ติงปฏิรูปราชการ'ฉาบฉวย' นักวิชาการ ยก'รัฐบาลทักษิณ' แค่เปลี่ยนโหมด-ไม่ตอบโจทย์

เวที “ปฏิรูปข้าราชการ Firming Thailand?” วิเคราะห์ทิศทางการปฏิรูประบบราชการ พร้อมข้อเสนอเชิงนโยบายต่อการเปลี่ยนแปลงที่กำลังเกิดขึ้น จัดโดย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.)

รศ.ดร.สามชาย ศรีสันต์ นักวิชาการวิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มธ. กล่าวถึงแผนรัฐบาลภายใต้มาตรการเออร์ลี่รีไทร์ เพื่อปรับลดข้าราชการจำนวน 3 หมื่นอัตราว่า อาจยังไม่สามารถลดรายจ่ายได้ การที่รัฐบาลจะนำเทคโนโลยีดิจิทัล รวมถึงเอาท์ซอร์สโดยมีแอดมินดูแล ทำให้เกิดคำถามว่าจะคุ้มค่ากับงบประมาณที่จะจ่ายไปหรือไม่ ที่สุดอาจกลายเป็นแค่เปลี่ยนโหมดงบประมาณแต่กลายเป็นงบด้านอื่นหรือไม่

ตัวอย่างในยุครัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ในปี 2545 ซึ่งมีการปรับลดจำนวนข้าราชการ แต่กลับพบว่ามีการกลับมาในรูปแบบอื่นคือพนักงานราชการ ส่วนตัวจึงมองว่าถ้าจะลดรายจ่ายและปฏิรูประบบราชการจริงๆ ต้องทำมากกว่านั้น 

รศ.ดร.สามชาย ยังกล่าวว่า ข้อกังวลที่ว่าการปฏิรูประบบราชการจะทำให้กำลังพลสูญเสียขวัญกำลังใจ ส่วนตัวมองว่า การปฏิรูประบบราชการไม่ได้ทำให้เสียขวัญกำลังใจ แต่การที่จะทำให้เสียขวัญและกำลังใจเกิดจากความไม่แน่นอนของนโยบาย การไม่สามารถคาดการณ์อนาคตของตัวเองได้ 

"ฉะนั้น การปฏิรูประบบจะต้องวางแผนครอบคลุมหลายๆ ด้าน ที่จะต้องเตรียมการรองรับก่อนประกาศมาตรการฉาบฉวยชั่วครั้งชั่วคราว ท้ายที่สุด ระบบราชการอยู่มานานกว่าการเมืองเยอะ เขาก็จะปรับตัวและหาระบบรองรับนโยบายการเมืองที่จะเข้ามากระทบกระเทือนกับโครงสร้างของเขาในอนาคต ซึ่งท้ายที่สุดแล้ว ประชาชนก็จะกระทบกระเทือนในที่สุด"

ขณะที่รศ.ดร.ธนาธร ทะนานทอง นักวิชาการคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มธ. สะท้อนมุมมองการนำ AI รวมถึงเทคโนโลยีเข้ามาช่วยทดแทนการสูญเสียข้าราชการว่า ในมิติของการทำเทคโนโลยี ไม่มีสักครั้งที่จะมองว่าเอามาแทนคนเพราะเทคโนโลยีแทนคนไม่ได้ ไม่ใช่แค่หน่วยงานภาครัฐ แต่ภาคเอกชนก็ต้องคิด โดยมองเรื่องของโปรเซสอะไรที่จะเอาเทคโนโลยีมาแทน ฉะนั้นโจทย์จึงไม่ใช่การเอาเทคโนโลยีมาแทนคน แต่เป็นการนำมาแทนระบบงานหรือกระบวนการที่มีอยู่ในปัจจุบัน

รศ.ดร.ธนาธร ยังกล่าวว่า โจทย์ที่สำคัญคือ เราจะต้องจัดทำโปรเซสอินเวนทอรี เพื่อดูว่าส่วนไหนลดได้ ส่วนไหนลดไม่ได้ แล้วค่อยมาคิดถึงการลดคน ส่วนตัวมองว่าวันนี้ภาครัฐมีความพร้อมบางส่วน ซึ่งต้องยอมรับว่าความเหลื่อมล้ำมีอยู่จริง แต่บางครั้งกระบวนการราชการมันน่าสนใจตรงที่ว่า จะทำโครงการอะไรดีๆ สักอย่าง กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างต้องเริ่มจาก TOR คำถามที่ว่าวันนี้พร้อมหรือยัง ไม่ใช่ทุกหน่วยงานภาครัฐพร้อม