บิตคอยน์ไม่ใช่ทรัพย์สิน ไม่ใช่ทองคำดิจิทัล

หรือมูลค่าของเหมืองแร่ทองคำ ซึ่งผมเคยไปประเมินค่าเหมืองทองคำมาแล้ว

ที่ผ่านมาบิตคอยน์ผิดสัญญาที่เขียนไว้ใน White Paper... ดันทุรังแก้ตัวด้วย Lightning Network สุดท้ายก็จบที่การมโนว่าเป็น ‘ทองคำดิจิทัล’ โดยในปี 2569 บิตคอยน์มีอายุครบ 17 ปีเต็ม วัยที่ควรจะบรรลุนิติภาวะและพิสูจน์ตัวเองต่อโลกได้แล้ว แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงกลับเป็นภาพสะท้อนของ “ความล้มเหลวในการรักษาคำพูด” ที่ให้ไว้กับโลกเมื่อเกือบ 2 ทศวรรษก่อน

หากย้อนกลับไปอ่าน “ไบเบิล” ของชาวบิตคอยน์อย่าง “Bitcoin Whitepaper” บรรทัดแรกที่ ซาโตชิ นากาโมโตะ เขียนเอาไว้คือ: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” (ระบบเงินสดอิเล็กทรอนิกส์แบบพีร์ทูพีร์)  

โปรดสังเกตคำว่า “Cash” (เงินสด) ซาโตชิสร้างมันขึ้นมาเพื่อให้เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน แต่เมื่อเวลาผ่านไป 17 ปี บทพิสูจน์เชิงประจักษ์ยืนยันแล้วว่า “มันสอบตก” อย่างรุนแรงในฐานะเงิน

หากใครยังเถียงว่าไม่จริง มันคือทองคำแต่แรก ผมขอให้คุณย้อนกลับไปดูประวัติศาสตร์ช่วงปี 2553-2558 ในยุคนั้นสาวกบิตคอยน์ไม่ได้มานั่งเชียร์กันให้ซื้ออย่างบ้าคลั่งและถือยาว เพื่อเก็งกำไรเหมือนทุกวันนี้ แต่พวกเขามีความฝันอันแรงกล้าที่จะใช้มันแทนเงินดอลลาร์ หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดคือตำนาน “Bitcoin Pizza Day” เมื่อโปรแกรมเมอร์หนุ่มยอมจ่าย 10,000 บิตคอยน์แลกกับพิซซ่าแค่ 2 ถาด 

หรือช่วงปี 2014 ที่ยักษ์ใหญ่ระดับโลกอย่าง Microsoft, Dell และ Steam เคยกระโดดเข้ามารับชำระด้วยบิตคอยน์อย่างเอิกเกริก แต่สุดท้ายพวกเขาก็ทยอยยกเลิกเงียบๆ เพราะทนไม่ไหวกับค่าธรรมเนียมที่แพงระยับและความล่าช้าชนิดที่ว่า “จ่ายเงินซื้อเกมวันนี้ ได้เล่นอีกทีพรุ่งนี้”

เหตุการณ์เหล่านี้คือ หลักฐานที่ยืนยันว่า ความพยายามที่จะใช้มันเป็น “เงิน” นั้นเคยเกิดขึ้นจริงและล้มเหลวไปแล้ว ก่อนที่พวกเขาจะเปลี่ยนคำนิยามใหม่ว่าเป็น “ทองคำดิจิทัล” เพื่อกลบเกลื่อนความล้มเหลวนั้น

จุดกำเนิดความเข้าใจผิด: ทำไมอเมริกันถึงยังดิ้นรนสร้างระบบจ่ายเงินแข่งกับธนาคาร? คำถามที่น่าสนใจคือ... ในเมื่อบิตคอยน์สอบตกเรื่องการเป็นเงินไปแล้ว ทำไมกลุ่มนักพัฒนาชาวอเมริกันถึงยังพยายามเข็นเทคโนโลยีอย่าง Lightning Network ออกมาขายฝันเรื่องการชำระเงินอีก?

คำตอบนั้นง่ายมากครับ: เพราะระบบการชำระเงินในอเมริกานั้นมันล้าหลังจนเกินเยียวยา พวกเขาจึงจำเป็นต้องดิ้นรนสร้างทางเลือกอื่นเพื่อความอยู่รอด

ความจริงที่เจ็บปวดก็คือมหาอำนาจติดอยู่ใน “ยุคหิน” ทางการเงิน คนไทยหลายคนยังติดภาพมายาว่า “อเมริกาและญี่ปุ่นคือที่สุดของเทคโนโลยี” แต่ในโลกของ Retail Payment Architecture (สถาปัตยกรรมชำระเงินรายย่อย) ประเทศเหล่านี้กำลังติดหล่ม “Legacy Infrastructure Trap”

หรือกับดักโครงสร้างพื้นฐานยุคโบราณ ในสหรัฐอเมริกา ระบบธนาคารของสหรัฐถูกสร้างขึ้นบนรากฐานของยุค 70s ที่ล้าสมัย โดย The Wire Transfer Nightmare

หากคุณเป็นลูกค้าธนาคารยักษ์ใหญ่อย่าง Chase Bank หรือ Bank of America และต้องการโอนเงินข้ามธนาคารแบบ “ทันที” (Domestic Wire) คุณไม่ได้โอนฟรีเหมือนแอป K PLUS หรือ SCB Easy แต่คุณต้องจ่ายค่าธรรมเนียมเฉลี่ย $25 - $30 (ประมาณ 850 - 1,000 บาท) ต่อรายการ

