ลูกและโลกในอ้อมกอดของแม่ | ธนภณ สมหวัง

แม้มนุษยชาติจะก้าวหน้าอย่างไม่เคยเป็นมาก่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์ เทคโนโลยีดิจิทัล และนวัตกรรมที่เปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างรวดเร็ว แต่ความเจริญทางวัตถุกลับมิได้หมายความว่ามนุษย์จะเจริญงอกงามทางจิตใจไปพร้อมกัน

คำถามสำคัญจึงมิใช่เพียงว่าโลกกำลังเผชิญปัญหาอะไร หากแต่คือเหตุใดโลกจึงเป็นเช่นนี้

 หลายคนอาจชี้ไปที่ระบบเศรษฐกิจ การเมือง หรือเทคโนโลยี แต่หากย้อนกลับไปยังจุดเริ่มต้นของชีวิตมนุษย์ เราอาจพบคำถามที่ลึกซึ้งกว่า นั่นคือ โลกกำลังขาดแคลนทรัพยากร หรือแท้จริงแล้วโลกกำลังขาดแคลน “ความเป็นแม่”

ความเป็นแม่ในที่นี้ มิได้หมายถึงเพียงสถานะของผู้ให้กำเนิด หากหมายถึงคุณค่าของความรัก ความเมตตา ความเสียสละ ความอดทน และความรับผิดชอบต่อการหล่อหลอมชีวิตของมนุษย์อีกคนหนึ่ง

คุณค่าเหล่านี้ทำให้ “แม่” เป็นมากกว่าบุคคลในครอบครัว แต่เป็นรากฐานของการสร้างมนุษย์ และเมื่อมนุษย์เป็นผู้สร้างสังคม แม่จึงเป็นผู้ร่วมสร้างสรรค์โลกอย่างสวยงาม

พระพุทธศาสนายกย่องมารดาบิดาไว้ในฐานะ “พรหมของบุตร” เพราะพ่อแม่มิได้เพียงให้กำเนิดชีวิต แต่หล่อเลี้ยงชีวิตด้วยเมตตา กรุณา และการเสียสละ มองบทบาทของพ่อแม่ลึกไปกว่าหน้าที่ในการเลี้ยงดูหรือส่งเสียให้ได้รับการศึกษา หากมองว่าพ่อแม่คือผู้สร้าง “โลก” ใบแรกของลูก

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) ได้อธิบายไว้อย่างลุ่มลึกว่า “พ่อแม่เป็นผู้นำเสนอโลกให้แก่ลูก” ประโยคสั้น ๆ นี้สะท้อนความจริงอันสำคัญว่า เด็กมิได้รู้จักโลกด้วยตนเองตั้งแต่แรก หากรู้จักโลกผ่านสายตา คำพูด การกระทำและวิถีชีวิตของพ่อแม่

โลกใบแรกของเด็กจึงมิใช่ห้องเรียน มิใช่สื่อสังคมออนไลน์ หรือเทคโนโลยีล้ำสมัย หากคืออ้อมกอดของแม่

ในอ้อมกอดนั้น เด็กเรียนรู้ว่าความรักมีความหมายอย่างไร เรียนรู้ความไว้วางใจ เรียนรู้การให้อภัยจากการที่แม่ให้อภัยครั้งแล้วครั้งเล่า และเรียนรู้ความเมตตาและการเสียสละจากการกระทำเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน

ก่อนที่เขาจะรู้จักตำรา ศาสนา หรือโลกภายนอก เขาได้เรียนรู้ “โลก” ผ่านบุคคลคนหนึ่งมาแล้ว นั่นคือแม่

หากโลกที่แม่นำเสนอเต็มไปด้วยความรัก เด็กย่อมเติบโตด้วยความไว้วางใจต่อผู้คน หากโลกที่แม่นำเสนอเต็มไปด้วยเหตุผล เด็กย่อมเรียนรู้ที่จะใช้ปัญญาแก้ปัญหา และหากโลกที่แม่นำเสนอเต็มไปด้วยเมตตา เด็กย่อมเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับผู้อื่นอย่างเอื้ออาทร

ในทางตรงกันข้าม หากโลกใบแรกเต็มไปด้วยความหวาดกลัว ความรุนแรง หรือความเห็นแก่ตัว สิ่งเหล่านี้ย่อมฝังรากลึกอยู่ในจิตใจ และเมื่อเด็กเติบโตขึ้น เขาก็มักนำโลกแบบเดิมนั้นออกไปสร้างต่อในสังคม

