เศรษฐกิจโลกในช่วงปัจจุบันกำลังเคลื่อนตัวอยู่ภายใต้ความไม่แน่นอนที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยมีจุดศูนย์กลางอยู่ที่ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ทวีความรุนแรงขึ้นในหลายภูมิภาค โดยเฉพาะในพื้นที่ยุทธศาสตร์ด้านพลังงาน ดังเช่นเหตุการณ์ล่าสุดที่สหรัฐฯเปิดปฏิบัติการทางทหารต่ออิหร่าน ซึ่งยิ่งเพิ่มความกังวลเกี่ยวกับเสถียรภาพของภูมิภาคตะวันออกกลาง
สำหรับนักวิเคราะห์เศรษฐกิจ ปัจจัยสำคัญที่กำหนดทิศทางเศรษฐกิจโลกในระยะต่อไปมีอยู่สองประเด็นหลัก ได้แก่ ระยะเวลาของความขัดแย้ง (Duration) ว่าจะยืดเยื้อยาวนานเพียงใด และ ระดับการหยุดชะงักของอุปทานพลังงาน (Energy supply disruption) ว่าจะส่งผลกระทบต่อปริมาณอุปทานพลังงานในตลาดโลกมากน้อยเพียงใด สองปัจจัยนี้ไม่ได้ส่งผลเพียงต่อความผันผวนของตลาดการเงินในระยะสั้นเท่านั้น แต่ยังมีศักยภาพที่จะเปลี่ยนสมดุลของเศรษฐกิจโลกในระยะยาว โดยเฉพาะผ่านกลไกของราคาพลังงาน เงินเฟ้อ และนโยบายการเงินของธนาคารกลางทั่วโลก
มิติด้านพลังงาน : จุดเริ่มต้นของการส่งผ่านแรงกระแทกเศรษฐกิจ
ในทุกวิกฤตภูมิรัฐศาสตร์ที่ผ่านมา ราคาพลังงานมักเป็น ช่องทางหลัก (Primary transmission channel) ที่ส่งผ่านผลกระทบไปยังเศรษฐกิจโลก เมื่อเกิดความตึงเครียดในพื้นที่สำคัญ เช่น ตะวันออกกลาง หรือยุโรปตะวันออก สิ่งที่ตลาดกังวลเป็นอันดับแรกคือความเสี่ยงต่ออุปทานน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ ซึ่งมักสะท้อนออกมาอย่างรวดเร็วผ่านการปรับตัวขึ้นของราคาพลังงานในตลาดโลก หากราคาน้ำมันปรับตัวขึ้นเพียงช่วงสั้น ๆ ผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกอาจอยู่ในวงจำกัด แต่หากราคายังคงอยู่ในระดับสูงเป็นเวลานาน แรงกดดันด้านเงินเฟ้อจะเริ่มส่งผ่านไปยังต้นทุนการผลิต การขนส่ง และราคาสินค้าในวงกว้าง ผลกระทบดังกล่าวจะรุนแรงเป็นพิเศษในประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าพลังงาน เนื่องจากต้นทุนพลังงานที่สูงขึ้นจะบั่นทอนกำลังซื้อของผู้บริโภค และลดความสามารถในการทำกำไรของภาคธุรกิจ ส่งผลให้ การเติบโตทางเศรษฐกิจชะลอตัวลง
ในสถานการณ์เช่นนี้ ธนาคารกลางทั่วโลกมักต้องเผชิญกับภาวะที่ยากลำบากมากขึ้น เนื่องจากต้องเลือกระหว่างการใช้นโยบายการเงินเพื่อควบคุมเงินเฟ้อ หรือการสนับสนุนการเติบโตทางเศรษฐกิจ ภาวะดังกล่าวมักถูกเรียกว่า Inflation–Growth Trade-off ซึ่งเป็นความท้าทายสำคัญของนโยบายเศรษฐกิจมหภาคในช่วงที่เกิดวิกฤตพลังงาน
มิติด้านตลาดทุน : กลไกที่ขับเคลื่อน Yield พันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ
ในตลาดการเงินโลก อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐอายุ 10 ปี ถือเป็นหนึ่งในตัวแปรสำคัญที่สุดที่สะท้อนมุมมองของนักลงทุนต่อเศรษฐกิจโลก ปัจจุบันทิศทางของอัตราผลตอบแทนดังกล่าวถูกกำหนดโดยกลไกหลักสามประการ ประการแรกคือ ความคาดหวังเงินเฟ้อ เมื่อราคาน้ำมันปรับตัวสูงขึ้น เงินเฟ้อทั่วไปมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตาม ส่งผลให้นักลงทุนต้องการผลตอบแทนที่สูงขึ้นเพื่อชดเชยการลดลงของมูลค่าเงินในอนาคต ประการที่สองคือ ความต้องการสินทรัพย์ปลอดภัย (Safe haven demand) ในช่วงที่ความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์เพิ่มขึ้น