิทธิอธิปไตย
2.ต้องออก พ.ร.บ.เพื่อให้การเป็นไปตามหนังสือสัญญา
3.กระทบความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม การค้า หรือการลงทุนอย่างกว้างขวาง
4.เกี่ยวข้องกับการค้าเสรี การใช้ทรัพยากรธรรมชาติ และการสูญเสียสิทธิในทรัพยากรธรรมชาติ
ดังนั้น กรอบข้อตกลงที่ลงนามเมื่อ 17 พ.ย. 2569 จึงไม่ได้หมายความว่าจะมีฉบับสมบูรณ์มีผลผูกพันทางกฎหมาย เพราะการจะมีผลผูกพันทางกฎหมายได้จะต้องพิจารณาตามมาตรา 178 ซึ่งรัฐบาลก็ได้ย้ำว่าจะเปิดรับฟังความคิดเห็นก่อนเสนอกรอบข้อตกลงต่อรัฐสภา
แน่นอนว่า ไม่มีอะไรผิดพลาดทางข้อกฎหมาย การบังคับใช้ทางกฎหมายของกรอบข้อตกลง ART คงจะมีผลบังคับใช้ได้ เพราะกระบวนการทางรัฐสภา กำหนดไว้ชัดเจนว่า จะต้องพิจารณาให้ความเห็นชอบภายใน 60 วันนับแต่วันที่ได้รับเรื่อง แต่หากรัฐสภาพิจารณาไม่แล้วเสร็จภายในกำหนดเวลาดังกล่าวให้ถือว่ารัฐสภาเห็นชอบ
ซึ่งตามมาตรา 178 วรรคท้ายยังกำหนดให้ ครม.จะส่งเรื่องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยก็ได้ ในกรณีมีปัญหาว่าหนังสือสัญญาใดเป็นไปตามมาตรา 178 หรือไม่ และศาลรัฐธรรมนูญเมื่อได้รับคำร้องแล้วจะต้องพิจารณาวินิจฉัยภายในกรอบเวลา 30 วัน
เมื่อดูมิติทางนิติศาสตร์แล้ว กรณีหนังสือสัญญาดังกล่าวจะต้องเสนอเข้าสู่รัฐสภาตามคำแถลงข่าวของท่าทีรัฐบาลไทย และช่องทางคงไม่ต้องไปถึงชั้นศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งช่องทางการตีความสนธิสัญญาหรือหนังสือสัญญาระหว่าประเทศ นั้นรัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ไม่ได้เปิดช่องให้สมาชิกรัฐสภา สส.และ สว.เข้าชื่อเพื่อส่งศาลรัฐธรรมนูญตีความได้
เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 เป็นบทบัญญัติสำคัญที่กำหนดขอบเขตอำนาจของฝ่ายบริหารในการทำหนังสือสัญญาระหว่างประเทศ และวางกลไกตรวจสอบโดยรัฐสภาอยู่แล้ว เพื่อป้องกันไม่ให้รัฐบาลใช้อำนาจทำข้อตกลงที่อาจกระทบอธิปไตย ผลประโยชน์ และทรัพยากรของประเทศโดยปราศจากการตรวจสอบ
ประเด็นสำคัญคือ มาตรานี้ไม่ได้กำหนดให้หนังสือสัญญาระหว่างประเทศทุกฉบับต้องผ่านรัฐสภา แต่กำหนดประเภทที่ต้องได้รับความเห็นชอบไว้โดยเฉพาะ
แม้ในอดีต ศาลรัฐธรรมนูญ จะมีคำวินิจฉัย ที่ 6–7/2551 ลงวันที่ 8 ก.ค. 2551 กรณีคำแถลงการณ์ร่วมไทย–กัมพูชา (Joint Communiqué) เกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนปราสาทพระวิหารเป็นมรดกโลก โดยครั้งนั้นศาลรัฐธรรมนูญได้วางหลักว่า หนังสือสัญญาระหว่างประเทศบางประเภทต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาก่อนลงนาม รัฐบาลไม่สามารถดำเนินการเองโดยไม่ผ่านกระบวนการรัฐสภาได้