ในแง่ the ACH Sluggishness นั้น ครั้นจะใช้ระบบโอนฟรีมาตรฐานที่เรียกว่า ACH ก็ต้องรอ Clearing cycle นาน 1-3 วันทำการ กว่าเงินจะเข้าบัญชีปลายทางจริงๆ

นี่คือเหตุผลที่ในปี 2569 เช็คกระดาษยังไม่ตายไปจากอเมริกา เพราะระบบดิจิทัลพื้นฐานมันแย่และแพง จนคนต้องหนีไปใช้แอปเอกชนอย่าง Venmo หรือ Cash App ซึ่งเป็นระบบปิด (Walled Garden) ที่โอนข้ามค่ายยากลำบาก

ส่วนญี่ปุ่นก็เป็น “ไดโนเสาร์ไฮเทค และกับดัก Zengin” ญี่ปุ่นเป็นประเทศไฮเทคที่ตู้กดน้ำพูดได้ แต่ระบบธนาคารยังเป็น “มนุษย์ถ้ำ”

ญี่ปุ่นขับเคลื่อนด้วยระบบ Zengin System ซึ่งแม้จะเสถียร แต่ในอดีตมีข้อจำกัดเรื่อง “เวลาทำการ” (Business Hours) อย่างรุนแรง ส่วนค่าใช้ ATM Fee นั้น วัฒนธรรมธนาคารญี่ปุ่นคือการหารายได้จากค่าธรรมเนียม

หากคุณกดเงินที่ตู้ Seven Bank หรือตู้ต่างธนาคารนอกเวลาทำการ คุณจะถูกชาร์จครั้งละ 110-330 เยน (ประมาณ 25-80 บาท) และยังมี Cash Trap ด้วยค่าธรรมเนียม Merchant Discount Rate (MDR) ของบัตรเครดิตที่สูง ร้านค้ารายย่อย (SMEs) ในญี่ปุ่นจำนวนมากจึงเลือกติดป้าย “Cash Only” ทำให้สังคมไร้เงินสดเกิดยากกว่าไทยมาก

PromptPay ของไทยทำไมเราถึงเหนือกว่าแม้กระทั่งประเทศ “จีน” และถูกยกย่องให้เป็น Case Study ของโลกอยู่บ่อยครั้ง? ความสำเร็จเชิงโครงสร้างนี้ ทำให้ Mastercard และ Vocalink ผู้พัฒนาระบบชำระเงินระดับโลก ยกย่องไทยในรายงาน The Future of Payments ว่าเป็น “Global Case Study” และเป็นหนึ่งในระบบ Real-time payment ที่เติบโตเร็วที่สุดในโลก

อีกทั้งโครงการ PromptPay-PayNow ยังคว้ารางวัล Initiative of the Year จากสื่อ Central Banking ที่กรุงลอนดอน ในฐานะคู่แรกของโลกที่เชื่อมระบบโอนข้ามประเทศได้แบบ Real-time

การจะใช้ Lightning Network ซื้อกาแฟสักแก้ว เปรียบเสมือนการ “ขี่ช้างจับตั๊กแตน” กล่าวคือเป็น On-boarding Friction (ความยุ่งยากระดับนรก) โดย PromptPay: แอปธนาคารเดียวจบ ผูกเบอร์มือถือเสร็จใน 1 นาที

ส่วน Lightning: ต้องผ่าน KYC แลกเงินบาทเป็น BTC (เสียค่าธรรมเนียม Exchange) แล้วโอนเข้ากระเป๋า (เสียค่าธรรมเนียน) และต้องมานั่งเรียนรู้ความยุ่งยากต่างๆ ที่คนธรรมดาทั่วไปไม่มีความจำเป็นต้องใช้กัน 

แม้ Lightning Network จะโอนไว (Instant) แต่สินทรัพย์ที่โอนคือ BTC ซึ่งมีความผันผวน (Volatility) สูง แม่ค้าขายหมูปิ้งรับมา 50 บาท อีกชั่วโมงอาจเหลือ 45 บาท การค้าขายที่ต้องลุ้นหวยกับค่าเงินทุกวินาที “มันไม่ใช่การค้าแต่มันคือการพนัน”

สุดท้ายเมื่อเป็น ‘เงิน’ ไม่ได้ ก็มโนว่าเป็น ‘ทอง’ คือมันสามารถ Store of Value นี่คือการเลี่ยงบาลีที่น่าละอายที่สุดในประวัติศาสตร์การเงิน จากนวัตกรรมที่จะมาฆ่าธนาคารกลายสภาพเป็นเพียงสินทรัพย์เก็งกำไรที่ไร้ประโยชน์ใช้สอย (Utility-free Asset)

ในขณะที่ไทย อินเดีย และบราซิล กำลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจจริงด้วยระบบการเงินดิจิทัลระดับโลก ชาวบิตคอยน์กลับกำลังฝันกลางวันถึงสินทรัพย์ที่แม้แต่ตัวเองก็ยังไม่กล้าใช้ซื้อข้าวแกง

ลงทุนในอสังหาริมทรัพย์ต่างหากที่มี Store of Value ที่แท้