ผู้เขียนเป็นผู้ชื่นชอบสองนวัตกรรมคือ Post-It Note กับ Super Glue มายาวนาน เคยได้ยินเรื่องเล่าประวัติของทั้งสองว่าเป็นเรื่องแปลกและมีบทเรียนให้ขบคิด
แต่ก็ไม่เคยเขียนถึงจนกระทั่งมีผู้เอ่ยถึงเมื่อเร็ว ๆ นี้อีกครั้ง จึงไปค้นหาข้อมูลและพบว่าเป็นเรื่องสนุกที่น่าคิดจึงขอนำมาเล่าต่อในวันนี้ครับ
นวัตกรรมหรือ innovation นั้นมีผู้รู้ให้คำจำกัดความง่าย ๆ ว่า (นวัตกรรม)= (ประดิษฐกรรม) คูณ (การซื้อขายและใช้กันอย่างกว้างขวาง) ประดิษฐกรรมไม่ว่าดีสักเพียงใดหากไม่มีการนำไปใช้กันแพร่หลายก็ไม่เป็นนวัตกรรม
ตัวอย่างเช่นประดิษฐกรรมจับหนูมีการจดสิทธิบัตรกันไว้เป็น 100 ๆ ใบ แต่มีเพียงไม่กี่ใบเท่านั้นที่ใช้กันกว้างขวางจนกลายเป็นนวัตกรรมอัน ได้แก่ กับดักหนูชนิดสปริงตีกลับ กับ แผ่นกาวเหนียวที่ติดตีนหนูจนหนีไม่ได้ ในบ้านเรา รถอีแต๋นก็ถือได้ว่าเป็นนวัตกรรมเช่นเดียวกับเรือหางยาวครับ
Post-it Note คือกระดาษแผ่นเล็กรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่มีกาวทาไว้บนขอบด้านเดียว เมื่อแปะแล้วจะติดแน่นไม่หลุด และเมื่อดึงออกก็ไม่เป็นรอยและก็นำมาใช้ได้อีก
ทั้งโลกใช้กันกว้างขวางเพื่อคั่นหน้าหนังสือ เสริมข้อความประกอบหนังสือหรือคำสั่ง เอาไว้เตือนความจำ ช่วยงานวิจัย ฯลฯ ใช้สะดวกราคาถูกเป็นที่นิยมกันอย่างกว้างขวาง
แต่กว่าจะได้ออกมาเป็นนวัตกรรมในรูปสินค้าที่ซื้อขายกันปีละนับพันล้านชิ้นในปัจจุบันนั้นมีชีวิตที่ระหกระเหินพอควร
เรื่องเริ่มขึ้นในปี 2511 Dr.Spencer Silver นักวิทยาศาสตร์ ทำงานที่บริษัท 3M ซึ่งเป็นบริษัทใหญ่ในสหรัฐอเมริกา พยายามทดลองค้นหากาวพิเศษที่ติดเบ้าหลวมเข้าด้วยกันอย่างแน่น แต่ปรากฏว่าล้มเหลว
เขากลับได้กาวที่มีคุณภาพในทางตรงกันข้าม คือ ช่วยให้ติดได้แต่ไม่แน่น ดึงวัสดุที่ติดออกจากกันได้อย่างง่ายดาย ใช้งานได้อีก และไม่มีร่องรอยกาวให้เห็น
เมื่อไม่ได้กาวดังประสงค์ บริษัทจึงสั่งให้เก็บเรื่องเข้าแฟ้ม แต่ Dr.Silver คิดว่าน่าจะเอาไปใช้ในเรื่องอื่นได้ เขาพยายามอธิบายให้ผู้บริหารเข้าใจแต่ก็ไม่มีใครมองเห็นว่าผู้คนจะเอาไปทำอะไรได้ ไม่เห็นหนทางที่ผู้คนจะต้องการจนเกิดการซื้อขายเป็นเรื่องเป็นราวขึ้นได้ ประเด็นที่พึงสังเกตก็คือประดิษฐ์กับนวัตกรรมไม่จำเป็นต้องเป็นสิ่งเดียวกัน
เรื่องผ่านไปอีกหลายปีจนในปี 2517 ก็มีนักวิทยาศาสตร์อีกคนของบริษัทชื่อ Art Fry เกิดไอเดียขึ้น เขาพบว่าเวลาร้องเพลงสวดในโบสถ์ต้องเปิดหนังสือให้ตรงหน้าที่พระผู้ประกอบพิธีระบุ