นักลงทุนทั่วโลกมักปรับพอร์ตการลงทุนโดยลดการถือครองสินทรัพย์เสี่ยง และเพิ่มการลงทุนในพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ ซึ่งถือเป็นสินทรัพย์ปลอดภัย ส่งผลให้ราคาพันธบัตรปรับตัวสูงขึ้น และอัตราผลตอบแทนปรับตัวลดลง ประการสุดท้ายคือ ผลกระทบต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจ หากราคาพลังงานที่สูงเริ่มฉุดรั้งเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ ตลาดจะเริ่มคาดการณ์ถึงความเสี่ยงของภาวะเศรษฐกิจชะลอตัวหรือถดถอย ซึ่งจะสร้างแรงกดดันให้อัตราผลตอบแทนพันธบัตรระยะยาวปรับลดลง
เนื่องจากแรงผลักทั้งสามด้านนี้อาจเคลื่อนไหวในทิศทางที่แตกต่างกัน ตลาดพันธบัตรจึงมักมีความผันผวนสูงในช่วงเวลาที่ความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์เพิ่มขึ้น
มองอดีต : บทเรียนจากสงครามยูเครน
หากย้อนกลับไปในช่วงสงครามรัสเซีย–ยูเครนในปี 2022 จะเห็นภาพการส่งผ่านผลกระทบดังกล่าวได้อย่างชัดเจน ในช่วงเวลาดังกล่าว ราคาพลังงานปรับตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะเดียวกันเศรษฐกิจโลกเพิ่งผ่านพ้นวิกฤต Covid-19 และมีมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจขนาดใหญ่ในหลายประเทศ ปัจจัยเหล่านี้ร่วมกันผลักดันให้อัตราเงินเฟ้อของสหรัฐพุ่งขึ้นสู่ระดับสูงสุดในรอบหลายทศวรรษ ผลที่ตามมาคือธนาคารกลางสหรัฐต้องเร่งปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยอย่างรวดเร็ว และอัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐอายุ 10 ปี ปรับตัวเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในช่วงเวลาสั้น ๆ
อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ในปัจจุบันยังแตกต่างจากปี 2022 อยู่พอสมควร กล่าวคือ เศรษฐกิจโลกไม่ได้อยู่ในภาวะร้อนแรงเหมือนช่วงหลัง Covid-19 วัฏจักรดอกเบี้ยของหลายประเทศเริ่มเข้าสู่ช่วงขาลง และแรงกดดันด้านเงินเฟ้อก็ทยอยลดลง ด้วยเหตุนี้ จึงประเมินได้ว่า อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐระยะยาวอาจปรับเพิ่มขึ้นได้จำกัด และไม่น่ารุนแรงเท่ากับในช่วงปี 2022 เว้นแต่ราคาพลังงานจะปรับตัวขึ้นอย่างมากและทรงตัวในระดับสูงเป็นเวลานาน
บทสรุป : พลังงานยังคงเป็นตัวแปรชี้ขาด
ท้ายที่สุดแล้ว ทิศทางของเศรษฐกิจโลกในช่วงต่อจากนี้จะยังคงขึ้นอยู่กับพัฒนาการของสถานการณ์ภูมิรัฐศาสตร์ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งทิศทางของราคาพลังงาน หากความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ยังอยู่ในวงจำกัด และไม่ส่งผลกระทบต่ออุปทานพลังงานในระดับรุนแรง ผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกและตลาดการเงินอาจยังอยู่ในระดับที่บริหารจัดการได้ แต่หากความขัดแย้งลุกลามจนกระทบต่อเสถียรภาพของอุปทานพลังงานโลก ราคาพลังงานที่สูงและยืดเยื้ออาจกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่พลิกทิศทางเงินเฟ้อ นโยบายการเงิน และตลาดตราสารหนี้ทั่วโลก ดังนั้น สำหรับนักลงทุน การติดตามพัฒนาการของราคาพลังงานจึงยังคงเป็นกุญแจสำคัญในการประเมินแนวโน้มเศรษฐกิจโลกในระยะข้างหน้า เพราะในโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอนเช่นปัจจุบัน พลังงานและภูมิรัฐศาสตร์ยังคงเป็นตัวแปรที่สามารถกำหนดทิศทางของเศรษฐกิจโลกได้อย่างทรงพลังที่สุด