'พริษฐ์' บี้ 'นายกฯ' ถ้าอายคะแนนความโปร่งใส-จริงจังแก้ทุจริต ขอประกาศชัด เอา สส.รัฐบาล ดัน กม.ข้อมูลข่าวสารฯ ปชน.ให้สำเร็จภายใน 1 ปี ก่อนประกาศ CPI ปีหน้า
เมื่อวันที่ 31 มี.ค. 2569 นายพริษฐ์ วัชรสินธุ สส.บัญชีรายชื่อ โฆษกพรรคประชาชน (ปชน.) โพสต์ภาพและข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า เชื่อว่าประชาชนทุกคนเห็นตรงกัน ว่าการที่ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชันในประเทศเรารุนแรงและเรื้อรังจนทำให้คะแนนความโปร่งใสของเราตามดัชนีการรับรู้การทุจริต หรือ CPI (Corruption Perceptions Index) ตกต่ำสุดในรอบ 10 กว่าปี และรั้งท้ายอาเซียน เป็นอุปสรรคสำคัญต่อทั้งขีดความสามารถในการแข่งขัน ความเป็นธรรมในสังคม และสถานะของประเทศไทยบนเวทีโลก
"ผมเห็นว่าการที่นายกฯ อนุทิน (ชาญวีรกูล) ประกาศบนเวทีเช้าวันนี้ว่าสถิติดังกล่าวเป็นสิ่งที่ “น่าอับอาย” และมอบหมายให้ทุกหน่วยงานยกระดับระบบการป้องกันการทุจริตให้รัดกุมนั้น ไม่เพียงพอต่อการแก้ไขปัญหา" โฆษกพรรค ปชน.ระบุ
นายพริษฐ์ ระบุอีกว่า หากนายกฯต้องการให้คะแนน CPI เราดีขึ้นจริง สิ่งที่นายกฯ อนุทิน ควรทำเป็นขั้นต่ำคือการให้คำมั่นสัญญา ว่ารัฐบาลนี้ จะผลักดัน “พ.ร.บ. ข้อมูลข่าวสารสาธารณะ” ฉบับใหม่ (Open Data Act) ผ่านสภาให้สำเร็จ เพื่อทำให้เกิดการเปิดเผยข้อมูลรัฐอย่างโปร่งใส โดยการเปิดเผยข้อมูลรัฐ เป็นกุญแจดอกสำคัญในการปราบโกง ผ่านการสร้างระบบที่คน "ไม่กล้าโกง โกงไม่ได้ โกงแล้วไม่รอด" เพราะประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูล เพื่อใช้เป็นอาวุธสำคัญในการตรวจสอบข้อพิรุธได้โดยตรง เทคโนโลยี AI สามารถถูกนำมาใช้วิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมาก เพื่อคาดการณ์และแจ้งเตือนได้ หากพบข้อพิรุธ การส่งสัญญาณว่าจะเปิดข้อมูล จะทำให้คนกล้าโกงน้อยลง เพราะเขารู้ว่าทุกการกระทำของเขาจะอยู่ในแสงสว่าง
โฆษกพรรค ปชน.ระบุว่า แม้ปัจจุบันเรามี พ.ร.บ. ข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 อยู่แล้ว แต่การผลักดัน พ.ร.บ. ข้อมูลข่าวสารสาธารณะ ฉบับใหม่จะสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงได้ใน 3 ด้านสำคัญ
1. จากเปิดเผยแบบต้องร้องขอ เป็นเปิดเผยแบบอัตโนมัติ ปัจจุบันข้อมูลรัฐหลายส่วนที่สำคัญต่อการตรวจสอบการทุจริต (เช่น การแก้ไขสัญญาจัดซื้อจัดจ้าง ข้อมูลผู้ถือหุ้นบริษัทที่เป็นคู่สัญญารัฐ)ไม่ได้มีการเปิดเผยต่อสาธารณะทันที แต่ภาระในการเข้าถึงข้อมูลกลับไปตกอยู่กับประชาชน โดยประชาชนที่ประสงค์จะเข้าถึงข้อมูล จะต้องทำการร้องขอต่อคณะกรรมการ พร้อมให้เหตุผลประกอบ เป็นรายกรณี