เขาใช้เศษกระดาษเล็กๆ คั่นหน้าไว้แต่มันมักหลุดออกมาบ่อยๆ เขาอยากได้ที่คั่นหน้าหนังสือที่ติดอยู่กับที่ไม่หล่น เมื่อดึงออกก็ไม่ทำให้หน้าหนังสือเสียหายและนำไปใช้ได้อีก
เขานึกถึงกาวของ Dr.Silver ที่ล้มเหลว เขาจึงทดลองเอามาทาขอบด้านหนึ่งของกระดาษแผ่นเล็กสีเหลืองนกคีรีบูน และแล้ว Post-it Note ก็เกิดขึ้น คนหนึ่งคิดค้นประดิษฐ์ อีกคนเอามาทำให้เกิดประโยชน์
3M ทดลองด้านตลาดในปี 2502 โดยใช้ชื่อว่า Press’n Peel ปรากฏว่าไม่มีใครซื้อเพราะผู้คนไม่รู้ว่าจะเอามันไปทำอะไร ดังนั้น ในปีต่อมา 3M จึงแจกตัวอย่างครั้งใหญ่ให้ผู้คนเอาไปทดลองใช้และพบว่า มีประโยชน์ในหลายเรื่อง
3M จึงเปิดตัวเป็นทางการในปี 2523 และเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น Post-it Note และประสบความสำเร็จอย่างมหาศาลตลอดระยะเวลาเกือบ 50 ปีที่ผ่านมา ด้วยเหตุผล 5 ประการดังนี้
(1) ผู้คนจำเป็นต้องใช้สื่อข้อความกับคนอื่น เพื่อคั่นหน้าหนังสือ เพื่อเตือนความจำ เพื่อช่วยการค้นคว้าจากหนังสือ ฯลฯ มันช่วยให้ทำงานเหล่านี้ได้สะดวกขึ้น
(2) เป็นเทคโนโลยีที่แสนง่าย ใครๆ ก็ใช้เป็นเพราะเพียงลอกออกแล้วเอามาแปะเท่านั้น
(3) ส่งเสริมให้ผู้คนคิดเอาไปประยุกต์กับชีวิตประจำวันได้อย่างหลากหลาย
(4) ราคาถูกจนใคร ๆ ก็เข้าถึงได้
(5) 3M มีวัฒนธรรม “กฎ 15%” กล่าวคือสนับสนุนให้ผู้ทำงานด้านเทคนิคใช้ 15% ของเวลาทำงานไปกับโครงการส่วนตัวตามความสนใจ
ประเด็นน่าสนใจของเรื่องนี้ก็คือ
(1) ความล้มเหลวอาจเป็นเชื้อสำหรับความสำเร็จในเวลาต่อไปก็เป็นได้เช่นเดียวกับชีวิตของมนุษย์ การล้มเหลวตอนต้นมิใช่จุดจบของตัวมันเอง ประสบการณ์ที่ได้มาอาจนำไปใช้กับความพยายามครั้งใหม่ได้เสมอ
(2) อย่ารีบด่วนตัดสินสิ่งใดว่าล้มเหลว
(3) แต่ละคนมีความเก่งในด้านที่แตกต่างกัน เช่นคนหนึ่ง “ด้านค้นคว้า” และอีกคน “ด้านนำไปใช้”
(4) นวัตกรรมจำเป็นต้องอาศัยการเชื่อมต่อระหว่างความรู้กับปัญหาจริงในชีวิต ถ้ามีประดิษฐกรรมแต่ไม่ช่วยให้ชีวิตคนดีขึ้นก็ไม่ประสบความสำเร็จ
(5) ตระหนักถึงความต้องการของผู้ใช้เสมอ
(6) สร้างวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งเสริมความคิดริเริ่ม
เรื่องของนวัตกรรมที่สองก็มีอยู่ว่า Super Glue เกิดขึ้นในปี 2485 เมื่อกองทัพสหรัฐต้องการแผ่นพลาสติกใสเพื่อเอาไปใช้ประกอบอุปกรณ์เล็งปืน โดยก่อนหน้านี้ต้องเล็งโดยให้ศูนย์หน้าของปืนตรงกับเครื่องหมายที่บากไว้ข้างหลัง การมีพลาสติกใสจะช่วยการเล็งเป้าโดยมีเครื่องหมายปรากฏบนแผ่นใสที่ใช้เล็งปืนซึ่งทำให้สะดวกและแม่นยำขึ้น
นักวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกัน ชื่อ Dr.Harry Wesley Coover Jr. ทำงานให้บริษัท Eastman Kodak ทดลองหลายวัสดุเพื่อนำไปผลิตแผ่นพลาสติกใส
