คนเก่งไทยในเวทีโลก

อาทิ Mathematics, Physics, Chemistry, Biology แสดงว่า การศึกษาของเวียดนามให้ความสำคัญหนักมากในเรื่อง STEM (Science, Technology, Engineering, and Mathematic) (ที่มา IMO, ICHO, IPHO, IBO.101 - As Of 2025)

ตารางนี้อ้างอิงจากเวทีวิชาการระดับโลก อันได้แก่ International Mathematical Olympiad, International Physics Olympiad, International Chemistry Olympiad, International Biology Olympiad และ International Olympiad in Informatics จึงเป็น “กระจก” ที่สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพเชิงลึกของระบบการศึกษาของแต่ละประเทศอย่างชัดเจน

ทุกวันนี้ “ความสามารถในการแข่งขัน” ของแต่ละประเทศไม่ได้วัดกันด้วย “ความกว้างใหญ่ของพื้นที่” หรือ “ทรัพยากรธรรมชาติ” เท่านั้น หากแต่วัดกันที่ “คุณภาพของคน” เป็นสำคัญ เพราะ “คน” คือ ผู้สร้างสรรพสิ่ง โดยเฉพาะพัฒนาการทางเศรษฐกิจ ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี นวัตกรรม และการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ประเทศที่ก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอย่าง China ที่ครองตำแหน่งอันดับหนึ่งในแทบทุกสาขา จึงไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลลัพธ์ของการลงทุนระยะยาวในการสร้าง “คนเก่ง” อย่างเป็นระบบ

ขณะที่ United States, Russia และ South Korea ยังคงรักษาความแข็งแกร่งของการพัฒนาประเทศด้วยการบูรณาการระหว่างความเป็นเลิศทางวิชาการกับการประยุกต์ใช้งานได้จริง

สิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่ง ก็คือ การก้าวขึ้นมาอยู่แถวหน้าของประเทศเวียดนาม ซึ่งปรากฏอยู่ใน “Top 10” หลายสาขาอย่างโดดเด่น จนแซงหน้าหลายประเทศที่เคยเป็นผู้นำในอดีต นี่ไม่ใช่เพราะค่าแรงต่ำ (ตามที่เข้าใจกัน) หรือโชคช่วยเลย

หากแต่เป็นผลจาก “การออกแบบระบบสร้างคน” อย่างมีเป้าหมายชัดเจน ตั้งแต่การคัดเลือกนักเรียนที่มีศักยภาพ การพัฒนาครูอย่างเข้มข้น การพัฒนาระบบการศึกษาในทุกระดับ ไปจนถึงการเชื่อมโยงการศึกษาเข้ากับยุทธศาสตร์ด้านเศรษฐกิจและการพัฒนาธุรกิจอุตสาหกรรมของประเทศ

การเปรียบเทียบขนาดเศรษฐกิจจาก GDP (PPP) ระหว่างเวียดนามกับไทย ยิ่งตอกย้ำความจริงที่ว่า “คุณภาพคน” กำลังกลายเป็นตัวแปรสำคัญของการเจริญเติบโตและพัฒนาการของประเทศที่กำลังท้าทายประเทศไทยในขณะนี้

ซึ่งไม่ใช่เรื่องของ “ใครแซงใคร” อีกต่อไป เพราะเรื่องที่สำคัญและเร่งด่วนมากกว่า ก็คือคำถามที่ว่า “เราจะสร้างคนแบบไหนเพื่อรองรับอนาคต” เพื่อการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนต่อไป

หากพิจารณาจากข้อมูลสถิติในตารางอย่างลึกซึ้งแล้ว เราก็จะพบว่าความสำเร็จของประเทศชั้นนำจะมี “จุดร่วม” ที่ชัดเจนอยู่ 4 ประการ คือ

(1) “การศึกษาที่เน้นคุณภาพมากกว่าปริมาณ” คือไม่ใช่เพียงการเรียนเพื่อสอบ แต่เป็นการสร้างทักษะในการคิด วิเคราะห์ แก้ปัญหา และสร้างสรรค์

(2) “ครูที่มีคุณภาพสูง” คือ ครูที่ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่ถ่ายทอดความรู้เท่านั้น แต่ต้องเป็นผู้ที่สามารถออกแบบการศึกษาเรียนรู้ตลอดชีวิต และจุดประกายเพื่อดึงศักยภาพของผู้เรียนออกมาได้เต็มที่ด้วย

(3) “การเชื่อมโยงการศึกษากับระบบเศรษฐกิจดิจิทัล” คือ การสร้างคนที่มีความรู้ความสามารถด้านดิจิทัลให้มีบทบาทในการพัฒนาอุตสาหกรรมด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย และสามารถสร้างนวัตกรรมใหม่ๆ ได้

(4) “การคิดแบบวิศวกร” คือ การพัฒนาคนให้รู้จักคิดอย่างมีเหตุผล มีตรรกะ และคิดเป็นระบบ เพื่อออกแบบคนไทยให้ตรงกับความต้องการในปัจจุบัน และสามารถรองรับความต้องการในอนาคตได้ด้วย

การยกระดับประเทศในศตวรรษที่ 21 นี้ จึงไม่สามารถอาศัยเพียง “โครงสร้างพื้นฐาน” หรือ “การลงทุนจากต่างประเทศ” เท่านั้น แต่ต้องยึด “คนในชาติ” เป็นสำคัญด้วย คือ ต้องเริ่มจากการออกแบบ “คน” และ “การศึกษา” ใหม่ทั้งระบบ

ตั้งแต่ห้องเรียนไปจนถึงโรงงานและสังคม จากการเรียนรู้เชิงท่องจำไปสู่การเรียนรู้เชิงคิดวิเคราะห์ จากแรงงานทั่วไปไปสู่แรงงานทักษะสูง โดยเฉพาะ “ผู้นำพันธุ์ใหม่” ที่มีธรรมาภิบาลและมีความรับผิดชอบต่อสังคมด้วย

ในความเป็นจริงแล้ว เมื่อดูจากจำนวนนักเรียนที่สอบเข้า “โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา”(และโรงเรียนที่มีชื่อเสียงโด่งดัง) ในแต่ละปี ซึ่งสอบแข่งขันกันเป็นหมื่น แต่รับเข้าเรียนได้เพียงพันกว่าคนเท่านั้น จนถึงวันนี้เราต้องยอมรับว่า เราได้สร้าง “คนเก่ง”(และ “คนดี”) จำนวนมาก

แต่น่าเสียดายที่ทุกวันนี้ “ระบบพัฒนาคน” ของเรา ไม่ต่อเนื่องและแข็งแกร่งเพียงพอที่จะทำให้คนเก่งของเราทำงานร่วมกันเพื่อเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยอย่างยั่งยืน ซึ่งจะทำให้เราสามารถยืนอยู่แถวหน้าของโลกได้อย่างสมภาคภูมิ

ทุกวันนี้ เราจะต้องสร้าง “เวที” เพื่อรองรับคนไทยที่เก่งระดับชาติ (โลก) ให้มีโอกาสแสดงศักยภาพได้อย่างเต็มที่  ปัญหาอยู่ที่ว่าเราจะทำอย่างไรให้คนเก่งของเราสามารถทำงานร่วมกันเป็น “หนึ่งเดียว” เพื่อประเทศไทยอย่างแท้จริง ครับผม!