'เจบีซี' ติดหล่ม มุกเก่า 'กัมพูชา' เดินเกมฟ้องโลกกดดัน'ไทย'

ท่าทีของกัมพูชาต่อปัญหาความขัดแย้ง "ชายแดนไทย-กัมพูชา" กำลังสะท้อนความเคลื่อนไหวที่สวนทางกันอย่างชัดเจน ด้านหนึ่งประกาศต้องการฟื้นฟูความสัมพันธ์กับไทย ขอเดินหน้าเจรจาทวิภาคีผ่านกลไกคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม (เจบีซี) เพื่อหาทางออกข้อพิพาทเขตแดนทางบก 

แต่อีกด้านกลับใช้เวทีระหว่างประเทศกล่าวหาไทยและนำเสนอข้อมูลความขัดแย้งในมุมที่เป็นประโยชน์ต่อฝ่ายตน ด้วยข้อกล่าวหาไทยรุกรานยึดครองเขตแดนโดยละเลยข้อเท็จจริงเกี่ยวกับข้อตกลงหยุดยิงเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2568 ซึ่งทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องให้คงกำลังทหารอยู่ในพื้นที่ที่แต่ละฝ่ายควบคุมอยู่ 

ขณะเดียวกันยังมีการกล่าวอ้างตัวเลขประชาชนพลัดถิ่นกว่า 20,000 คน ที่ไม่สามารถกลับเข้าพื้นที่ได้หลังการสู้รบ หากพิจารณาตามข้อมูล"กองทัพบก" มีประมาณ 4,690 คน และเป็นผู้บุกรุกอธิปไตยไทยยาวนาน 3 พื้นที่ จ.สระแก้ว บ้านหนองจาน 500 หลังคาเรือน จำนวน 1,040 คน บ้านหนองหญ้าแก้ว 60 หลังคาเรือน จำนวน 150 คน บ้านคลองแผง 389 ครัวเรือน จำนวน 3,500 คน

ข้อมูลและข้อกล่าวหาเหล่านี้กำลังถูกจับตาว่า กัมพูชาอาจนำไปใช้เป็นประเด็นในการประชุมสุดยอดกลุ่มประเทศผู้ใช้ภาษาฝรั่งเศส หรือ Francophonie ระหว่างวันที่ 14-16 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงพนมเปญ เพื่อขยายแรงกดดันต่อไทยในเวทีนานาชาติ และผลักดันให้ข้อพิพาทชายแดนเข้าสู่กระบวนการเจรจาตามแนวทางที่ฝ่ายกัมพูชาต้องการ

ก่อนการประชุมสุดยอดกลุ่มประเทศผู้ใช้ภาษาฝรั่งเศส จะมีขึ้น นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกฯและรมว.ต่างประเทศ สั่งการให้ผู้ช่วยรัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศเชิญผู้แทนสถานเอกอัครราชทูต 11 ประเทศ เข้ารับทราบข้อกังวลของฝ่ายไทย พร้อมใช้โอกาสหารือกับเอกอัครราชทูตฝรั่งเศสประจำประเทศไทยคนใหม่ เพื่อชี้แจงท่าทีและข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสถานการณ์ชายแดน

"ภายใต้บรรยากาศสถานการณ์ปัจจุบันที่เราพยายามสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจกันระหว่างไทย- กัมพูชา ซึ่งเราก็แยกประเด็นทวิภาคีกับเรื่องพหุภาคี โดยเราก็พยายามคุยกันว่าจะไม่เอาประเด็นความขัดแย้งนี้ไปสู่เวทีระหว่างประเทศ ที่เราเป็นห่วงคือฝ่ายกัมพูชาอาจพยายามนำเสนอประเด็นเรื่องความขัดแย้งไทย- กัมพูชาเข้าสู่การประชุม โดยมีการนำเสนอในลักษณะให้ข้อมูลลำเอียงเข้าข้างฝั่งกัมพูชา 