เขากับทีมงานทดลองกับวัสดุที่มีชื่อว่า cyanoacrylates ซึ่งมีคุณลักษณะพิเศษ กล่าวคือเมื่อสองหยดเล็กๆ มาอยู่ติดกันและหากมีความชื้นเพียงเล็กน้อยมันก็จะติดกันอย่างแน่นมากๆ
แต่ปัญหาก็คือวัสดุนี้ติดแน่นกับเกือบทุกสิ่ง เช่น อุปกรณ์ทดลอง ถ้วยแก้วทดลอง ผิวหนังมนุษย์ ฯลฯ ผู้ทดลองประสบความลำบากมากในการจัดการผลิตแผ่นดังประสงค์ Dr.Coover จึงเลิกโครงการนี้
ต่อมาในปี 2494 เขาทำงานโครงการค้นหาวัสดุที่สามารถต้านความร้อนได้อย่างดียิ่งเพื่อนำไปผลิตหลังคาของห้องคนขับเครื่องบินเจ็ต เขากับทีมงานพิจารณาวัสดุ cyanoacrylates อีกครั้ง
เขาเอาวัสดุนี้ทาตรงกลางของสองแท่งแก้วรูปปริซึมเพื่อวัดคุณลักษณะของแสงและก็รู้สึกแปลกใจที่มันติดกันแน่นมากราวกับเป็นเนื้อเดียวกัน
Dr.Coover จึงตระหนักว่าวัสดุนี้ล้มเหลวสำหรับวัตถุประสงค์ผลิตแผ่นใส แต่กับวัตถุประสงค์อื่นคือการเป็นกาววิเศษแล้วเป็นสิ่งที่ผู้คนต้องการเป็นแน่ ธุรกิจของประดิษฐกรรมใหม่จึงเกิดขึ้นในปี 2501
และประสบความสำเร็จเป็นอันมากในรูปของหลอดกาวขนาดเล็กที่ใช้ติดวัสดุเกือบทุกชนิดเข้าด้วยกันในชื่อ Eastman 910 (ทำงานดีจนปิดเปลือกตามนุษย์เข้าหากันได้ดังมีข่าวในบ้านเรา) และต่อมามีการดัดแปลงวัสดุนี้มาช่วยเป็นกาวในการปิดบาดแผลดังที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน
หากถอดบทเรียนจาก Super Glue ก็คล้ายกับการที่บุคคลสมัครเข้าทำงานแต่ไม่ผ่านในตำแหน่งหนึ่ง ซึ่งมิได้หมายความว่าไร้ความสามารถ แต่อาจเป็นที่ต้องการในตำแหน่งอื่นและในสถานการณ์อื่นก็เป็นได้
ก่อนมีทั้งสองสินค้ามาใช้กันในครัวเรือนก็ล้มเหลวในวัตถุประสงค์แรกของแต่ละโครงการ ถ้าไม่มีคนมองไกลแล้วนวัตกรรมทั้งสองก็อาจไม่เกิดขึ้นเป็นเวลาอีกนานพอควรก็เป็นได้
ปัจจุบันมีการผลิตสินค้าประเภท Post-it Note กันมากมายในหลายประเทศด้วยสูตรลับที่แตกต่างกัน มีหลายขนาด หลายสี และหลายชนิดของการใช้ ผู้เขียนได้ทดลองใช้ผลผลิตของหลายประเทศก็ยังไม่พบผลผลิตใดที่สู้ 3M ได้
มีการประเมินว่า Post-it Note สร้างรายได้ให้ 3M ระหว่าง 780 ล้านเหรียญ ถึง 1 พันล้านเหรียญในปี 2568 (24,000-32,000 ล้านบาท) ส่วน Eastman 910 ไม่มีตัวเลข แต่ร่วมสร้างรายได้ให้ Kodak ที่ผลิตทั้งแผ่นฟิล์มกระดาษอัดรูป สารเคมี ฯลฯ ที่มีมูลค่ารวมกัน 1 พันล้านเหรียญต่อปี
นวัตกรรมสามารถเกิดจากความไม่ตั้งใจได้ ตราบที่ผู้เกี่ยวข้องมองไกลโดยไม่ยึดติดกับสิ่งที่ต้องการแสวงหาอย่างคับแคบ และเป็นนักปฏิบัติที่มีความคล่องตัวครับ.