เราจึงอาจกล่าวได้ว่า โลกในวันนี้มิได้เริ่มต้นจากรัฐสภา ห้องประชุม หรือห้องทดลอง หากเริ่มต้นจากบ้านหลังเล็ก ๆ ที่มีแม่คนหนึ่งกำลังอุ้มลูกไว้ในอ้อมแขน หากพ่อแม่เป็นผู้ "นำเสนอโลก" ให้แก่ลูก 

ดังที่สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์อธิบายไว้ โลกในวันพรุ่งนี้ก็ย่อมเป็นผลสะท้อนของโลกที่พ่อแม่ได้สร้างไว้ในหัวใจของลูกตั้งแต่วันแรกของชีวิต

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า เราจะสร้างโลกที่ดีกว่าได้อย่างไร หากแต่ควรถามด้วยว่า วันนี้เราได้ให้คุณค่าแก่ผู้ที่กำลังสร้างโลกอยู่ทุกวันแล้วหรือยัง

ผู้สร้างโลกนั้น อาจไม่ใช่นักการเมือง นักธุรกิจ หรือผู้พัฒนาเทคโนโลยี หากเป็นแม่ผู้หนึ่งที่กำลังอุ้มลูกไว้ในอ้อมกอดอย่างเงียบงาม โดยที่โลกทั้งโลกแทบไม่ทันสังเกต

บางที วิกฤติของโลกในศตวรรษที่ 21 อาจมิใช่วิกฤติเศรษฐกิจ วิกฤติสิ่งแวดล้อม หรือแม้แต่วิกฤติเทคโนโลยี หากเป็นวิกฤติของการที่สังคมกำลังหลงลืมคุณค่าของ “ความเป็นแม่”

คำว่า “วิกฤติของความเป็นแม่” มิได้หมายความว่าโลกมีมารดาน้อยลง หากหมายถึงการที่สังคมค่อย ๆ ลดทอนคุณค่าของบทบาทอันยิ่งใหญ่ของแม่ เหลือเพียงผู้ดูแลลูกให้เติบโต มีการศึกษา และประสบความสำเร็จในหน้าที่การงาน

ขณะที่ภารกิจสำคัญที่สุด คือ การหล่อหลอมจิตใจ คุณธรรม และความเป็นมนุษย์ กลับถูกมองเป็นเรื่องรอง

ในหลายครอบครัว เวลาที่เคยมอบให้แก่กันถูกแทนที่ด้วยหน้าจอโทรศัพท์ บทสนทนาถูกแทนที่ด้วยข้อความสั้น ๆ การรับฟังถูกแทนที่ด้วยความเร่งรีบ และการอบรมด้วยแบบอย่างถูกฝากไว้กับโรงเรียนหรือเทคโนโลยี ราวกับว่าการสร้างมนุษย์สามารถมอบหมายให้ผู้อื่นทำแทนได้ทั้งหมด

แต่พระพุทธศาสนามองต่างออกไป เพราะการศึกษาที่แท้มิได้เริ่มต้นเมื่อเด็กก้าวเข้าสู่โรงเรียน หากเริ่มต้นตั้งแต่เขาเริ่มใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางผู้คนที่รักเขา ก็คือพ่อและแม่ การศึกษาที่ลึกที่สุด จึงมิใช่สิ่งที่เกิดขึ้นในห้องเรียน หากเกิดขึ้นในอ้อมกอดของแม่

น่าเสียดายที่สังคมปัจจุบันมักประเมินคุณค่าของคนจากตำแหน่ง รายได้ หรือความสำเร็จภายนอก แต่กลับไม่ค่อยประเมินคุณค่าของผู้ที่กำลังสร้างมนุษย์ ผู้เป็นรากฐานของทุกวิชาชีพและทุกสถาบัน

เราให้เกียรติผู้นำประเทศ นักวิทยาศาสตร์ นักธุรกิจ หรือผู้บริหารองค์กร ซึ่งล้วนเป็นสิ่งสมควร แต่กลับลืมไปว่าบุคคลเหล่านั้นต่างเคยเป็นเด็กคนหนึ่งมาก่อน และต่างก็เคยมีโลกใบแรกอยู่ในอ้อมกอดของแม่

