วันพฤหัสบดี ที่ 19 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

‘ภาษีทรัมป์’ปมใหม่ถล่ม‘รัฐบาล’ - ‘ฝ่ายค้าน’ จ่อชำแหละ ลงนาม ‘พิศวง’

การลงนามแถลงการณ์ร่วมระหว่างไทย-สหรัฐฯ หลังผู้นำสหรัฐฯ ยืนยันไทยลดภาษีศุลกากรสำหรับสินค้าสหรัฐฯ เป็นศูนย์ ขณะที่ท่าทีรัฐบาลไทยยืนยันฝ่ายไทยไม่เสียเปรียบ ด้านฝ่ายค้านซัดกรอบข้อตกลงไร้รายละเอียด เตรียมชั่งน้ำหนักซักฟอก

KEY POINTS

  • ฝ่ายค้านเตรียมตรวจสอบการลงนามข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) ระหว่างไทย-สหรัฐฯ โดยมองว่าเป็นการลงนามที่ "พิศวง" ไร้รายละเอียด ขาดความโปร่งใส
  • ประเด็นสำคัญที่ถูกวิจารณ์ กรณีประธานาธิบดีทรัมป์เปิดเผย ไทยจะลดภาษีสินค้าสหรัฐฯ เป็นศูนย์ แม้ท่าที "นายกฯ อนุทิน" ยืนยันไทยไม่เสียเปรียบต่อการลงนามในแถลงการณ์ร่วมฯ 
  • จับตาฝ่ายค้านจ่อใช้ประเด็นข้อตกลงการค้าลดภาษีศุลกากรเป็นศูนย์ให้สหรัฐฯ นี้เป็นปมใหม่ในการตรวจสอบฝ่ายบริหารเพื่อโจมตีรัฐบาลในสภา จนอาจนำไปสู่การอภิปรายไม่ไว้วางใจในต้น ธ.ค.นี้

การลงนามแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่าง สหรัฐอเมริกา และ ราชอาณาจักรไทย (Joint Statement on an Agreement Between the United States of America and the Kingdom of Thailand on Reciprocal Trade: ART) ระหว่าง ไทย-สหรัฐฯ เมื่อวันที่ 17 พ.ย. 2568 ที่กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ระหว่าง 2 ผู้นำประเทศ “อนุทิน ชาญวีรกูล” นายกรัฐมนตรีและ รมว.มหาดไทย กับ โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา

สาระสำคัญคำยืนยันจากปากของ “อนุทิน” ระบุชัดว่า ประเทศไทยไม่ได้เสียประโยชน์จากการลงนามดังกล่าว ถ้าเสียประโยชน์ใครจะไปลงนามด้วย เพราะก็มี เอฟทีเอ สัญญาการซื้อค้าแบบนี้ในหลายประเทศ

ส่วนสินค้าทางการเกษตร ประเทศไทยสามารถส่งออกไปยังสหรัฐฯ เพิ่มมากขึ้น เพราะสหรัฐฯ เป็นประเทศที่มีประชากรเกือบ 400 ล้านคน โดยยกให้ “สหรัฐฯ” เป็นประเทศที่มีกำลังซื้อมากที่สุด และเป็นประเทศคู่ค้ารายใหญ่ที่สุดของประเทศไทย

‘ภาษีทรัมป์’ปมใหม่ถล่ม‘รัฐบาล’ - ‘ฝ่ายค้าน’ จ่อชำแหละ ลงนาม ‘พิศวง’

ขณะที่ “โดนัลด์ ทรัมป์” ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ระบุว่าการลงนามในกรอบการเจรจาข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน หรือ ART เป็นประโยชน์ของสองฝ่าย โดยภายใต้เงื่อนไขกรอบข้อตกลง ที่สำคัญคือ ประเทศไทยจะยกเลิกภาษีศุลกากรทั้งหมดสำหรับสินค้าส่งออกจากสหรัฐฯ

รวมทั้ง ขจัดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี ที่สำคัญในหลายกลุ่มสินค้า ได้แก่ ยานยนต์ อุปกรณ์ทางการแพทย์ ยา เอทานอล และเนื้อสัตว์ปีก ซึ่งเป็นประเด็นที่สหรัฐฯ พยายามผลักดันมาอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ ไทยยังมีแผนเพิ่มการนำเข้าสินค้าเกษตรจากสหรัฐฯ คิดเป็นมูลค่าประมาณ 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยข้อตกลงดังกล่าวเป็นประโยชน์ร่วมกันของสองชาติ

ทั้งนี้ รายละเอียดข้อตกลงดังกล่าวอย่างเป็นทางการจะมีการสรุปประเด็นที่เหลือ โดยขั้นตอนต่อไป ไทยและสหรัฐฯ จะร่วมกันขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายของร่างความตกลงให้มีความชัดเจนและสมบูรณ์