รวมทั้งมีประเด็นที่กล่าวหาฝ่ายไทยอย่างไม่เป็นความจริง ที่เราเป็นห่วงอีกประการคือ เราทราบมาว่าการร่างเอกสารสุดท้ายของผลการประชุม มีหลายข้อความ หลายย่อหน้าเกี่ยวข้อง พาดพิงถึงความขัดแย้งระหว่างไทยกับกัมพูชา รวมถึงพาดพิงท่าที การดำเนินการต่างๆ ของฝ่ายไทย ซึ่งเป็นการนำเสนอฝ่ายเดียว จึงไม่ได้ส่งผลต่อความไว้เนื้อเชื่อใจระหว่างกันเพื่อก้าวข้ามความขัดแย้ง อย่างที่ตกลงกัน" รมว.ต่างประเทศกล่าวและว่า

ในช่วงที่เรากำลังอยู่ในกระบวนการประนีประนอมภาคสมัครใจ ของอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (UNCLOS)
 ซึ่งในการประชุมครั้งที่ 2 ได้ ตกลงกันว่า เราจะพยายามทำให้มากที่สุดในเรื่องของความไว้เนื้อเชื่อใจ ตรงนี้จึงอยากจะเรียนให้ทราบถึงความไม่สบายใจของไทย

ต่อมาข้อมูลที่กระทรวงต่างประเทศที่ได้รับ มาปรากฎชัดในการจัดนิทรรศการ "หมู่บ้าน Francophonie" (Village de la Francophonie) ซึ่งเป็นกิจกรรมคู่ขนานก่อนการประชุมสุดยอดผู้นำกลุ่มประเทศที่ใช้ภาษาฝรั่งเศส 

ฝ่ายกัมพูชา ได้นำแบบจำลองปราสาท 3 แห่งได้แก่ ปราสาทพระวิหาร ปราสาทตาเมือน และปราสาทตาควาย มาจัดแสดง พร้อมปล่อยให้มีบทสัมภาษณ์พาดพิงว่าโบราณสถานเหล่านี้ได้รับความเสียหายจากสงครามรุกราน

ด้าน พลตรี วินธัย สุวารี โฆษกกองทัพบก ระบุว่า ​การที่กัมพูชาพยายามสื่อสารผ่านเวทีนานาชาติว่าปราสาททั้ง 3 แห่งได้รับความเสียหายจากการถูกรุกรานนั้น เป็นการสร้างภาพบิดเบือนข้อเท็จจริงและเล่นบทผู้ถูกกระทำ เพื่อผลทางการเมือง 

พร้อมย้ำถึงข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์คือ ในห้วงความขัดแย้งที่ผ่านมา ฝ่ายกัมพูชาเป็นผู้จงใจละเมิดกฎหมายมนุษยธรรมสากล โดยการดัดแปลงพื้นที่โบราณสถานให้เป็นฐานปฏิบัติการทางทหาร มีการติดตั้งเครื่องยิงลูกระเบิด ปืนใหญ่ คลังเก็บกระสุน และระบบอาวุธต่างๆ เพื่อใช้เป็นฐานยิงโจมตีใส่กำลังทหารและชุมชนพลเรือนของไทย 

พลตรีวินธัย กล่าวต่อว่า การกระทำดังกล่าวของกัมพูชา ส่งผลให้โบราณสถานสูญเสียความคุ้มครองในทางกฎหมายเป็นการชั่วคราว" ตามอนุสัญญากรุงเฮก ค.ศ. 1954 การที่กองทัพไทยต้องใช้อาวุธตอบโต้นั้น เป็นการใช้สิทธิป้องกันตนเองตามมาตรา 51 แห่งกฎบัตรสหประชาชาติ โดยจำกัดวงเฉพาะเป้าหมายทางทหารที่เป็นภัยคุกคามเท่านั้น ดังนั้น ความเสียหายที่เกิดขึ้นจึงเป็นผลพวงจากการที่กัมพูชานำมรดกทางวัฒนธรรมมาเป็นโล่มนุษย์และเกราะกำบังทางทหารอย่างผิดกติกาสากล