ข้อเสนอ กำหนดให้ข้อมูลของรัฐต้อง “เปิดเผยเป็นหลัก ปกปิดเป็นข้อยกเว้น” (open by default) ซึ่งหมายถึงการเปิดเผยข้อมูลโดยอัตโนมัติ โดยหากหน่วยงานใดมีความกังวลในการเปิดเผยข้อมูลส่วนใดด้วยเหตุผลต่างๆ (เช่น ความมั่นคง) ภาระจะตกอยู่ที่หน่วยงานในการทำเรื่องร้องขอต่อคณะกรรมการ เพื่อให้คณะกรรมการพิจารณาว่าเหตุผลที่หน่วยงานให้ มีความสมเหตุสมผลหรือไม่
2. จากเปิดเผยแบบปกปิด” เป็นเปิดเผยแบบใช้ต่อได้ ปัจจุบันข้อมูลรัฐที่มีการเปิดเผยต่อสาธารณะ มักถูกเปิดเผยในรูปแบบที่ไม่สะดวกต่อการวิเคราะห์ต่อ (เช่น ข้อมูลบัญชีทรัพย์สิน ที่ถูกเปิดในรูปแบบภาพถ่าย-ภาพสแกน และเปิดเผยผ่านช่องทางออนไลน์แค่เฉพาะในห้วงเวลาจำกัด / ข้อมูลผลการเลือกตั้งรายหน่วย ที่แยกเป็นภาพ แทนที่จะถูกรวบรวมเป็น excel file ที่วิเคราะห์ต่อได้ง่าย) โดยข้อเสนอ กำหนดให้ข้อมูลที่ถูกเปิดเผย จะต้องมีการจัดเก็บและเผยแพร่ในรูปแบบดิจิทัลที่สะดวกต่อกการวิเคราะห์ต่อได้ (machine readable)
3. จากเปิดแบบต่างคนต่างเปิด เป็นเปิดแบบเชื่อมโยงทั้งระบบ ปัจจุบันหลายหน่วยงานรัฐ มักปฏิบัติเสมือนกับเป็นเจ้าของฐานข้อมูลรัฐที่ตนเองรับผิดชอบ ซึ่งทำให้ข้อมูลบางส่วนอาจไม่เกิดการแลกเปลี่ยนกันระหว่างหน่วยงาน ทำให้ข้อมูลที่เปิดต่อสาธารณะมีลักษณะที่ไม่เชื่อมโยงกัน และทำให้หน่วยงานรัฐอาจมีการขอข้อมูลจากประชาชนที่ซ้ำซ้อนกับที่หน่วยงานอื่นขอ ดังนั้นมีข้อเสนอกำหนดให้ข้อมูลของรัฐ ไม่ได้ขึ้นกับหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่ขึ้นกับ “รัฐ” โดยรวม เพื่อทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนระหว่างหน่วยงานและเปิดเผยข้อมูลอย่างเชื่อมโยงกันทั้งระบบ
"ข้อเสนอทั้งหมดนี้ เป็นข้อเสนอที่พรรคประชาชนไม่ได้พูดลอยๆ แต่เราได้จัดทำเป็นร่าง พ.ร.บ. ข้อมูลข่าวสารสาธารณะ ที่ได้ยื่นต่อสภาตั้งแต่เมื่อ 2 สัปดาห์ที่แล้ว หากนายกฯรู้สึกอับอายกับคะแนนความโปร่งใสของประเทศเราจริง หากนายกฯมีความจริงจังและจริงใจกับการแก้ปัญหาการทุจริต ผมขอให้ นายกฯ ประกาศชัดๆ ว่า สส. รัฐบาล จะมาร่วมผลักดัน พ.ร.บ. ข้อมูลข่าวสารสาธารณะ (Open Data Act) ที่พรรคประชาชนได้ยื่นเข้าสภาไปแล้ว ให้สำเร็จภายใน 1 ปี ก่อนการประกาศผลดัชนีการรับรู้การทุจริต (CPI) ในปีหน้า" โฆษกพรรค ปชน.ระบุ