หากแม่ไม่เคยปลูกฝังความรับผิดชอบ ผู้นำที่ดีจะเกิดขึ้นได้อย่างไร หากแม่ไม่เคยปลูกฝังความเมตตา นักธุรกิจจะใช้ความสำเร็จเพื่อประโยชน์ของส่วนรวมได้อย่างไร

และหากแม่ไม่เคยปลูกฝังการเคารพศักดิ์ศรีของผู้อื่น นักวิทยาศาสตร์หรือผู้พัฒนาเทคโนโลยีจะใช้ปัญญาเพื่อรับใช้มนุษยชาติได้อย่างไร

คำตอบของปัญหาเหล่านี้อาจไม่ได้อยู่ที่การออกกฎหมายเพิ่ม การปฏิรูประบบ หรือการสร้างเทคโนโลยีใหม่เพียงอย่างเดียว หากอยู่ที่การหันกลับมาให้ความสำคัญกับผู้ที่กำลังสร้างมนุษย์ตั้งแต่วันแรกของชีวิต

พระพุทธศาสนาจึงยกย่องพ่อแม่มิใช่เพียงเพราะเป็นผู้ให้กำเนิดชีวิต แต่เพราะเป็นผู้ให้กำเนิด “ความเป็นมนุษย์” และเมื่อคุณภาพของโลกขึ้นอยู่กับคุณภาพของมนุษย์ คุณภาพของมนุษย์ก็ย่อมเริ่มต้นจากโลกใบแรกที่แม่ได้สร้างไว้ในหัวใจของลูก

ในยุคที่มนุษย์กำลังฝากความหวังไว้กับปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยี เราอาจกำลังหลงลืมความจริงที่เรียบง่ายที่สุดว่า ไม่มีเทคโนโลยีใดสามารถทดแทนความเมตตา ไม่มีอัลกอริทึมใดสร้างคุณธรรม และไม่มีปัญญาประดิษฐ์ใดสามารถทดแทนอ้อมกอดที่หล่อหลอมจิตใจของมนุษย์ได้ สิ่งเหล่านี้เริ่มต้นจากครอบครัว และเริ่มต้นจากแม่

บางคนอาจกล่าวว่า แม่เป็นผู้เลี้ยงลูก แต่ในความเป็นจริง แม่กำลังเลี้ยงโลกอยู่ทุกวัน เพียงแต่โลกไม่ค่อยรู้ตัว เพราะเด็กคนหนึ่งที่ได้รับการเลี้ยงดูด้วยความรัก อาจเติบโตเป็นครูผู้สร้างแรงบันดาลใจ เป็นแพทย์ผู้เห็นคุณค่าของทุกชีวิต เป็นผู้พิพากษาที่ยึดมั่นในความยุติธรรม เป็นนักธุรกิจที่รับผิดชอบต่อสังคม หรือเป็นนักพัฒนาเทคโนโลยีที่ใช้ปัญญาเพื่อประโยชน์ของมนุษยชาติ

ทุกอ้อมกอดของแม่จึงมิได้โอบอุ้มเพียงลูก หากกำลังโอบอุ้มอนาคตของสังคม ประเทศ และโลกทั้งใบ

หากเราอยากเห็นโลกที่สงบ เป็นธรรม และยั่งยืน เราอาจไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเปลี่ยนโลกทั้งใบ แต่เริ่มจากการให้ความสำคัญกับอ้อมกอดแรกของชีวิต เพราะอ้อมกอดนั้นมิได้สร้างเพียงเด็กคนหนึ่ง หากกำลังสร้างมนุษย์ผู้จะออกไปสร้างโลกในวันข้างหน้า

โลกในวันพรุ่งนี้ จะเป็นเช่นไร มิได้ขึ้นอยู่เพียงกับผู้นำประเทศ นักวิทยาศาสตร์ หรือผู้พัฒนาเทคโนโลยี หากขึ้นอยู่กับโลกใบแรกที่พ่อแม่ โดยเฉพาะ “แม่” ได้มอบไว้ในหัวใจของลูก เพราะแท้จริงแล้ว...อนาคตของโลก อาจไม่ได้อยู่ในมือของผู้มีอำนาจ แต่อยู่ในอ้อมกอดของแม่