กระบวนการตีความเกิดขึ้นตามรัฐธรรมนูญฉบับ ปี2550 โดยฝ่ายค้านและสมาชิกรัฐสภาได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลชี้ขาดแถลงการณ์ร่วมไทย–กัมพูชา ปี 2551 เป็นหนังสือสัญญาที่ต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 มาตรา 190 หรือไม่
ครั้งนั้น ศาลชี้เป็นมติเอกฉันท์ว่า แถลงการณ์ร่วมเป็นหนังสือสัญญาตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 190 โดยให้เหตุผลว่า เป็นความตกลงระหว่างประเทศที่ทำเป็นลายลักษณ์อักษร อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายระหว่างประเทศ
ศาลได้มีมติ 8 ต่อ 1 เสียงชี้ว่าแถลงการณ์ร่วมดังกล่าวจะต้องขอความเห็นชอบจากรัฐสภาก่อนลงนาม โดยเห็นว่าแถลงการณ์ร่วมฯ อาจส่งผลกระทบต่ออธิปไตย ความมั่นคง และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
ขณะที่แกนนำพรรคฝ่ายค้าน “ศิริกัญญา ตันสกุล” สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน วิเคราะห์ถึงการลงนามในแถลงการณ์ร่วม ART ว่า ขณะนี้ยังไม่เห็นรายละเอียดอะไรเลย
อีกทั้ง “ศุภจี สุธรรมพันธุ์” รมว.พาณิชย์ ก็บอกเป็นข้อตกลงก่อนได้ข้อตกลง ทั้งนี้มีข้อสังเกตบางประการว่า ในทุกประเทศที่เคยมีการลงนามในกรอบข้อตกลงดังกล่าวจะมีรายละเอียดชัดว่า จะให้ อัตราภาษีกับสหรัฐฯ เท่าไร
“แต่การลงนามของรัฐบาลไทยกลับไม่เห็นรายละเอียดว่าสรุปแล้วใช่ ART จริงหรือไม่ ซึ่งเป็นการเซ็นที่เป็นเรื่องพิศวง และเจ็บช้ำกับคนไทยมาก เพราะทรัมป์ก็ระบุว่า การส่งออกสินค้าของสหรัฐจะได้รับการลดภาษีเป็นศูนย์เปอร์เซ็นต์ แม้ว่าคุณศุภจีจะบอกว่าข้อตกลงยังไม่ชัดเจน 100% ยังไม่ได้ลดภาษีทันที แต่ผู้นำสหรัฐฯ โดนัลด์ ทรัมป์ก็ได้เปิดเผยรายละเอียดตอนลงนามแล้ว ซึ่งนายกฯ อนุทินก็ไม่ได้ทักท้วง ไม่ได้มีการให้แก้ไข ไม่แตะรายละเอียดว่าตกลงแล้วทรัมป์พูดจริงหรือไม่” ศิริกัญญา ระบุ
สำหรับกระบวนการท่าทีของฝ่ายค้านหลังจากนี้ “ศิริกัญญา” เห็นว่าการที่ ครม.รับทราบกรอบข้อตกลง ART หลังจากนี้ แล้วเสนอต่อรัฐสภา ก็เป็นเพียงพิธีกรรมเท่านั้น ฝ่ายค้านไม่สามารถคัดค้านอะไรได้มาก เพราะการลงนามดังกล่าวเมื่อเจรจาเสร็จสามารถประกาศใช้ได้ทันที ซึ่งท่าทีของรัฐบาลไทยก็อ้างว่าการลงนามมีการห้ามเปิดเผยข้อมูล แต่ผู้นำสหรัฐฯ ออกมาเปิดเผยรายละเอียดได้
ด่านต่อไปต้องจับตากระบวนการตรวจสอบของ “ฝ่ายค้าน” จะมีการเตรียมข้อมูล เพื่อชำแหละข้อตกลง ART เปิดแผลใหม่ให้ “รัฐบาลอนุทิน” ปลุกเร้ากระแสเตรียมรับศึกอภิปรายไม่ไว้วางใจในช่วงต้นเดือน ธ.ค. 2569 ก่อนปิดสมัยประชุมรัฐสภา