ก่อนที่ฝ่ายไทยจะเสนอร่างความตกลงต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบในการลงนามอย่างเป็นทางการ จากนั้นจะเปิดรับฟังความคิดเห็นและนำผลการรับฟังไปประกอบการเสนอความตกลงต่อรัฐสภาเพื่อให้ความเห็นชอบ

ส่วนความตกลง ART จะมีผลใช้บังคับ ก็ต่อเมื่อทั้งสองฝ่ายดำเนินกระบวนการที่เกี่ยวข้องครบถ้วนแล้ว

อย่างไรก็ตาม กรอบความตกลง ART นั้นจะต้องเข้าสู่การพิจารณาของที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 ซึ่งหลังจากที่ ครม.รับทราบข้อตกลงที่ 2 ผู้นำประเทศได้ลงนาม

‘ภาษีทรัมป์’ปมใหม่ถล่ม‘รัฐบาล’ - ‘ฝ่ายค้าน’ จ่อชำแหละ ลงนาม ‘พิศวง’

 

เงื่อนไขตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 กำหนดให้หนังสือสัญญาบางประเภทต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาก่อน โดยครอบคลุมหนังสือสัญญา ดังต่อไปนี้

1.กระทบอาณาเขตหรือเขตพื้นที่ที่ไทยมีสิทธิอธิปไตย

2.ต้องออก พ.ร.บ.เพื่อให้การเป็นไปตามหนังสือสัญญา

3.กระทบความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม การค้า หรือการลงทุนอย่างกว้างขวาง

4.เกี่ยวข้องกับการค้าเสรี การใช้ทรัพยากรธรรมชาติ และการสูญเสียสิทธิในทรัพยากรธรรมชาติ

ดังนั้น กรอบข้อตกลงที่ลงนามเมื่อ 17 พ.ย. 2569 จึงไม่ได้หมายความว่าจะมีฉบับสมบูรณ์มีผลผูกพันทางกฎหมาย เพราะการจะมีผลผูกพันทางกฎหมายได้จะต้องพิจารณาตามมาตรา 178 ซึ่งรัฐบาลก็ได้ย้ำว่าจะเปิดรับฟังความคิดเห็นก่อนเสนอกรอบข้อตกลงต่อรัฐสภา

แน่นอนว่า ไม่มีอะไรผิดพลาดทางข้อกฎหมาย การบังคับใช้ทางกฎหมายของกรอบข้อตกลง ART คงจะมีผลบังคับใช้ได้ เพราะกระบวนการทางรัฐสภา กำหนดไว้ชัดเจนว่า จะต้องพิจารณาให้ความเห็นชอบภายใน 60 วันนับแต่วันที่ได้รับเรื่อง แต่หากรัฐสภาพิจารณาไม่แล้วเสร็จภายในกำหนดเวลาดังกล่าวให้ถือว่ารัฐสภาเห็นชอบ

ซึ่งตามมาตรา 178 วรรคท้ายยังกำหนดให้ ครม.จะส่งเรื่องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยก็ได้ ในกรณีมีปัญหาว่าหนังสือสัญญาใดเป็นไปตามมาตรา 178 หรือไม่ และศาลรัฐธรรมนูญเมื่อได้รับคำร้องแล้วจะต้องพิจารณาวินิจฉัยภายในกรอบเวลา 30 วัน

เมื่อดูมิติทางนิติศาสตร์แล้ว กรณีหนังสือสัญญาดังกล่าวจะต้องเสนอเข้าสู่รัฐสภาตามคำแถลงข่าวของท่าทีรัฐบาลไทย และช่องทางคงไม่ต้องไปถึงชั้นศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งช่องทางการตีความสนธิสัญญาหรือหนังสือสัญญาระหว่าประเทศ นั้นรัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ไม่ได้เปิดช่องให้สมาชิกรัฐสภา สส.และ สว.เข้าชื่อเพื่อส่งศาลรัฐธรรมนูญตีความได้

เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ มาตรา 178 เป็นบทบัญญัติสำคัญที่กำหนดขอบเขตอำนาจของฝ่ายบริหารในการทำหนังสือสัญญาระหว่างประเทศ และวางกลไกตรวจสอบโดยรัฐสภาอยู่แล้ว เพื่อป้องกันไม่ให้รัฐบาลใช้อำนาจทำข้อตกลงที่อาจกระทบอธิปไตย ผลประโยชน์ และทรัพยากรของประเทศโดยปราศจากการตรวจสอบ

ประเด็นสำคัญคือ มาตรานี้ไม่ได้กำหนดให้หนังสือสัญญาระหว่างประเทศทุกฉบับต้องผ่านรัฐสภา แต่กำหนดประเภทที่ต้องได้รับความเห็นชอบไว้โดยเฉพาะ