​สำหรับ ปราสาทตาเมือน (ตาเมือนธม) และปราสาทตาควาย นั้น กองทัพบก ขอยืนยันจุดยืนอย่างชัดเจนว่า โบราณสถานทั้งสองแห่งนี้ ตั้งอยู่ในเขตราชอาณาจักรไทยและอยู่ภายใต้อธิปไตยของประเทศไทยมาโดยตลอด การที่รัฐบาลกัมพูชาจงใจนำสัญลักษณ์ที่มีความอ่อนไหวทางพรมแดนและมีประวัติศาสตร์ข้อพิพาทมาจัดแสดงในงานระดับโลก ถือเป็นการกระทำที่แฝงนัยทางการเมืองเพื่อสร้างความชอบธรรมในการอ้างสิทธิ์ฝ่ายเดียว และตั้งใจสอดไส้ข้อมูลเพื่อใส่ร้ายประเทศไทยในสายตาชาวต่างชาติ

​กองทัพบก มีข้อสังเกตว่า การประชุมฟรังโกโฟนีในปีนี้จัดขึ้นภายใต้หัวข้อ Réinvestir dans la paix pour une prospérité partagée et une stabilité durable "การฟื้นฟูการลงทุนเพื่อสันติภาพ สู่ความมั่งคั่งร่วมกันและเสถียรภาพที่ยั่งยืน" แต่การคัดเลือกประเด็นทางวัฒนธรรมที่มีข้อพิพาทมาจัดแสดง และปล่อยให้มีการสร้างวาทกรรมสร้างความเกลียดชังต่อประเทศเพื่อนบ้าน ถือเป็นการกระทำที่ขัดแย้งกับอุดมการณ์สันติภาพอย่างสิ้นเชิง การกระทำเช่นนี้ไม่เพียงแต่จะส่งผลให้เกิดการตีความในเชิงลบ แต่ยังเป็นการปลุกปั่นกระแสชาตินิยมสุดโต่ง โดยใช้ข้อมูลที่บิดเบือน

​"การที่กัมพูชาใช้ข้อมูลที่บิดเบือนสื่อสารต่อสังคมนั้น ยังขัดต่อข้อตกลงหยุดยิงอย่างชัดเจน ดังนั้นกระบวนการทวิภาคีที่กัมพูชาเรียกร้องให้ไทยร่วมมือ อาจยังไม่เกิดขึ้นในเร็ววันนี้" โฆษก ทบ.กล่าว

อย่างไรก็ตาม หากกัมพูชาไม่ใช้กำลังยึดคืน กลไก จีบีซี ถือเครื่องมือเพียงอย่างเดียวที่จะทำให้ได้พื้นที่ที่อยู่ในความควบคุมทหารไทยหลังเกิดปะทะปี 2568  โดยฝ่ายไทยได้สถาปนาพื้นที่ตามหลักยุทธวิธี แนวแรกคือการยึดคืนพื้นที่ของไทยที่ถูกรุกล้ำมายาวนาน  พร้อมกดดันกัมพูชาถอยร่นออกจากแนวที่สอง เข้ายึดพื้นที่ควบคุมประมาณ 500 เมตร ขุดคูเลต สร้างบังเกอร์ วางรถถัง และรั้วลวดหนามเป็นพื้นที่ปลอดภัย เพื่อรอขั้นตอนการเจรจา

ทว่า กลไก จีบีซี ถูกรัฐบาลไทยประกาศระงับ ครอบคลุมไปถึงคณะกรรมการชายแดนทั่วไปไทย-กัมพูชา (GBC) ของกระทรวงกลาโหม ปมเหตุมาจาก กัมพูชา ดึงดันจะเข้าสู่กระบวนการประนีประนอมภาคบังคับแทนกระบวนการประนีประนอมภาคสมัครใจ ของ UNCLOS

