การวางแผนบทบาทชีวิตใหม่เมื่อเกษียณ

ก็พบว่าส่วนใหญ่แล้วจะมีความสุขและสามารถปรับตัวเข้ากับชีวิตหลังเกษียณได้เป็นอย่างดี แต่ก็มีส่วนน้อยที่ชีวิตผันเปลี่ยนกลายเป็นคนที่หดหู่ ซึมเศร้า หรือ กลายเป็นผู้ที่ดิ้นรนแสวงหามากขึ้น

เมื่อได้นำข้อสังเกตข้างต้นไปเทียบกับผลการศึกษาต่างๆ ในเรื่องชีวิตหลังเกษียณ ทำให้ได้ข้อคิดว่าแท้จริงแล้วการเกษียณไม่ได้เป็นเพียงแค่การหยุดจากการทำงานเท่านั้น แต่เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านจากบทบาทหนึ่งไปสู่บทบาทใหม่

ปัญหาที่มักจะเกิดขึ้นกับผู้เกษียณคือ เมื่อไม่มีบทบาทใหม่มารองรับ จะนำไปสู่ความรู้สึกว่าตนเองไม่มีค่า ไม่มีความหมาย และทำให้การเปลี่ยนผ่านไปสู่วัยเกษียณอย่างไม่มีความสุข

เมื่อยังทำงานอยู่บทบาทหลักของแต่ละคนก็ขึ้นอยู่กับวิชาชีพของตน เช่น ผู้บริหาร พนักงานบริษัท วิศวกร นักบัญชี ช่าง อาจารย์ ครู แพทย์ พยาบาล ข้าราชการ ฯลฯ เมื่อเกษียณอายุการทำงาน ก็เป็นเสมือนการยุติบทบาทที่เป็นมาเป็นสิบๆ ปี และผู้ที่เกษียณอย่างมีความสุขนั้นก็มักจะเป็นผู้ที่สามารถหาบทบาทใหม่ๆ ได้

บางท่านอาจจะยังคงบทบาทเดิมอย่างต่อเนื่องเพียงแต่ลดเวลาที่ใช้ในบทบาทเดิมลง เช่น จากอาจารย์หรือผู้บริหารที่ทำงานประจำ ก็อาจจะเป็นอาจารย์พิเศษหรือที่ปรึกษาแทน

ผู้เกษียณที่มีความสุขหลายๆ ท่านก็จะเปลี่ยนบทบาทใหม่ ไปทำในสิ่งที่อาจจะอยากทำมานานแต่ไม่ได้มีโอกาส หรือ ทดลองในบทบาทใหม่ๆ เช่น การเรียนศิลปะ การวาดภาพ เป็นนักท่องเที่ยวเต็มเวลา เป็นอินฟลูเอนเซอร์ ทำงานในองค์กรสาธารณกุศล

การเป็นกรรมการหรือที่ปรึกษา เป็นอาจารย์พิเศษ เป็นนักเขียน การเข้าหาศาสนามากขึ้น เป็นนักกอล์ฟ เป็นพี่เลี้ยงให้กับรุ่นน้อง หรือ แม้กระทั่งเริ่มต้นธุรกิจใหม่ๆ 

ขณะเดียวกันบางท่านก็รับบทบาทด้านครอบครัวมากขึ้น เช่น ดูแลคุณพ่อคุณแม่ที่สูงอายุ หรือ เป็นดูแลรับส่งหลานไปโรงเรียน หรือ เป็นพ่อแม่ของน้องหมาน้องแมว เป็นต้น

การมีบทบาทมารองรับเมื่อเกษียณอายุจากการทำงานเป็นสิ่งที่สำคัญ เนื่องจากการเกษียณอายุไม่ใช่แค่การหยุดการทำงานเท่านั้น แต่ยังเป็นการสูญเสียไปในหลายๆ อย่างพร้อมกัน ที่จับต้องได้คือ เรื่องของรายได้ และสุขภาพที่เริ่มถดถอย

แต่ขณะเดียวกันก็ยังมีสิ่งที่หายไปพร้อมกับวัยเกษียณที่อาจจะเห็นไม่ชัดเจน ได้แก่ สถานะทางสังคม ความรู้สึกถึงการมีคุณค่า มีความหมาย ความรู้สึกว่ายังเป็นที่ต้องการ เพื่อนร่วมงาน การได้รับการยอมรับ โอกาสในการตัดสินใจและใช้ความสามารถที่มีอยู่ ความรู้สึกภาคภูมิใจกับสิ่งที่ทำอยู่ และ ความรู้สึกว่าตนเองมีค่า มีคนต้องการ

ดังนั้น ถ้ามีบทบาทอื่นๆ เข้ามารองรับเมื่อเกษียณ ก็จะทำให้คนๆ นั้นยังคงมีความรู้สึกถึงคุณค่า ความหมายของตน รู้สึกว่าตื่นขึ้นมาในแต่ละวันยังมีเป้าหมาย สิ่งที่ต้องทำ ยังเป็นที่ต้องการของผู้อื่นอยู่

มีข้อคิดจากงานศึกษาในต่างประเทศที่ระบุว่าการเลือกบทบาทใหม่หลังเกษียณนั้น ไม่ใช่เลือกในบทบาทที่ทำให้ตนเองรู้สึกยุ่งอยู่อย่างเดียว แต่ต้องเป็นบทบาทที่ทำให้ตนเองรู้สึกมีคุณค่าและความหมาย

เป็นบทบาทที่สามารถเห็นผลลัพธ์หรือคุณค่าเล็กๆ น้อยๆ ให้กับผู้อื่นได้ เช่น ทำงานกุศลขายของเล็กๆ น้อยๆ เพื่อรวบรวมเงินบริจาค หรือ ทำคลิปจากประสบการณ์เพื่อเป็นประโยชน์กับผู้อื่น หรือจัดทำบันทึก เขียนประวัติศาสตร์ของตระกูล เป็นต้น

ผลลัพธ์หรือคุณค่าเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องใหญ่โต สามารถเป็นสิ่งเล็กๆ น้อยๆ ที่พอจะจับต้องได้ และที่สำคัญคือ บทบาทใหม่เหล่านี้ แต่ละคนจะต้องสามารถเลือกเอง มีทักษะหรือความสามารถที่จะทำได้ และ ควรจะต้องทำอย่างต่อเนื่อง

ดังนั้น ในการวางแผนการเกษียณ นอกจากเรื่องของสุขภาพและการเงินแล้ว อีกปัจจัยหนึ่งที่ควรจะคิดพิจารณาด้วยคือ บทบาทของตนเองภายหลังเกษียณ

บทบาทเหล่านี้อาจจะเป็นบทบาทที่ต่อเนื่องจากการทำงานหรือเป็นบทบาทใหม่เลยก็ได้ ที่สำคัญคือ การมีบทบาทหลังเกษียณนั้นก็เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านสู่วัยเกษียณเป็นไปอย่างมีความสุข ทำให้ชีวิตหลังเกษียณมีคุณค่าและความหมาย