แม้ในอดีต ศาลรัฐธรรมนูญ จะมีคำวินิจฉัย ที่ 6–7/2551 ลงวันที่ 8 ก.ค. 2551 กรณีคำแถลงการณ์ร่วมไทย–กัมพูชา (Joint Communiqué) เกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนปราสาทพระวิหารเป็นมรดกโลก โดยครั้งนั้นศาลรัฐธรรมนูญได้วางหลักว่า หนังสือสัญญาระหว่างประเทศบางประเภทต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาก่อนลงนาม รัฐบาลไม่สามารถดำเนินการเองโดยไม่ผ่านกระบวนการรัฐสภาได้

กระบวนการตีความเกิดขึ้นตามรัฐธรรมนูญฉบับ ปี2550 โดยฝ่ายค้านและสมาชิกรัฐสภาได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลชี้ขาดแถลงการณ์ร่วมไทย–กัมพูชา ปี 2551 เป็นหนังสือสัญญาที่ต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 มาตรา 190 หรือไม่

ครั้งนั้น ศาลชี้เป็นมติเอกฉันท์ว่า แถลงการณ์ร่วมเป็นหนังสือสัญญาตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 190 โดยให้เหตุผลว่า เป็นความตกลงระหว่างประเทศที่ทำเป็นลายลักษณ์อักษร อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายระหว่างประเทศ

ศาลได้มีมติ 8 ต่อ 1 เสียงชี้ว่าแถลงการณ์ร่วมดังกล่าวจะต้องขอความเห็นชอบจากรัฐสภาก่อนลงนาม โดยเห็นว่าแถลงการณ์ร่วมฯ อาจส่งผลกระทบต่ออธิปไตย ความมั่นคง และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

ขณะที่แกนนำพรรคฝ่ายค้าน “ศิริกัญญา ตันสกุล” สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน วิเคราะห์ถึงการลงนามในแถลงการณ์ร่วม ART ว่า ขณะนี้ยังไม่เห็นรายละเอียดอะไรเลย 

‘ภาษีทรัมป์’ปมใหม่ถล่ม‘รัฐบาล’ - ‘ฝ่ายค้าน’ จ่อชำแหละ ลงนาม ‘พิศวง’

‘ภาษีทรัมป์’ปมใหม่ถล่ม‘รัฐบาล’ - ‘ฝ่ายค้าน’ จ่อชำแหละ ลงนาม ‘พิศวง’

อีกทั้ง “ศุภจี สุธรรมพันธุ์” รมว.พาณิชย์ ก็บอกเป็นข้อตกลงก่อนได้ข้อตกลง ทั้งนี้มีข้อสังเกตบางประการว่า ในทุกประเทศที่เคยมีการลงนามในกรอบข้อตกลงดังกล่าวจะมีรายละเอียดชัดว่า จะให้ อัตราภาษีกับสหรัฐฯ เท่าไร

“แต่การลงนามของรัฐบาลไทยกลับไม่เห็นรายละเอียดว่าสรุปแล้วใช่ ART จริงหรือไม่ ซึ่งเป็นการเซ็นที่เป็นเรื่องพิศวง และเจ็บช้ำกับคนไทยมาก เพราะทรัมป์ก็ระบุว่า การส่งออกสินค้าของสหรัฐจะได้รับการลดภาษีเป็นศูนย์เปอร์เซ็นต์ แม้ว่าคุณศุภจีจะบอกว่าข้อตกลงยังไม่ชัดเจน 100% ยังไม่ได้ลดภาษีทันที แต่ผู้นำสหรัฐฯ โดนัลด์ ทรัมป์ก็ได้เปิดเผยรายละเอียดตอนลงนามแล้ว ซึ่งนายกฯ อนุทินก็ไม่ได้ทักท้วง ไม่ได้มีการให้แก้ไข ไม่แตะรายละเอียดว่าตกลงแล้วทรัมป์พูดจริงหรือไม่” ศิริกัญญา ระบุ

สำหรับกระบวนการท่าทีของฝ่ายค้านหลังจากนี้ “ศิริกัญญา” เห็นว่าการที่ ครม.รับทราบกรอบข้อตกลง ART หลังจากนี้ แล้วเสนอต่อรัฐสภา ก็เป็นเพียงพิธีกรรมเท่านั้น ฝ่ายค้านไม่สามารถคัดค้านอะไรได้มาก เพราะการลงนามดังกล่าวเมื่อเจรจาเสร็จสามารถประกาศใช้ได้ทันที ซึ่งท่าทีของรัฐบาลไทยก็อ้างว่าการลงนามมีการห้ามเปิดเผยข้อมูล แต่ผู้นำสหรัฐฯ ออกมาเปิดเผยรายละเอียดได้

ด่านต่อไปต้องจับตากระบวนการตรวจสอบของ “ฝ่ายค้าน” จะมีการเตรียมข้อมูล เพื่อชำแหละข้อตกลง ART เปิดแผลใหม่ให้ “รัฐบาลอนุทิน” ปลุกเร้ากระแสเตรียมรับศึกอภิปรายไม่ไว้วางใจในช่วงต้นเดือน ธ.ค. 2569 ก่อนปิดสมัยประชุมรัฐสภา