ปัจจุบันการประชุมUNCLOS ระหว่างไทย-กัมพูชา รอบ 2 เมื่อ ต.ค.ที่กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ ทำให้เกิดจุดเปลี่ยน 
เมื่อทั้งสองฝ่ายมีโอกาสชี้แจงหลักเกณฑ์ทางเทคนิคในการลากเส้นเขตแดนทางทะเล

ฝ่ายกัมพูชา อ้างแนวเส้นที่ลากผ่านเกาะกูดไปถึงหลักเขตที่ 73 โดยยึดโยงกับสนธิสัญญาสยาม-ฝรั่งเศส แต่อธิบายเหตุผลไม่ได้ ขณะที่ฝ่ายไทยชี้ว่าหลักเขตดังกล่าวเกี่ยวข้องกับการกำหนดเขตแดนทางบก ไม่ใช่เส้นแบ่งเขตแดนทางทะเล พร้อมยืนยันว่าการกำหนดแนวเขตทางทะเลต้องเป็นไปตามหลักกฎหมายระหว่างประเทศ

ส่วนฝ่ายไทย ไร้ปัญหาเนื่องจากการลากเส้นยึดตามกฎหมายระหว่างประเทศ แต่ฝ่ายกัมพูชา  เหมือนจะรู้ว่าเสียเปรียบและได้พื้นที่น้อยกว่าเดิม(MOU44) หากยึดตามกฎหมาย จึงมีความพยายามเรียกร้องการเจรจาทวิภาคี และเชื่อมโยงไปถึงเขตแดนทางบก โดย "ปรัก สุคน" รมว.ต่างประเทศกัมพูชา

จะเห็นได้ว่าในเวทีการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศ กรอบความร่วมมือแม่โขง–ล้านช้าง (MLC) ครั้งที่ 11 ที่ กรุงปักกิ่ง ของจีน  เมื่อวันที่ 4 พ.ย.  "หวัง อี้"  รมว.ต่างประเทศจีน พยายามอาสาเป็นตัวกลางเปิดพื้นที่ไทย-กัมพูชา ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทชายแดน

โดย "สีหศักดิ์"  ได้ย้ำว่า กระบวนการต้องดำเนินไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป เนื่องจากพื้นที่ทางทะเลได้เข้าสู่กระบวนการประนอมภาคบังคับไปแล้ว 
ส่วนปัญหาทางบก ต้องอาศัยมาตรการความมั่นคงชายแดนในภาพกว้าง โดยไทยพร้อมก้าวข้ามความขัดแย้งบนพื้นฐานของความเป็นจริง

"สมรภูมิไทย-กัมพูชา"ในเวลานี้จึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเผชิญหน้าตามแนวชายแดน แต่ขยายไปสู่การแข่งขันทางการทูตและการช่วงชิงความชอบธรรมในเวทีโลก 

ฝ่ายกัมพูชาพยายามผลักดันประเด็นข้อพิพาทให้ได้รับความสนใจจากนานาชาติ  ขณะที่ไทยต้องรักษาจุดยืนในการแยกปัญหาเขตแดนทางบกออกจากข้อพิพาททางทะเล พร้อมยึดหลักกฎหมายระหว่างประเทศและข้อตกลงที่มีอยู่เป็นกรอบดำเนินการ

เมื่อทั้งสองฝ่ายยังไม่สามารถหาจุดร่วมและสงวนจุดต่างได้ การรื้อฟื้นโต๊ะเจรจา JBC จึงยังเป็นโจทย์ที่ไม่มีคำตอบในระยะนี้ ส่วนพื้นที่ชายแดนยังต้องอยู่ภายใต้มาตรการควบคุมและรักษาความมั่นคงต่อไป

เกมนี้จึงไม่ได้วัดกันเพียงว่าใครครองพื้นที่อยู่บนสนามรบ แต่ยังวัดกันว่าใครจะรักษาหลักฐาน ข้อตกลง และจุดยืนของตนไว้ได้บนเวทีการเจรจา โดยมีความไว้เนื้อเชื่อใจเป็นเงื่อนไขสำคัญก่อนที่การเจรจาจะเดินหน้าต่อไปได้