องค์กรวิชาชีพแถลง 5 ข้อ ‘วันเสรีภาพสื่อโลก’ เรียกร้องรบ.เปิดพื้นที่ตรวจสอบเสรี

เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย และสมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ ร่วมจัดงาน “วันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก ประจำปี 2569“ ที่ โรงแรมเบสเวสเทิร์น กรุงเทพฯ เพื่อสะท้อนบทบาทของสื่อในยุคเปลี่ยนผ่าน และความสำคัญของเสรีภาพ ความรับผิดชอบ และความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการรักษาระบบนิเวศสื่อที่เข้มแข็ง โดยมีสื่อมวลชนเข้าร่วมงานอย่างคึกคัก

นส.น.รินี เรืองหนู นายกสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย กล่าวเปิดงานว่า วันที่ 3 พฤษภาคมของทุกปี เป็นวันที่ประชาคมโลกย้ำเตือนถึงความสำคัญของเสรีภาพสื่อมวลชน ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของสังคมประชาธิปไตย แต่สำหรับพวกเราคนทำงานสื่อในประเทศไทย วันนี้มีความหมายมากกว่าการเฉลิมฉลอง เพราะเป็นวันที่เราต้องกลับมาทบทวน ยืนหยัด และร่วมกันหาทางออกจากพายุที่กำลังโหมกระหน่ำอุตสาหกรรมสื่ออย่างรอบด้าน

ปัจจุบัน ภูมิทัศน์สื่อได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง เราไม่ได้เพียงเผชิญหน้ากับการคุกคามเสรีภาพในรูปแบบเดิมๆ แต่กำลังเผชิญกับ วิกฤตเชิงโครงสร้าง ที่สั่นคลอนความอยู่รอดขององค์กรสื่อ จากการผูกขาดของแพลตฟอร์มดิจิทัลข้ามชาติ ที่ดูดซับรายได้มหาศาลไป ขณะที่สื่อผู้ผลิตเนื้อหายังคงต้องแบกรับต้นทุนการทำข่าวคุณภาพสูง อำนาจในการกำหนดวาระทางสังคมกำลังถูกท้าทายโดยอัลกอริทึมและเทคโนโลยี AI ก็กำลังเข้ามาเปลี่ยนพฤติกรรมการรับข่าวสารของผู้คนไปตลอดกาล

ด้วยเหตุนี้ การจัดงานในวันนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงพิธีกรรม แต่คือการผนึกกำลังเพื่อเผชิญหน้ากับความท้าทายเหล่านี้อย่างเป็นรูปธรรม โดยกิจกรรมในวันนี้ ได้ถูกร้อยเรียงขึ้นเพื่อสะท้อนภาพการต่อสู้ของพวกเราในทุกมิติ 
 

ด้าน นายวัฒนะชัย ยะนินทร อุปนายกด้านมาตรฐานวิชาชีพ สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ กล่าวว่า สำหรับพวกเราชาวสื่อออนไลน์ ภูมิทัศน์ที่เปลี่ยนแปลงทั้งวิกฤตเชิงโครงสร้าง อิทธิพลของแพลตฟอร์ม และการมาถึงของเทคโนโลยี AI ไม่ได้เป็นเพียงทฤษฎี แต่คือสมรภูมิที่เราต้องต่อสู้เพื่อความอยู่รอด ในทุกๆ วัน เราไม่ได้เพียงผลิตข่าว แต่เรากำลังแข่งขันกับทุกสิ่งในจักรวาลคอนเทนต์ เพื่อแย่งชิงความสนใจ ของผู้คนในเวลาไม่กี่วินาทีบนหน้าจอ

ขณะที่เทคโนโลยี AI กำลังก้าวเข้ามา ไม่ใช่แค่ในฐานะผู้ช่วย แต่ในฐานะ ‘ผู้เล่น’ คนใหม่ในสนามข่าว สิ่งนี้ท้าทายเราอย่างยิ่งยวด ว่าเราจะใช้เครื่องมืออันทรงพลังนี้เพื่อยกระดับการทำข่าวให้มีคุณภาพได้อย่างไร และจะป้องกันไม่ให้มันกลายเป็นเครื่องมือสร้างข้อมูลบิดเบือนที่ทำลายความน่าเชื่อถือของพวกเราเองได้อย่างไร
 

ด้าน นายชัยฤทธิ์ ยนเปี่ยม อุปนายกสมาคมฝ่ายสิทธิเสรีภาพและการปฏิรูปสื่อ และเลขาธิการสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย อ่านแถลงการณ์เนื่องในวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลกว่า ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์สื่อในยุคดิจิทัล อุตสาหกรรมสื่อกำลังเผชิญความท้าทายรอบด้าน ทั้งจากการเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยี 

โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์ (AI) และอิทธิพลของแพลตฟอร์มข้ามชาติที่มีบทบาทต่อการกำหนดทิศทางข้อมูลข่าวสาร องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชน โดยสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ ขอประกาศเจตนารมณ์ พร้อมเสนอข้อเรียกร้องต่อรัฐบาลและทุกภาคส่วน ดังนี้

1. รัฐบาลต้องเปิดพื้นที่ให้สื่อมวลชนสามารถทำหน้าที่ตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐได้อย่างอิสระ รับฟังความคิดเห็นที่หลากหลาย และคุ้มครองสิทธิของประชาชนในการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร โดยหลีกเลี่ยงการใช้กฎหมาย อำนาจรัฐหรืออำนาจอื่นใด แทรกแซงการนำเสนอข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณะ เพื่อเสริมสร้างความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือในการบริหารประเทศ

2. รัฐบาลควรเร่งผลักดันกฎหมายหรือมาตรการที่ทำให้เกิดความเป็นธรรมระหว่างผู้ผลิตข่าวสารกับแพลตฟอร์มดิจิทัล โดยกำหนดให้แพลตฟอร์มที่นำเนื้อหาข่าวไปใช้สร้างรายได้ ต้องมีระบบแบ่งปันผลประโยชน์หรือค่าตอบแทนอย่างเป็นธรรม ภายใต้หลักการว่า “ข่าวคุณภาพมีต้นทุน” เพื่อให้สื่อสามารถดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืนและผลิตเนื้อหาที่มีคุณภาพต่อสังคม

3. รัฐบาลควรส่งเสริมให้มีกฎหมายที่ป้องกันการใช้กระบวนการยุติธรรมเป็นเครื่องมือคุกคามผู้ทำหน้าที่เพื่อสาธารณะ โดยคุ้มครองผู้สื่อข่าว ประชาชนที่เปิดเผยข้อมูลหรือแสดงความคิดเห็นโดยสุจริต ให้สามารถตรวจสอบอำนาจได้โดยไม่หวาดกลัว อันจะนำไปสู่สังคมที่โปร่งใสและตรวจสอบได้

4. สื่อมวลชนต้องธำรงมาตรฐานวิชาชีพ ด้วยการนำเสนอข้อมูลที่ถูกต้อง รอบด้าน และผ่านการตรวจสอบข้อเท็จจริง โดยเฉพาะในบริบทที่เทคโนโลยี AI อาจถูกใช้สร้างหรือบิดเบือนข้อมูล เพราะความน่าเชื่อถือและความรับผิดชอบต่อสาธารณะเป็นหัวใจสำคัญของวิชาชีพ

5. ขอเชิญชวนประชาชนร่วมสนับสนุนสื่อที่มีคุณภาพและยึดมั่นในจริยธรรม พร้อมทั้งตรวจสอบข้อมูลก่อนเผยแพร่หรือส่งต่อ เพื่อร่วมกันลดปัญหาข่าวปลอมและเนื้อหาที่สร้างความแตกแยกในสังคม

นายชัยฤทธิ์ กล่าวว่า เสรีภาพสื่อ คือเสรีภาพประชาชน สื่อต้องยืนหยัดบนจริยธรรม นำเสนอด้วยความถูกต้อง และรับผิดชอบต่อสังคม

วันเดียวกัน ภายในงานยังมีการมอบรางวัลการประกวดผลงานภาพถ่ายและคลิปวิดีโอ เนื่องในวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก ประจำปี 2569 เพื่อเชิดชูบทบาทและพลังการทำงานของสื่อมวลชน

สำหรับ ผลการประกวดผลงานภาพถ่าย หัวข้อ “พลังข่าว พลังความจริง”

รางวัลชนะเลิศ เงินรางวัล 10,000 บาท ได้แก่ นายทวีชัย จันทะวงค์ จาก PPTV Online เจ้าของผลงาน “ทหารหันกระบอกปืน สื่อหันกระบอกเลนส์” รางวัลรองชนะเลิศเงินรางวัล 5,000 บาท ได้แก่ นายโสภน สุเสนา จาก Nation Photo เจ้าของผลงาน “ต่างคนต่างหน้าที่”

รางวัลชมเชย พร้อมเงินรางวัล 2,500 บาท ได้แก่ นายธนาชัย ประมาณพาณิชย์ จาก Tnnonline เจ้าของผลงาน “สื่อคืองาน พ่อคือหน้าที่”

ส่วนรางวัล Popular Vote ประเภทภาพถ่าย พร้อมเงินรางวัล 5,000 บาท
นายกฤษฎากร ภูกาบเงิน จากข่าวออนไลน์ช่อง 8 กับผลงานภาพ “มวล(ชน)ช่างภาพ” ภาพจากการทำหน้าที่สื่อที่ชายแดนไทย-กัมพูชา

ขณะที่ ประเภทคลิปสั้นหัวข้อ “ชีวิตจริงคนทำงานสื่อ” รางวัลชนะเลิศ เงินรางวัล 10,000 บาท นายสันติศักดิ์ นิยมชาติ จากเดลินิวส์ออนไลน์ ผลงาน Recap การรายงานข่าวในวันสงกรานต์

รางวัลรองชนะเลิศ พร้อมเงินรางวัล 5,000 บาท ได้แก่ นายสรวิชญ์ บุญจันทร์คง จากไทยรัฐออนไลน์ เจ้าของผลงานที่ตีแผ่ความจริงชีวิตนักข่าว

รางวัลชมเชย พร้อมเงินรางวัล 2,500 บาท นส.ตรีนุช อิงคุทานนท์ จาก THE STANDARD นำเสนอผลงาน เบื้องหลังสกู๊ปข่าวที่เราเห็น

รางวัล Popular Vote พร้อมเงินรางวัล 5,000 บาท ผู้ที่ได้รับคะแนนโหวตสูงสุด ได้แก่ นายนครินทร์ โคตรศรี จากไทยรัฐทีวี นำเสนอเรื่อง “สรุปชีวิตนักข่าวใน 1 นาที”

สำหรับ การจัดงานในครั้งนี้สะท้อนถึงความพยายามขององค์กรวิชาชีพสื่อในการยืนหยัดต่อความเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์สื่อ และย้ำบทบาทของสื่อมวลชนในการทำหน้าที่ตรวจสอบอำนาจ ควบคู่กับการรักษามาตรฐานวิชาชีพและความรับผิดชอบต่อสังคม